Sułtanik czerwonorzytny, sułtan czerwonorzytny (Dinopium javanense) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Charakteryzuje się złotym do oliwkowego ubarwieniem skrzydeł, krótkim dziobem oraz nietypowym jak na dzięcioły zachowaniem: rzadko można usłyszeć jego stukanie. Jest szeroko rozprzestrzeniony w Azji Południowo-Wschodniej, występuje też na subkontynencie indyjskim. Ze względu na duży zasięg oraz powolny spadek liczebności populacji gatunek nie jest zagrożony.
Systematyka Gatunek został opisany w 1797 roku przez szwedzkiego przyrodnika, Svena Ingemara Ljungha, pod nazwą Picus javanensis. Holotyp pochodził z Jawy.
Obecnie wyróżnia się 6 podgatunków tego sułtanika: D. j. malabaricum Whistler, 1934 – południowo-zachodnie Indie. D. j. intermedium (Blyth, 1845) – od Bangladeszu i Assamu na zachodzie, przez Mjanmę i południowo-zachodni Junnan na południe po większość Indochin. D. j. javanense (Ljungh, 1797) – Półwysep Malajski, Archipelag Riau, Sumatra, zachodnia Jawa. D. j. borneonense (A.J.C. Dubois, 1897) – Borneo oprócz części północno-wschodniej. D. j. raveni Riley, 1927 – północno-wschodnie Borneo i przyległe wysepki. D. j. exsul (E. Hartert, 1901) – wschodnia Jawa i Bali. Podgatunek raveni bywał często uznawany za synonim borneonense. Dawniej za podgatunek sułtanika czerwonorzytnego uznawany był sułtanik palawański (D. everetti) z zachodnich Filipin, ale podniesiono go do rangi osobnego gatunku.
Morfologia 250px|mały|Sułtanik palawański był uznawany za podgatunek sułtanika czerwonorzytnego (rysunek z czasopisma z 1878 roku) Średniej wielkości ptak, osiągający 28–30 cm długości. Dziób posiada raczej krótki, spiczasty, zakrzywiony u wierzchołka i przewężony w poprzek nozdrzy, długości 23–28 mm u D. j. malabaricum, 27–30 mm u D. j. intermedium, barwy czarnej do ciemnobrązowo-szarej. Większość podgatunków ma biało-czarną głowę, u samców z czerwonym ciemieniem i czubem, a u samic z ciemieniem i czubem w białe pasy. Szyja również biało-czarna. Górna część ciała złota do oliwkowej z jasnoczerwonym kuprem. Skrzydła długości 124–140 mm u podgatunku nominatywnego, 135–143 mm u D. j. malabaricum do 136–165 mm u D. j. intermedium. Spodnia część ciała biało-czarna. Blade okolice spodu ciała i twarzy brązowawo przybrudzone. Nogi trójpalczaste. Stopy długości 22–24 mm.
Masa ciała od 67 g u najlżejszych D. j. javanense do 100 g u najcięższych D. j. intermedium.
Występowanie Zasięg Gatunek występuje w południowo-zachodnich Indiach od 16°N do Kerali oraz od Bangladeszu i Assamu na wschodzie, przez południowo-zachodni Junnan i Azję Południowo-Wschodnią (z wyjątkiem północnej Mjanmy) po Sumatrę, Borneo, Jawę i Bali.
Habitat Częsty w wilgotnych lasach liściastych, skrubach oraz lasach mangrowych. Spotykany także w lasach tekowych, a na większych wysokościach w borach sosnowych. Nie jest jednak gatunkiem typowo leśnym. Preferuje lasy przerzedzone, prześwietlone o małym zwarciu (często są to lasy odrastające) oraz skraje lasów. Występuje również w plantacjach palmy kokosowej, uprawach, parkach i na polach golfowych. Przede wszystkim jest ptakiem nizinnym, ale w Indiach spotykany nawet do 1700 m n.p.m.
Zachowanie Żyje w parach, które utrzymują częsty kontakt głosowy. Para żeruje w pobliżu, ale nigdy nie na tym samym drzewie. Tworzy także wielogatunkowe tabuny. Spotykany na różnych wysokościach, preferuje jednak niższe partie zarówno młodych, jak i starych drzew. Ruchy podczas wspinaczki po pniu są gwałtowne i nieprzewidywalne, z krótkimi przerwami z każdej strony drzewa. Zdarzają się także długie okresy bezruchu, w których ptak nie wydaje żadnych dźwięków. Najczęstszym sposobem pozyskiwania pożywienia jest zbieranie owadów za pomocą języka z powierzchni i zakamarków pnia. Stuka sporadycznie. Często też schodzi na ziemię i z poziomu gruntu przeszukuje podstawę pnia. Szybko lata, pokonując duże odległości między żerowiskami.
Pożywienie Jest owadożerny. Odżywia się mrówkami, larwami owadów, małymi skorpionami, karaczanami i innymi stawonogami.
Rozmnażanie się Z uwagi na duży zasięg występowania okres rozrodczy jest zróżnicowany. W Indiach trwa zwykle od lutego do kwietnia. W Tajlandii przypada na czerwiec. W Malezji od stycznia do lipca. Na Borneo trwa od kwietnia do lipca. Dziuple wykuwa zwykle na wysokości poniżej 5 m w stojących na otwartej przestrzeni drzewach lub pniakach. Zazwyczaj są to palmy kokosowe lub drzewa owocowe. Samica składa 2 do 3 jaj.
Odgłosy W locie wydobywa różne serie zbliżone do koup-oup-uop. Ptaki siedzące odzywają się pojedynczym lub podwójnym kou, a gdy się spotkają, dźwiękiem podobnym do łika. Stukot to przeciągnięte ddddddddt lub ka-di-di-di-di-di-di.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sułtanika czerwonorzytnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność światowej populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity lub lokalnie pospolity. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.
Przypisy Systematyka i nazwa polska za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dzięciołowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1797 roku