Hair (pełny tytuł Hair: The American Tribal Love-Rock Musical) – amerykański musical rockowy powstały w 1967 roku. Autorami libretta są James Rado i Gerome Ragni, muzyki Galt MacDermot. Musical osadzony jest w realiach lat sześćdziesiątych XX wieku i opisuje losy nowojorskiej komuny hippisów kontestujących wojnę wietnamską. Dzieło jest uznawane za pierwszy w historii musical rockowy, wzbudzało kontrowersje tematyką i formą (wolna miłość, rewolucja seksualna, narkotyki, nagość na scenie)„Peace, Love and Freedom Party” Los Angeles Times, p. 1. Kilka utworów stało się hymnem pokoleniowym.
Prapremiera miała miejsce w październiku 1967 r. w off-off-broadwayowskim teatrze Public Theater, w kwietniu 1968 spektakl został przeniesiony na Broadway, gdzie odbyło się 1750 spektakli. Dzieło było kilkakrotnie wznawiane na samym Broadwayu, wystawiane w wielu miastach Stanów Zjednoczonych, adaptacja londyńska (na West Endzie) miała 1997 wystawień. Wielokrotnie wystawiany na całym świecie; sprzedaż soundtracku pierwszego broadwayowskiego wykonania przekroczyła 3 miliony sprzedanych egzemplarzy.
W 1979 roku Miloš Forman nakręcił adaptację filmową.
Historia Koncepcja Hair został wymyślony przez dwóch aktorów: Jamesa Rado i Gerome’a Ragni, którzy spotkali się w 1964 roku występując w spektaklu Hang Down Your Head oraz DieHaun, Harry. „Age of Aquarius”, Playbill, April 2009, from Hair at the Al Hirschfeld Theatre, p. 7. Zaczęli wspólnie tworzyć tekst pod koniec 1964 roku„Hairstory – The Story Behind the Story”,. Główne postaci nosiły rysy autobiograficzne – flegmatyczny Claude był alter ego Rado, odpowiednikiem Ragni był ekstrawertyczny Berger„40 years of 'Hair'”. Inspirację do libretta były postaci spotykane na ulicach, znajomi – twórcy obracali się w środowisku ludzi unikających poboru do wojska, znali wielu wydalonych ze szkoły średniej za długość włosów„The Beat Goes On”.
Rado i Ragni pochodzili z różnych środowisk artystycznych. Rado w college’u pisał muzyczne rewie inspirowany klasycznymi broadwayowskim dziełami, potem poszedł na studia aktorskie u Lee Strasberga. Ragni był natomiast aktywnym członkiem off-off-broadwayowskiego eksperymentalnego The Open Theatre. Wprowadził Rado w nowoczesne style i metody teatru otwartegoHorn, p. 23. W 1966 roku podczas pisania Hair Ragni grał w sztuce (autorstwa Megan Terry) Viet Rock, opowieści o młodych mężczyznach wmieszanych w wojnę w Wietnamie, koncepcja improwizowanych dialogów tego eksperymentalnego przedstawienia została później wykorzystana w Hair.Horn, pp. 18–19
Rado i Ragni przedstawili swój projekt producentowi Ericowi Blau, który przez wspólnego znajomego skontaktował ich z kanadyjskim kompozytorem Galtem MacDermotemHorn, p. 27 – twórcą już utytułowanym (m.in. Grammy Award w 1961)„Galt MacDermot Biography”, wyraźnie kontrastującym osobowością z przyszłymi współpracownikami (krótkowłosy, żonaty i mający już czworo dzieci oraz niewiedzący nic o subkulturze hippisowskiej). Mimo to zdecydował się skomponować muzykę do rock and rollowego przedstawienia. Komponował mając dostarczane gotowe teksty libretta. Pierwsza, wstępna wersja musicalu powstała w 3 tygodnie, zawierała m.in. utwory I Got Life, Ain’t Got No, Where Do I Go.
Nowy Jork Off-off-Broadway 1967 Twórcy przedstawili musical kilku producentom z Broadwayu spotykając się z odmowami. W końcu producent Joe Papp zdecydował o wystawieniu Hair w nieukończonym jeszcze off-off-broadwayowskim Public Theater. Produkcja nie przebiegała gładko, dobór aktorów i nowoczesny materiał był niezrozumiały dla wielu pracowników. Dyrektor artystyczny, Gerald Freedman wycofał się we frustracji w ostatnim tygodniu i wrócił na prośbę producenta po katastrofalnej próbie kostiumowej„The Aging of Aquarius”.
