thumb|Herb Archidiecezji Uppsali thumb|Pałac Arcybiskupi w Uppsali thumb|Katedra w Uppsali (szw. Uppsala domkyrka) jest największym kościołem diecezji oraz największą budowlą sakralną Skandynawii: ma 118,7 metrów długości (taka sama jest wysokość obu zachodnich wież), a jej szerokość wynosi 45 m thumb|Wnętrze katedry w Uppsali – siedziby diecezji Uppsali thumb|Antje Jackelén – arcybiskup Uppsali (od 15 czerwca 2014 roku) thumb|Poprzedniczka obecnej katedry w Uppsali, była katedra w Gamla Uppsala, obecnie kościół parafialny thumb|Kościół w Fosmark w gminie Östhammar w regionie Uppsala (1800 r.) thumb|Kościół Kungs-Husby w gminie Enköping w regionie Uppsala (XIV wiek) thumb|Kościół Länna w gminie Norrtälje – jeden z najstarszych w diecezji (XII wiek) thumb|Kościół Skepptuna w gminie Sigtuna – jeden z najstarszych na terenie diecezji (XIII wiek) thumb|Surowe wnętrze kościoła Skepptuna w gminie Sigtuna jest charakterystyczne dla niemal wszystkich luterańskich kościołów diecezji Uppsali Diecezja Uppsali (szw. Uppsala stift) – jedna z 13 diecezji ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji, z siedzibą w mieście Uppsala, 70 km na północ od Sztokholmu. Obejmuje obszary regionów Uppsala i Gävleborg oraz część regionów Sztokholm i Västmanland. Diecezja stanowi siedzibę arcybiskupa, który rezyduje w pałacu arcybiskupim w Uppsali. Od 29 sierpnia 2006 (objął funkcję w dniu 2 września 2006) funkcję tę pełni Anders Wejryd, który jednocześnie posiada tytuł zwierzchnika Kościoła Szwecji. Głównym kościołem diecezji jest katedra w Uppsali.
W latach 1164–1531 była to archidiecezja katolicka. Ostatnim katolickim arcybiskupem Uppsali był Johannes Magnus, a pierwszym luterańskim arcybiskupem Laurentius Petri.
Historia Początki chrześcijaństwa w Szwecji Zakorzenienie się chrześcijaństwa w Szwecji było procesem powolnym i długotrwałym. Misja biskupa Ansgara w Birce w IX wieku była przypuszczalnie epizodem niemającym znaczenia dla przyszłości. Jedynym pisanym źródłem dotyczącym historii wczesnego chrześcijaństwa na terenie Szwecji jest Historia Kościoła napisana około 1076 roku przez Adama z Bremy, z uzupełnieniami dodanymi około 1080 roku. Do źródeł innych niż pisane należą monety bite w Sigtunie w I połowie XI wieku, z napisem o chrześcijańskiej treści i znakiem krzyża, świadczące o trwalej obecności chrześcijaństwa w tym mieście.
Historia diecezji Według Adama z Bremy arcybiskup Hamburga-Bremy Adalbert wyświęcił sześciu biskupów dla Szwecji. Dwóch z nich nigdy nie objęło swego stanowiska. Z pozostałych czterech jeden objął teren Västergötland i Östergötland z siedzibą w Skarze, drugi został wysłany do Sigtuny i Uppsali, trzeci na wyspy na Bałtyku z siedzibą w Birce, a czwarty do Hälsingland. Z tych czterech tylko biskup Skary miał pod swoją władzą określone terytorium, natomiast zakres terytorialny pozostałych diecezji nie był sprecyzowany. Wysłani do Szwecji biskupi byli w rzeczywistości misjonarzami, którzy musieli mieć święcenia biskupie w celu wykonywania czynności związanych z pełnieniem tego urzędu, jak: konsekracja kościołów, wyświęcanie księży, udzielanie chrztu i bierzmowania itp. Pierwszym biskupem Sigtuny został Adalward młodszy. Diecezja w Sigtunie miała przypuszczalnie charakter tymczasowy, a najpóźniej w latach 40. XII wieku siedzibą diecezji została Uppsala. W 1164 roku Szwecja otrzymała własnego arcybiskupa, którym został Stefan, wyświęcony przez papieża Aleksandra III w Sens ok. 5 sierpnia 1164 roku. Tym samym diecezja Uppsali stała się archidiecezją SzwecjiPrzedtem Szwecja podlegała archidiecezji w Lund, należącym wówczas do Danii.. W 1273 siedziba arcybiskupa została przeniesiona z Uppsali do Östra Aros, będącego od dawna ośrodkiem osadnictwa i handlu. Powodem przeniesienia było uszkodzenie dotychczasowej katedry w wyniku pożaru, jaki dotknął ją w I połowie XIII wieku. Odbudowa okazała się niewskazana, ponieważ świątynię uważano za przestarzałą i położoną na prowincji. Około 1270 roku w Östra Aros rozpoczęto budowę nowej katedry. Na Östra Aros przeniesiono też nazwę UppsalaDotychczasową Uppsalę, dla odróżnienia, zaczęto nazywać Starą Uppsalą (Gamla Uppsala), a jej katedra, zachowana po przebudowie do dziś, została zdegradowana do rangi zwykłego kościoła parafialnego.. Konsekracja katedry miała miejsce w 1435 roku.
W 1477 roku arcybiskup Jakob Ulvsson przy współdziałaniu regenta Stena Sture Starszego założył Uniwersytet w Uppsali.
