Aleksandr Szlapnikow

200px|thumb|Aleksandr Szlapnikow i Leonid Krasin 1924 Aleksandr Gawriłowicz Szlapnikow, ros. Александр Гаврилович Шляпников (ur. w Muromie, zm. 2 września 1937 w Moskwie) – rosyjski i radziecki działacz socjalistyczny, bolszewik, pierwszy komisarz ludowy pracy oraz handlu i przemysłu w utworzonej po rewolucji październikowej Radzie Komisarzy Ludowych.

Życiorys Pochodził w rodziny mieszczańskiej wyznania staroobrzędowego. Wcześniej stracił ojca. Ukończył trzy klasy miejskiej szkoły podstawowej w rodzinnym Muromie, po czym porzucił szkołę, by pomóc rodzinie finansowo; pracował jako robotnik niewykwalifikowany, od 1898 w fabryce. W 1901 wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotników Rosji, od 1903 należał do jej bolszewickiego skrzydła. W Rosji prowadził działalność agitacyjną, wziął udział w rewolucji 1905. Wielokrotnie aresztowany i więzionyШляпников, Александр Гаврилович.

W 1908 emigrował do Szwajcarii, w Genewie poznał Lenina. Utrzymywał się z pracy w charakterze tokarza w różnych zakładach w Niemczech, Francji i Anglii, w 1909 wstąpił do Partii Socjalistycznej we Francji, działając nadal w emigracyjnych komórkach partii bolszewickiej, także jako publicysta. Jego światopogląd rozwijał się pod wpływem Aleksandry Kołłontaj.

Wrócił do Rosji w 1914, posługując się fałszywymi dokumentami. Na nowo podjął pracę w fabryce, równocześnie pracował przy publikacji prasy partyjnej. Jeszcze w tym samym roku, jako przekonany internacjonalista i przeciwnik wojny, ponownie wyjechał z kraju. Razem z Kołłontaj wspierał Lenina w jego działalności zagranicznej. Będąc jeszcze w Rosji przekazywał mu informacje o bieżącej sytuacji w PiotrogrodzieR. Pipes, Rewolucja rosyjska, MAGNUM, Warszawa 2006, s.403.. Organizował przemyt bolszewickich publikacji do Rosji. W październiku 1916 przyjechał do Rosji ponownie. W czasie rewolucji lutowej był jedynym członkiem Komitetu Centralnego partii bolszewickiej, który działał na terenie kraju. Gdy w lutym 1917 w Piotrogrodzie rozpoczęły się manifestacje i zamieszki, określił je jako wystąpienia na tle ekonomicznym (głodowym), bez postulatów politycznychR. Pipes, Rewolucja rosyjska, MAGNUM, Warszawa 2006, s.290..

Był członkiem grupy inicjatywnej, która powołała do życia Piotrogrodzką Radę Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, następnie wszedł do jej komitetu wykonawczego. Działał na rzecz ponownie organizacji rosyjskich związków zawodowych, brał udział w I i II Zjeździe Rad.

2 marca 1917, razem z Mołotowem i Załuckim, wszedł w skład Biura powołanego przez Komitet Piotrogrodzki bolszewików. Biuro to wydało 5 marca pierwszy po wznowieniu numer pisma Prawda, a 10 marca utworzyło Komitet Wojskowy, zajmujący się propagandą wśród stacjonujących w Petersburgu żołnierzy. Przewodził mu Nikołaj PodwojskiR. Pipes, Rewolucja rosyjska, MAGNUM, Warszawa 2006, s.407.. Od ścisłego kierownictwa partii został odsunięty, gdy w drugiej połowie miesiąca do stolicy Rosji wrócili starsi stażem działacze bolszewiccy – Józef Stalin, Lew Kamieniew i Matwiej Muranow.

Po rewolucji październikowej wszedł w skład Rady Komisarzy Ludowych jako komisarz pracy, a następnie także handlu i przemysłu (na stanowisku tym zastąpił Wiktora NoginaR. Pipes, Rewolucja rosyjska, MAGNUM, Warszawa 2006, s.525.). Opowiadał się za dopuszczeniem do Rady Komisarzy Ludowych przedstawicieli innych partii socjalistycznych. Gdy propozycja ta spotkała się ze zdecydowanym sprzeciwem Lenina i Trockiego, podał się do dymisji, która nie została przyjętaR. Pipes, Rewolucja rosyjska, MAGNUM, Warszawa 2006, s.546..

W 1918 wszedł do Rady Rewolucyjno-Wojskowej Frontu Południowego, następnie był przewodniczącym analogicznego organu Frontu Kaspijsko-Kaukaskiego i członkiem Rady Rewolucyjno-Wojskowej 16 Armii Frontu Zachodniego.

Wystąpił przeciwko koncepcji militaryzacji pracy wysuwanej przez Lwa Trockiego, brał udział w dyskusji o roli związków zawodowych w państwie rządzonym przez bolszewików. Razem z Aleksandrą Kołłontaj przewodził Opozycji Robotniczej, domagając się oddania kontroli nad gospodarką państwa w ręce związków zawodowych, a nie partii. Jego poglądy zostały poddane ostrej krytyce przez Lenina na X zjeździe partii. W 1923 Szlapnikow ponownie wystąpił z publiczną krytyką polityki partii w kwestiach gospodarczych, jak również nierespektowania zasad demokracji robotniczej oraz demokracji wewnątrzorganizacyjnej. W rezultacie został usunięty z piastowanych stanowisk i skierowany do Francji jako dyplomata. W latach 1924–25 był radcą poselstwa ZSRR, w roku 1925 chargé d’affaires w miejsce Chrystiana RakowskiegoШляпников Александр Гаврилович.

Po powrocie do ZSRR w 1925, pod naciskiem Politbiura, zapowiedział, że nie będzie więcej prowadził „działalności frakcyjnej”. Do 1929 był przewodniczącym zarządu spółki „Mietałłoimport”, publikował kolejne tomy swoich wspomnień. W latach 1932–1933 był członkiem prezydium państwowej komisji planowania przy Radzie Gospodarczej RFSRR.

W 1933 został usunięty z partii, zaś w 1934 zesłany do Karelii. Rok później został skazany na pięć lat pozbawienia wolności za działalność w szeregach Opozycji Robotniczej. Karę zamieniono mu na zsyłkę do Astrachania. W okresie „wielkiej czystki”, 2 września 1936 został aresztowany przez NKWD. 2 września 1937 skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z zarzutu o „kontrrewolucyjną działalność terrorystyczną”. Stracony tego samego dnia. Skremowany w krematorium na Cmentarzu Dońskim i tam pochowany anonimowoШляпников Александр Гаврилович.

Zrehabilitowany 31 stycznia 1963 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Przypisy

Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Ludzie urodzeni w Muromie Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie Kategoria:Postacie rewolucji październikowej Kategoria:Radzieccy dyplomaci Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Związkowcy