Musical rockowy Hair miał swoją publiczną prapremierę w dniu 17 października 1967 roku i był zakontraktowany na sześć tygodni. W główne role wcielili się: Walker Daniels jako Claude, Gerome Ragni (współautor libretta) jako Berger, Jill O’Hara jako Sheila, Steve Dean jako Woof, Arnold Wilkerson jako Hud, Sally Eaton jako Jeanie, Shelley Plimpton jako CrissyHorn, p. 34
Autorką scenografii była Ming Cho Lee, kostiumów Aldredge Theoni, choreografem Gerald FreedmanHorn, pp. 32–33. Produkcja uzyskała dość chłodne recenzje, niemniej cieszyła się powodzeniem u publiczności.
Producent i biznesmen Michael Butler (planujący kandydować do Senatu Stanów Zjednoczonych na bazie nastrojów antywojennych) po kilkukrotnym obejrzeniu spektaklu wspomógł Joe Pappa, aby można było kontynuować przedstawienie w nowym miejscu. Od 22 grudnia 1967 r. show wystawiono w dyskotece Cheetah, gdzie odbyło się 45 występów„Hair Closes Sunday”.
Broadway 1968 mały|Autor James Rado i producent Michael Butler wraz z jedną z obsad Hair z 2006 Pomiędzy zamknięciem spektaklu w Cheetah w styczniu 1968 roku a jego otwarciem na Broadwayu trzy miesiące później musical przeszedł gruntowną przebudowę. Scenariusz i postaci stały się bardziej realistyczne. Claude – będący w pierwszej wersji kosmitą, chcącym zostać filmowym reżyserem – stał się człowiekiem„Hair Original 1967 Off-Broadway Cast. Dodano 13 nowych utworów, w tym finałowy hymn Let the Sun Shine In.Horn, pp. 39–40
Do premiery na Broadwayu zatrudniono reżysera Toma O’Horgana, mającego reputację reżysera eksperymentalnego„Director of the Year”. Podczas prób wykorzystywał techniki zabawy i improwizacji, wiele z nich zostało włączone do scenariusza. Reżyser i nowa choreograf Julie Arenal skłonili aktorów do spontaniczności wprowadzając ekspansywny styl inscenizacji, nigdy wcześniej nie widziany na Broadwayu.
Z produkcji na Broadwayu wycofał się natomiast producent Papp. Początkowo wydawało się, że Butler nie będzie w stanie znaleźć właściciela teatru chcącego wystawić kontrowersyjny tekst. Butler wykorzystując powiązania polityczne i rodzinne namówił jednak właściciela Biltmore Theatre, Davida Cogana do udostępnienia desekHorn, p. 42.
Spektakl miał premierę na Broadwayu w dniu 29 kwietnia 1968 roku. Premierową obsadę stanowili: James Rado (autor libretta) jako Claude, Gerome Ragni (autor libretta) jako Berger, Lynn Kellogg jako Sheila, Steve Curry jako Woof, Lamont Washington jako Hud, Sally Eaton (powtarzająca rolę z prapremiery) jako Jeanie, Shelley Plimpton (powtarzająca rolę z prapremiery) jako Crissy, W obsadzie pojawili się również m.in. Diane Keaton„Hair”, Ben Vereen, w późniejszych miesiącach m.in. Keith Carradine, Barry McGuire, Meat Loaf. Produkcja była grana w sumie cztery lata, odbyło się 1750 przedstawień, ostatnie w dniu 1 lipca 1972 roku.
Wznowienia Spektakl był później wielokrotnie wystawiany w Nowym Jorku.
XX wiek Po raz pierwszy Hair został wznowiony w 1977 roku w ponownie w Biltmore Theatre, producentem był ponownie Butler, a reżyserem O’HorganHair, the American Tribal Love Rock Musical. Recenzje były na ogół negatywneStage: Revived Hair Shows Its Gray, odbyły się tylko 43 przedstawienia. W maju 1988, z okazji 20 rocznicy premiery, w sali Zgromadzenia Ogólnego ONZ odbył się uroczysty koncert charytatywny na rzecz dzieci z AIDS„Nostalgia in the Air as Hair Comes to UN to Fight AIDS” pod patronatem Pierwszej Damy Nancy ReaganHorn, pp. 118–20. W obsadzie 163 aktorów z całego świata wystąpili m.in. Treat Williams i Donna Summer. W marcu 1998, na 30 rocznicę premiery, spektakl wyreżyserowany przez Shawna Rozsę został wystawiony wThird Eye Repertory„Last Chance: Third Eye's Hair Closes March 21”.
XXI wiek W 2004 roku odbył się jednorazowy benefis An Actors' Fund w New Amsterdam Theater. Wystąpili m.in. Jim J. Bullock, Jennifer Hudson, Jai Rodriguez, RuPaul, Adam PascalHair Grows Longer; More Names Added to All-Star Benefit Concert.
