Kazimierz Filip Wize (ur. 15 kwietnia 1873 w Michorzewie, zm. 23 listopada 1953 w Modliszewie) – polski lekarz psychiatra, filozof i filozof medycyny, mikrobiolog, lepidopterolog, poeta i tłumacz poezji, działacz społeczny.
Życiorys Syn dzierżawcy majątków Filipa Wizego (zm. 1914) i Emilii z Rakowskich, miał liczne rodzeństwo. Filip Wize po śmierci brata Feliksa w 1869 zarządzał majątkiem Emilii Sczanieckiej w Pakosławiu, a po jej śmierci w 1896 dzierżawił majątek Raczyńskich w Jeżewie.
Kazimierz Wize uczył się w Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, 19 września 1893 uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował medycynę na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie (1893–1894), Uniwersytecie Wrocławskim (1894–1895), Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium (1899, egzamin państwowy) i Uniwersytecie w Lipsku (1899, rigorosum). W marcu 1899, po przedstawieniu rozprawy Ueber den Pemphigus coniunctivae, został doktorem medycyny.
W latach 1900 i 1901 odbył dwuletni kurs bakteriologiczny w Instytucie Pasteura w Paryżu pod kierunkiem Jana Danysza. W 1901 odbył podróż na Ukrainę, gdzie prowadził terenowe badania bakteriologiczne, kontynuowane pod kierunkiem Mariana Raciborskiego w Akademii Rolniczej w Dublanach.
Od 12 maja 1905 do 1907 (łącznie cztery semestry) studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lipskiego. Jego nauczycielami byli Richard Heinze (filologia klasyczna), Wilhelm Wundt (psychologia), Johannes Volkelt (filozofia), Wilhelm Pfeffer (botanika), Carl Chun (zoologia), Hugo Riemann (muzykologia), Karl von Bahder (filologia germańska), Paul Barth (filozofia), Felix Krueger (filozofia). W 1907 otrzymał tytuł doktora filozofii, na podstawie rozprawy o teorii piękna Friedricha Justusa Riedla. Podziękowania za pomoc w przygotowaniu pracy złożył profesorom Volkeltowi i Dessoirowi.
Tłumaczył Heinego (Niemcy – Baśń Zimowa, 1897) i Verhaerena (Dwanaście miesięcy, 1913; Obrazy życia, 1913), sam również pisał poezje.
Po śmierci męża siostry Emilii, lekarza Adama Karczewskiego, objął kierownictwo zakładu psychiatrycznego w Kowanówku.
Był członkiem komisji matematyczno-przyrodniczej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (od 1923), Poznańskiego Towarzystwa Filozoficznego, Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Polskiego Towarzystwa Entomologicznego, Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego, członkiem honorowym Société royale belge d'Entomologie, członkiem czynnym Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika (1904) i Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. Wykładał w Towarzystwie Wykładów Naukowych w Poznaniu. Był członkiem Polskiego Czerwonego Krzyża i Polskiego Białego Krzyża, gdzie prowadził wykłady ogólnokształcące dla żołnierzy.
Uczestniczył w Międzynarodowych Zjazdach Filozoficznych w Paryżu (1900), Heidelbergu (1908), Bolonii (1911), Bostonie (1926), Oksfordzie (1930) i Amsterdamie (1948). Na zjeździe w Bolonii był przewodniczącym sekcji poświęconej filozofii piękna i sztuki. Na zjeździe w Bostonie został wybrany, na wniosek Władysława Mieczysława Kozłowskiego i przy poparciu Hansa Driescha, do stałej Komisji Międzynarodowych Zjazdów Filozoficznych.
Podczas I wojny światowej był lekarzem naczelnym sanatorium gruźliczego w Lądku-Zdroju. Od 1919 do 1921 kierował Departamentem Sztuki i Kultury w Ministerstwie byłej Dzielnicy Pruskiej. 29 maja 1921 zrezygnował z funkcji ze względów zdrowotnych i wyjechał do wsi Sędziny, co sprawiło, że ograniczył w tym czasie praktykę lekarską.
W lutym 1931 rozpoczął pracę w Krajowym Zakładzie Psychiatrycznym w Dziekance. Działał naukowo, publikując prace z dziedziny psychiatrii i współredagując wydawane w Dziekance „Nowiny Psychiatryczne”. Na początku 1940 stracił pracę w szpitalu, przez resztę okupacji był zatrudniony w wójtostwie w Gnieźnie. Po wojnie wrócił na stanowisko lekarza w Dziekance. Od 1951 do śmierci był zatrudniony w filii Dziekanki w Modliszewie dla pacjentów uzależnionych od alkoholu.
Nie założył rodziny. Zmarł na raka żołądka. Zgodnie z ostatnią wolą został pochowany na przyszpitalnym cmentarzu przy ul. Dalkowskiej w Gnieźnie. Grób został zniszczony w 2004, po przejęciu cmentarza przez archidiecezję gnieźnieńską. Interwencje badaczki życia Wizego Gabrieli Mikołajczyk u wojewódzkiego i archidiecezjalnego konserwatora zabytków pozostały bez echa; miejsce pochówku pokrywa kostka z polbruku (2010).