Ostatnim katolickim arcybiskupem Uppsali był Johannes Magnus, usunięty z urzędu przez Gustawa Erikssona i zmuszony w sierpniu 1526 roku do opuszczenia Szwecji; w 1534 roku został w Watykanie wyświęcony na arcybiskupa Uppsali, ale w związku z zapanowaniem reformacji w Szwecji nie był w stanie objąć swego urzędu. Po śmierci Johannesa Magnusa arcybiskupem Uppsali został wybrany jego młodszy brat Olaus Magnus; i on również był arcybiskupem tytularnym. Zmarł w 1557 roku. W 1531 roku pierwszym luterańskim arcybiskupem UppsaliPo zerwaniu więzów z Kościołem rzymskokatolickim dotychczasowa archidiecezja stała się diecezją, choć jej zwierzchnicy zachowali do dziś tytuł arcybiskupa. został wybrany i zatwierdzony przez króla Gustawa I Wazę Laurentius Petri.
Podział terytorialny Diecezja podzielona jest na 135 parafii (szw. församlingar), wchodzących w skład 11 dekanatów (szw. kontrakt): Hälsinglands norra, Hälsinglands södra, Gästriklands östra, Gästriklands västra, Örbyhus, Oland och Frösåker, Upplands västra, Uppsala, Upplands östra, Enköping, Sigtuna.
Na terenie diecezji zamieszkuje około 732 000 ludzi, z czego około 536 tys. osób deklaruje się jako członkowie Kościoła Szwecji (około 73,25% wszystkich mieszkańców). Do kościoła uczęszcza od 45% do około 90% wiernych – w zależności od parafii – przy czym największy odsetek wiernych biorących udział w nabożeństwach obserwuje się w wiejskich rejonach na północy, a najmniejszy w miastach i obszarach podmiejskich na południu.
Zaledwie trzy parafie w diecezji liczą ponad 30 tys. mieszkańców, a 28 parafii – mniej niż 1 tys. mieszkańców. Parafia katedralna w Uppsali jest największą parafią diecezji – na jej terenie zamieszkuje 43,3 tys. mieszkańców, z czego 65% przynależy do Kościoła Szwecji.
Parafie diecezji Uppsali Na terenie diecezji znajduje się 135 parafii:
Arcybiskupi Uppsali Jeden z arcybiskupów Uppsali – Nathan Söderblom – w 1930 został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.
Katoliccy arcybiskupi Uppsali 1164–1185 Stefan 1185–1187 Johan 1187–1197 Petrus 1198–1206 Olov Lambatunga 1207–1219 Valerius 1219 (1224)–1234 Olov Basatömer 1236–1255 Jarler 1255–1267 Lars 1274–1277 Folke Johansson 1278–1281 Jakob Israelsson 1281–1284 Johann Odulfsson 1285–1289 Magnus Bosson 1289–1291 Johan 1292–1305 Nils Allesson 1308–1314 Nils Kettilsson 1315–1332 Olov Björnsson 1332–1341 Petrus Filipsson 1341–1351 Heming Nilsson 1351–1366 Petrus Torkilsson 1366–1383 Birger Gregersson 1383–1408 Henrik 1408–1421 Jöns Gerekesson (Johannes Gerechini) 1421–1432 Johann Håkansson 1432–1438 Olov Larsson (Olaus Laurentii) 1433–1434 Arnold von Bergen 1438–1448 Nils Ragvaldsson (Nikolaus Ragvaldi) 1448–1467 Jöns Bengtsson Oxenstierna 1468–1469 Tord Pedersson 1469–1515 Jakob Ulvsson 1515–1517 Gustav Trolle 1520–1521 Gustav Trolle (pod duńskim zarządem) 1523–1544 Johannes Magnus (od 1526 na wygnaniu) 1544–1557 Olaus Magnus (na wygnaniu)
Luterańscy arcybiskupi Uppsali 1531–1573 Laurentius Petri (Nericius) 1575–1579 Laurentius Petri Gothus 1583–1591 Andreas Laurentii Björnram 1593–1599 Abraham Angermannus 1599–1600 Nicolaus Olai Bothniensis 1601–1609 Olaus Martini (Olof Mårtensson) 1609–1636 Petrus Kenicius 1637–1646 Laurentius Paulinus Gothus 1647–1669 Johannes Canuti Lenaeus 1670–1676 Lars Stigzelius 1677–1681 Johannes Baazius der Jüngere 1681–1700 Olaus Svebilius (Olov Svebilius) 1700–1709 Erik Benzelius der Ältere 1711–1714 Haquin Spegel 1714–1730 Mattias Steuchius 1730–1742 Johannes Steuchius (Johannes Steuch) 1742–1743 Erik Benzelius der Jüngere 1744–1747 Jakob Benzelius 1747–1758 Henrik Benzelius 1758–1764 Samuel Troilius 1764–1775 Magnus Beronius 1775–1786 Karl Fredrik Mennander 1786–1803 Uno von Troil 1805–1819 Jakob Axelsson Lindblom 1819–1836 Carl von Rosenstein 1837–1839 1839–1851 Carl Fredrik von Wingård 1852–1855 Hans Olov Holmström 1856–1870 Henrik Reuterdahl 1870–1900 Anton Niklas Sundberg 1900–1913 Johan August Ekman 1914–1931 Nathan Söderblom 1931–1950 Erling Eidem 1950–1958 Yngve Torgny Brilioth 1958–1967 Gunnar Hultgren 1967–1972 Ruben Josefson 1972–1983 Olof Sundby 1983–1993 Bertil Werkström 1993–1997 Gunnar Weman 1997–2006 K. G. Hammar 2006–2014 Anders Wejryd 2014–2022 Antje Jackelén od 2022 Martin Modéus
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa Diecezji Uppsali Oficjalna strona internetowa Diecezji Uppsali po polsku Oficjalna strona internetowa arcybiskupa Uppsali
Uppsala Kategoria:Sztokholm (region) Kategoria:Uppsala (region) Kategoria:Gävleborg Kategoria:Västmanland