We wrześniu 2007, z okazji czterdziestolecia prapremiery, wystawiono trzykrotnie wersję koncertową spektaklu (w Delacorte Theater w Central Parku). Reżyserowała Diane Paulus, choreografią zajęła się Karole Armitage, w spektaklu brał udział również kompozytor Galt MacDermot grając na instrumentach klawiszowych. Przedstawienie cieszyło się ogromnym powodzeniem'Hair' goes Public with a trim. Dziewięć miesięcy później Public Theater wystawił ponownie przedstawienie w Delacorte Theater – w ograniczonym okresie od 22 lipca 2008 r. do 14 września 2008 rokuHair Extended Again, Now Through Sept.|. Spektakl miał bardzo pozytywne recenzje„Let the Sunshine In, and the Shadows” Ben Brantley, nytimes.com.
Sukces przedstawienia z Central Parku skutkował powrotem musicalu na Broadway w Al Hirschfeld Theatre. Premiera miała miejsce 31 marca 2009 roku, ponownie w reżyserii i choreografii Paulus i Armitage z większością wykonawców sprzed kilku miesięcyHair Extension: Public Adds Performances to Central Park Run. Opinie krytyków były pozytywne„Let the Sunshine In, and the Shadows”, produkcja zdobyła nagrodę Tony dla najlepszego wznowienia musicalu„2009 Tony Award Winners”, już w sierpniu 2009 spektakl zwrócił zainwestowane środki"HAIR Recoups Investment On Broadway”. Po przeniesieniu oryginalnej obsady do Londynu sprzedaż biletów spadła i 27 czerwca 2010 miało miejsce ostatnie, 519 przedstawienie„Photo Call: HairCloses on Broadway”"Broadway Revival of Hair to Close on June 27".
Przedstawienie w tej samej reżyserii, choreografii i zbliżonej obsadzie pojawiło się ponownie na deskach, tym razem w St. James Theatre. Pomiędzy 13 lipca a 10 września 2011 odbyło się 67 przedstawieńHair 2011.
Produkcje w USA Wczesne Musical dotarł na zachodnie wybrzeże USA w pół roku po premierze na Broadwayu. W Aquarius Theatre w Los Angeles przedstawienie wystawiano 2 lata, wystąpili m.in.: Rado, Ragni, Ted Neeley, Meat Loaf, Jennifer Warnes. Wkrótce w amerykańskich miastach grano dziewięć jednoczesnych produkcji„Hair” Encyclopedia of Music in Canada. Zespół twórców z Broadwayu współpracował przy przedstawieniach w Los Angeles, Chicago i San Francisco; inscenizacja broadwayowska służyła jako wzorzec dla tych i innych wczesnych produkcjach regionalnych. Występowali przeważnie lokalni aktorzy, chociaż kilku członków obsady z Broadwayu odtwarzało swoje role w innych miastachHorn, pp. 100–01. Niektóre nowe pomysły z lokalnych przedstawień zaimplementowano z powodzeniem w Nowym Jorku (np. żywe kurczaki na scenie z przedstawienia w Los Angeles). Tak wiele równoległych produkcji przedstawienia, które nie zeszło jeszcze z afisza na Broadwayu, było zjawiskiem niespotykanym. Producent Michael Butler stwierdził, że pacyfistyczna ofensywa Hair przeciwko wojnie w Wietnamie miała wpłynąć na opinię publiczną, by zakończyć wojnę jak najszybciej„How and Why I Got Into Hair”.
Późniejsze W listopadzie 1988 Michael Butler wyprodukował spektakl w chicagowskim Vic Theater w 20. rocznicę premiery. Produkcja została dobrze przyjęta i wystawiana do lutego 1989 roku. W latach 1990–1991 miało miejsce tournée po kraju z przystankami w Karolinie Południowej, Georgii, Tennessee i Kentucky . Rado reżyserował tournée po USA w 1994. W 1996 Butler wystawił miesięczną produkcję w Pacific Musical Theater w Chicago wspierając narodowy konwent Partii DemokratycznejButler brings Hair back for convention. W roku 2001 w Wadsworth Theatre (w Los Angeles) wystawiono spektakl (m.in. z udziałem Stevena Webera)Reprise! Hair, w tym samym roku w ramach cyklu Encores!, Great American Musicals in Concert przedstawienie w centrum Los Angeles zamknęło sezon 2001 z udziałem m.in. Luthera Creeka, Idiny Menzel, Jessiki-Snow Wilson z kompozytorem Galtem MacDermotem grającym na instrumentach klawiszowychThe return of a remarkable musical time capsule from a turbulent period of protest. Butler był producentem również w MET Theatre w Los Angeles, spektakl (w reżyserii i choreografii Bo Crowell) grano pomiędzy 14 września a 30 grudnia 2007 roku – zdobył on m.in. nagrodę LA Weekly Award.