W 2017 ukazała się monografia pod redakcją Michała Musielaka Doktor Kazimierz Filip Wize (1873–1953). Zarys biografii intelektualnej, prezentująca biografię naukową Wizego, częściowo w oparciu o niewykorzystane dotąd źródła.
Dorobek naukowy Był autorem kilkunastu opublikowanych prac w dziedzinie mikrobiologii. Zajmował się m.in. fitopatologią i grzybami owadobójczymi. Opisał nowy gatunek owadomorka Myiophagus ucrainicus Wize, 1904 (obecnie pod nazwą Olpidiopsis ucrainica). Opisał nowy gatunek bakterii Pseudomonas ucrainicus. Prowadził prace nad wykorzystaniem grzyba owadobójczego Metarhizium anisopliae do zwalczania szkodnika buraka cukrowego, ryjkowca szarka komośnika (Bothynoderes punctiventris). Później entomologią zajmował się tylko hobbystycznie, pozostawił m.in. dwie prace dotyczące lepidopterofauny Jeżewa. W zbiorach PTPN znajdowała się kolekcja motyli i okazów szkodników plantacji buraczanych, przekazana przez niego.
Jako psychiatra był zwolennikiem terapii pracą. Szczególnie interesował się twórczością chorych psychicznie i schizofrenią.
Był filozofem medycyny, będąc obok Heliodora Święcickiego przedstawicielem poznańskiej myśli filozoficzno-lekarskiej. Propagował interdyscyplinarne podejście do medycyny, polegające na rozpatrywaniu jej funkcjonowania z perspektywy filozoficzno-etycznej, estetycznej, psychologicznej oraz społecznej. W podejściu do chorego kładł nacisk na poznanie nie tylko medycznych przyczyn choroby, ale także psychicznych i społecznych.
Osobowość Był wspominany jako bogata osobowość, szlachetny i wszechstronnie uzdolniony człowiek. Na jego patriotyczną postawę miało wpłynąć wychowanie rodzinne i poglądy poznanej w młodości Emilii Sczanieckiej. Zainteresowanie sztuką początkowo ukierunkowane było na poezje, malarstwem i estetyką zainteresował się w Paryżu. W domu Jana Danysza zbierali się polscy inteligenci, oprócz Wizego stałymi bywalcami salonu byli Olga Boznańska, Wojciech Gielecki, Ludwik Posadzy, Jadwiga i Henryk TryczlowieMaria Rostworowska: Portret za mgłą: opowieść o Oldze Boznańskiej. Wydawnictwo Terra Nova, 2003.. Z Danyszami zaprzyjaźniona była Maria Skłodowska-Curie, z którą Wize korespondował. Blisko zaprzyjaźnił się z malarką Olgą Boznańską, zadedykował jej jedną z książek, sam został przez nią sportretowany.
W Gnieźnie do grona bliskich przyjaciół Wizego zaliczali się ks. Stanisław Krzeszkiewicz, Henryk Ułaszyn i Karol Pluciński.
Lista prac W godzinie myśli: o istocie sztuki. Kraków, 1900 Danysz J., Wize K., O użyciu muskardyn w walce z komośnikiem buraczanym (Cleonus puntiventis). Gazeta Cukrownicza, 1901 Danysz J., Wize K., De l′utilisation des Muscardines dans la lutte avec le Cleonus punctiventris. Paris: Librairie agricole de la maison rustique, 1900 Danysz J., Wize K., O użyciu muskardyn w walce z komośnikiem buraczanym (Cleonus punctiventris): (sprawozdanie drugie, z d. 25 maja r. 1901), Warszawa 1901. Danysz J., Wize K., Les entomophytes du charançon des betteraves à sucre. Annales de l′Institut Pasteur 17, s. 421–446, 1903 Pseudomonas ucrainicus, prątek choroby komośnika buraczanego (Cleonus punctiventris. Germ.), „Rozprawy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności w Krakowie” Seria III, Tom IV, Dział B Nauki Biologiczne, s. 61–73, 1904 Choroby komośnika buraczanego (Cleonus punctiventris. Germ.) powodowane przez grzyby owadobójcze, ze szczególnem uwzględnieniem gatunków nowych, „Rozprawy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności w Krakowie” 1904, Seria III, Tom IV, Dział B Nauki Biologiczne, s. 346–360. Pseudomonas ucrainicus, ein krankheitserregendes Bacterium der Larve des Rübenrüsselkäfers. Bulletin de l′Académie des sciences de Cracovie, s. 211–222, 1904 Die durch Pilze hervorgerufenen Krankheiten des Rübenrüsselkäfers (Cleonus punctiventris Germ.) mit besonderer Berücksichtigung neuer Arten. Bulletin de l′Académie des sciences de Cracovie, s. 713–727, 1904 O chorobach owadów. Kosmos 30 (5/7), s. 386–391, 1905 Okeanos (fragment), Chimera, 1907, t. 10, z. 20, s. 498-500. In der Stunde der Gedanken: über die schönen Künste. Berlin: R. Trenkel, 1905
