thumb|250px|Zestaw ewakuacyjny przygotowany według zaleceń Amerykańskiego Czerwonego Krzyża Bug-out bag (pol. plecak ewakuacyjny, także: plecak ucieczkowy, torba ucieczkowa) – podręczny plecak lub torba z wyposażeniem, które ma umożliwić przetrwanie przez krótki okres (przyjmuje się zwykle 72 godziny) w sytuacji, gdy konieczne jest niezwłoczne opuszczenie domu, na przykład podczas klęski żywiołowej, awarii przemysłowej lub konfliktu zbrojnego. W języku angielskim używa się także określeń „go-bag”, „grab bag”, „72-hour kit”, „GOOD bag” (od get out of Dodge) czy „bail-out bag”.
Przygotowanie takiego zestawu zalecają obywatelom instytucje ochrony ludności wielu państw, m.in. amerykańska FEMA, szwedzka agencja ds. ochrony ludności MSB oraz polskie MSWiA i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa. Kompletowanie plecaków ewakuacyjnych jest też popularne w ruchach preppersów i miłośników survivalu.
Pochodzenie terminu Angielski termin bug out wywodzi się z żargonu wojskowego z okresu wojny koreańskiej, w którym oznaczał szybkie wycofanie się z zajmowanych pozycji; pokrewne określenie bail-out bag odnosi się do zestawów awaryjnych lotnictwa wojskowego. Standard 72 godzin wynika z założenia przyjmowanego przez organizacje ratownicze, że dotarcie z pomocą do poszkodowanych może zająć do trzech dób.
Ewakuacja czy pozostanie na miejscu Plecak ewakuacyjny jest elementem szerszego planowania na wypadek sytuacji kryzysowych, w którym rozróżnia się dwa podstawowe modele postępowania: ewakuację (ang. bug out) oraz pozostanie w miejscu zamieszkania lub schronieniu (ang. bug in, shelter in place). Wybór zależy od rodzaju zagrożenia – na przykład przy powodzi czy pożarze zaleca się zwykle ewakuację, a przy skażeniu chemicznym lub radiacyjnym pozostanie w uszczelnionym pomieszczeniu do czasu komunikatu służb. Poradniki ochrony ludności zalecają w związku z tym równoległe przygotowanie: zapasów domowych na wypadek pozostania na miejscu (żywność, woda, źródła światła) oraz spakowanego zawczasu plecaka na wypadek nakazu ewakuacji. Zawartość plecaka bywa przydatna także bez opuszczania domu, np. podczas rozległej awarii zasilania.
W literaturze z zakresu redukcji ryzyka katastrof zwraca się uwagę, że promowanie plecaków ewakuacyjnych jest tanim narzędziem budowania odporności społeczności, ale jego skuteczność zależy od dopasowania zawartości do lokalnych zagrożeń i indywidualnych potrzeb (np. leków, potrzeb dzieci i osób starszych), a uniwersalne listy mają charakter jedynie wyjściowy.
Zalecenia instytucji ochrony ludności Stany Zjednoczone Amerykańska FEMA w serwisie Ready.gov zaleca zestaw na co najmniej trzy doby, obejmujący m.in.: wodę (ok. 4 litry na osobę na dobę), trwałą żywność, radio na baterie z odbiorem komunikatów pogodowych, latarkę, apteczkę, zapasowe baterie, gwizdek, maskę przeciwpyłową, folię i taśmę klejącą (do uszczelnienia pomieszczenia), środki higieniczne, klucz lub kombinerki do zakręcenia mediów, otwieracz do konserw, mapy lokalne oraz telefon z ładowarką i powerbankiem; od czasu pandemii COVID-19 lista obejmuje także maseczki i środki dezynfekujące.
Szwecja Szwedzka agencja ds. ochrony ludności MSB (Myndigheten för samhällsskydd och beredskap) w 2018 roku rozesłała do wszystkich 4,8 mln gospodarstw domowych broszurę Om krisen eller kriget kommer („Gdyby nadszedł kryzys lub wojna”), zawierającą zalecenia dotyczące zapasów żywności, wody i ciepła, znaczenia sygnałów alarmowych i lokalizacji schronów; zaktualizowaną wersję broszury dystrybuowano ponownie w 2024 roku.
Polska W 2026 roku MSWiA, MON i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa opublikowały „Poradnik bezpieczeństwa” – powszechny poradnik postępowania w sytuacjach kryzysowych, omawiający m.in. sygnały alarmowe, zasady ewakuacji i pozostania w miejscu schronienia, zapasy domowe oraz zawartość plecaka ewakuacyjnego. Na liście RCB znalazły się m.in. dokumenty i gotówka, woda i żywność, apteczka z zapasem przyjmowanych leków, latarka, powerbank, radio na baterie, odzież na zmianę, środki higieniczne i kopie ważnych dokumentów; wersję papierową poradnika zaplanowano dostarczyć do każdego gospodarstwa domowego. 31 lipca 2026 roku RCB rozesłało obywatelom alert SMS zachęcający do pobrania poradnika; w pierwszych godzinach po wysyłce strona z publikacją była przeciążona i część użytkowników zgłaszała problemy z jej otwarciem.
Typowa zawartość Zawartość plecaka powinna być dostosowana do lokalnych zagrożeń, pory roku i potrzeb domowników; zestaw powinien pozostawać możliwie lekki, aby dało się go szybko zabrać i nieść przez dłuższy czas. Typowe listy obejmują: wodę pitną i sposób jej uzdatniania (filtr, tabletki), trwałą, łatwą w przygotowaniu żywność na ok. 3 doby, apteczkę wraz z zapasem stale przyjmowanych leków, latarkę, zapasowe baterie i powerbank, radio zasilane bateriami lub korbką, dokumenty (albo ich kopie) i gotówkę w drobnych nominałach, odzież na zmianę dostosowaną do pory roku, okrycie przeciwdeszczowe, środki higieniczne, zapałki lub zapalniczkę, nóż wielofunkcyjny, gwizdek, mapę okolicy i kompas, folię NRC lub śpiwór.
Zobacz też pakiet przetrwania sztuka przetrwania obrona cywilna zarządzanie kryzysowe
Przypisy
Linki zewnętrzne „Poradnik bezpieczeństwa” Rządowego Centrum Bezpieczeństwa Zalecenia FEMA dotyczące zestawu awaryjnego
Kategoria:Torby i worki Kategoria:Zarządzanie kryzysowe