Palace – komisariat Gestapo, który od października 1939 r. do stycznia 1945 r. mieścił się w Hotelu Palace przy ulicy Chałubińskiego 7 w Zakopanem. Ze względu na okrutne tortury stosowane w czasie przesłuchań miejsce to zostało nazwane katownią Podhala.
Komisariat Gestapo Komisariat policji granicznej (Grenzpolizeikommissariat) w Zakopanem powstał na przełomie września i października 1939 roku. Jego pomocnicze placówki (Nebenstelle) zostały utworzone w Czarnym Dunajcu, Makowie, Rabce, i Szczawnicy.
W pierwszych dniach wojny zakopiański komisariat gestapo mieścił się w pensjonacie Splendid, ale już w listopadzie przeniesiony został do hotelu Palace. Nad bramą zamykająca plac przed budynkiem Palace istniał napis: Der Kommandeur der Sicherheitspolizei und des S.D. im Distrikt Krakau. Grenzpolizeikommissariat Zakopane. W sześciu piwnicach urządzone było więzienie, a na parterze sale przesłuchań.
W listopadzie 1946 r. w budynku hotelu Palace ruszyły procesy kolaborujących z Niemcami przedstawicieli Goralenvolk.
Więźniowie
Według szacunków w Palace mogło być torturowanych ok. 2000 osób, a zamordowanych ok. 400. Egzekucji dokonywano w samym Palace oraz na cmentarzu w Suchej Dolinie. Wielu więźniów po śledztwie wysyłanych było do obozów koncentracyjnych. Alfons Filar podał fragmentaryczny wykaz ponad 250 więźniów Palace zamordowanych na miejscu, w Oświęcimiu lub innych miejscach. W Palace więzieni byli między innymi: Bronisław Czech, Helena Marusarzówna, Józefa Mikowa, bł. Piotr Dańkowski, Franciszek Gajowniczek, Wincenty Galica, Helena Błażusiak.
Na ścianach cel więźniowie pozostawili wyryte napisy. Napis ze ściany więziennej celi numer 3 (ściana 3) wyryty przez Helenę Błażusiak: Mamo, nie płacz, nie. Niebios Przeczysta Królowo, Ty zawsze wspieraj mnie. Zdrowaś Mario był inspiracją do III Symfonii op. 36 „Symfonia pieśni żałosnych” Henryka Góreckiego. Znaczna część napisów została jednak zniszczona i usunięta przez powojennych właścicieli i administratorów hotelu Palace.
Metody przesłuchań Aresztowany 11 sierpnia 1941 roku Wincenty Galica opisał swoje przesłuchanie w Palace:
Gestapowcy z Palace Obsada placówki Gestapo z Palace liczyła początkowo 32, a z czasem rozrosła się do 80 funkcjonariuszy. Do personelu Palace należeli: Komendanci: Robert Weißmann, SS-Hauptsturmführer (nr SS-5082, nr NSDAP 147 328, skazany za zbrodnie wojenne na 7 lat więzienia przez sąd we Freiburgu w 1965 roku. Przeniesiony w lipcu 1943 r. do Krakowa na stanowisko Szefa Referatu IV N. Richard Arno Sehmisch, SS-Hauptscharführer (w NSDAP od 1937, skazany za zbrodnie wojenne na 4,5 roku więzienia przez sąd we Freiburgu w 1965 roku). Zastępca komendanta: Mertens (Macijewicz), SS-Untersturmführer, pochodził z Drezna. Pozostali funkcjonariusze Gestapo: Rudolf Heinrich Bennewitz, SS-Hauptscharführer Herbert Betscher, SS-Untersturmführer, osobiście kierował egzekucją w Kuźnicach Robert Kunisch, SS-Hauptscharführer Hermann Proisky, SS-Hauptsturmführer Robert Tischer, SS-Hauptsturmführer Fritz Bayerlein, SS-Hauptsturmführer Heinrich Meier, SS-Hauptsturmführer Kurt Dreissig, SS-Hauptscharführer Johann Wilsch, SS-Hauptscharführer Bohm, SS-Hauptscharführer Kurt Wulkau, SS-Hauptscharführer Otto Gundlach Hermann Hischy Johann Rausch Josef König, SS-Oberscharführer (ur. 28 maja 1911 w Königshütte). Jest wspomniany w haśle Joanna Flatau. Franz Victorini, SS-Oberscharführer (ur. 1 grudnia 1910 w Wiedniu) Martin Opitz, Kriminaloberassistent Max Stevens, Kriminaloberassistent Karl Nanen, Kriminaloberassistent Fritz Wegner Martin Schmidt Franz Maywald – zginął w walce z partyzantami z oddziału „Wilka” na Przysłopie Karl Nolke, SS-Oberscharführer Fritz Karhof Wilhelm Schreder Jürgens (pochodził z Düsseldorfu) Fritz Brunner, pochodził z Czechosłowacji Straż więzienna Walter Fiedler Antoni Fielder Franz Gold Fritz Heidel Adolf Weber Erich Honig Tłumacze Gestapo Wiktor Blaude, fryzjer z Zakopanego, początkowo tłumacz w Palace, a później funkcjonariusz gestapo. Wyrokiem sądu skazany za zbrodnie wojenne na śmierć w procesie, który odbył się w Nowym Targu w 1945 roku. Fritz Chmielewski Józef Dumaradzki, Ukrainiec, mieszkał przed wojną w Zakopanem Roman Knieciński Adolf Krupanek, pochodził z Bytomia Marian Mikus Bronisław (Bruno) Mazurkiewicz, volksdeutsch, tłumacz z Palace, znęcał się nad więźniami. Wyrokiem sądu skazany za zbrodnie wojenne na śmierć w procesie, który odbył się w Nowym Targu w 1945 roku. Stompka, pochodził z Drezna Sepp Rohl Fritz Linder, pochodził z Cieszyna Zarząd Administracyjny Gestapo Otto Martin Otto Renz Erich Schiller Johan Gerlach
Muzeum Walki i Męczeństwa Obecnie w piwnicach budynku przy ulicy Chałubińskiego 7 w Zakopanem mieści się Muzeum Walki i Męczeństwa „Palace”. Muzeum powstało głównie dzięki staraniom dr Wincentego Galicy w 1994 r.
Przypisy Justiz und NS-Verbrechen Nazi Crimes on Trial in West Germany Wyrok na Richarda Arno Sehmischa wydany przez sąd we Freiburgu w 1965 roku
Dziennik Polski „Palace” katownia Podhala. https://www.dws-xip.pl/reich/biografie/numery/numer5.html Numery członków SS – Robert Weißmann.
Bibliografia Alfons Filar, Michał Leyko, Palace. Katownia Podhala. Tajemnice lochów gestapowskiej placówki w Zakopanem, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
Kategoria:Gestapo w okupowanej Polsce 1939–1945
Kategoria:Więzienia hitlerowskie w okupowanej Polsce Kategoria:Zbrodnie niemieckie w Generalnym Gubernatorstwie