Über den Zusammenhang von Spiel, Kunst und Sprache. Zeitschrift für Ästhetik und allgemeine Kunstwissenschaft 2, s. 174–181, 1907 Kants Analytik des Schönen. Zeitschrift für Ästhetik und allgemeine Kunstwissenschaft 4 (1), s. 1–15, 1908 Eine Einteilung der philosophischen Wissenschaften nach Aristoteles′ Prinzipien. Vierteljahresschrift für wissenschaftliche Philosophie und Soziologie 32, s. 305, 1908 Über Kategorien. Vierteljahrsschrift für wissenschaftliche Philosophie und Soziologie 34 (2), s. 173–217, 1910 Abriss einer Wissenschaftslehre der Ästhetik. Berlin: R. Trenkel, 1909 Z dziejów idei о rozwoju gatunków. Kosmos 35, s. 374–375, 1910 „Die Definition des Schönen in Kants Kritik der Urteilskraft” W: Verhandlungen des III. Internationalen Kongresses für Philosophie, Heidelberg. Heidelberg: Carl Winters Universitätsbuchhandlung, 1908 s. 1068–1075 Piękno i jego postacie. Przegląd Filozoficzny 14 (1), s. 42–48, 1911 Dobro i jego postaci. Przegląd Filozoficzny 14 (3), s. 359–368, 1911 Der vierte, Internationale Kongreß für Philosophie in Bologna. „Vierteljahresschrift für wissenschaftliche Philosophie und Soziologie” 35, s. 459–483, 1911 H. Vaihingers Philosophie der Fiktion. Vierteljahresschrift für wissenschaftliche Philosophie und Soziologie 36, s. 413–424, 1911 Le beau. Lugano: Coenobium, 1912 Zmienność osobnikowa owadów w strefach umiarkowanych. "Kosmos" 1913, R. 38, z. 1/3, s. 244–245. Nauka o kategoriach. Poznań: J. Leitgeber, 1914 Wykłady filozoficzne. Poznań: M. Niemierkiewicz, 1916 Wykłady metafizyczne: wstęp, kosmologja, psychologja, teozofja. Poznań: M. Niemierkiewicz, 1917
Doniosłość naukowa i praktyczna zbiorów fauny krajowej, „Zapiski Muzealne" 1917-1918, R. 2-3, s. 40-42. Miscellanea. Stanisława Przybyszewskiego „Poznań ostoją myśli polskiej”. „Zdrój” 2 (1), s. 28–29, 1918 Estetyczna teorja gry. „Zdrój” 1918, R. 2, t. 4, z. 1, s. 29–31.
„Les categories éthiques et les vertus” W: Proceedings of the Sixth International Congress of Philosophy. Harvard University, Cambridge, Massachusetts, United States of America, September 13-17, 1926. Cambridge, Ma.: Longmans, Green and Co., 1927 s. 516–520 Zarys etyki jako nauki o szczęściu. Poznań: M. Niemierkiewicz, 1926 Miscellanea: zjazdy filozoficzne: intermezzo krytyczne. Poznań, 1928
Nowa aberracja Argynnis lathonia L. (Lepidoptera). Polskie Pismo Entomologiczne 9 (1/2), s. 112, 1930 Jan Śniadecki. „Dziennik Poznański" 1930.11.21 R.72 nr 270, s. 3. Zakres filozofji medycyny. Archiwum Historji i Filozofji Medycyny oraz Historji Nauk Przyrodniczych 11 (1), 1931 Charakter w ujęciu psychologicznem i fizjologicznem. Nowiny Psychjatryczne 9 (1/2) s. 5–14, 1932 Demokryt i jego stosunek do medycyny. Archiwum Historji i Filozofji Medycyny oraz Historji Nauk Przyrodniczych 12 (1), s. 75–79, 1932 Psychologja w stosunku do filozofji medycyny. Nowiny Psychjatryczne 10 (1/2), s. 10–26, 1933 Wpływ pobudek artystycznych u psychicznie chorych. Nowiny Psychjatryczne 10 (3/4), s. 185–199, 1933 Państwowy kurs pielęgniarstwa psychiatrycznego w Dziekance. Przewodnik Pielęgniarski 5 (3), s. 3–4, 1933 Przykład symbiozy literackiej wśród psychicznie chorych: odczyt wygłoszony na posiedzeniu nauk. lek. w Dziekance dn. 18 listopada 1933 r. Nowiny Psychjatryczne 11 (1/2), s. 36–75, 1934 W obronie Roty. „Wici Wielkopolskie” 2, s. 12, 1934