Tuf filipowicki – rodzaj tufów i tufitów porfirowych. Jest to skała lekka, zwięzła, osadowa, należąca do skał piroklastycznych, o barwie czerwono-różowej z jasnymi plamami wtórnego kalcytu lub zielonymi smugami chlorytu, silnie porowata, z charakterystycznymi bezładnie ułożonymi ciemnymi, automorficznymi kryształami biotytu, oraz jasnymi, zwietrzałymi skaleniami w skale występują również okruchy porfiru, wapieni i łupków karbońskich, które zostały wyrwane z podłoża podczas wybuchu wulkanu (niewielkie bomby wulkaniczne). Struktura porfirowa z fenokryształami skalenia. Wykazuje złą selekcję i brak warstwowania. W stanie świeżym tuf filipowicki jest miękki, po wyschnięciu staje się twardy i dość kruchy.

W tufie filipowickim jako główny składnik występuje sanidyn (skaleń potasowy) oraz minerały: kaolinit, biotyt, illit oraz kwarc. Ziarna biotytu osiągają wielkość do 8 mm, pozostałe składniki mają bardzo zróżnicowane wielkości ziaren, od kilku mm do 5 cm. Tuf filipowicki powstał w dolnym permie wskutek erupcji wulkanicznych law porfirowych zmieszanych z popiołami wulkanicznymi. Jest utworem czerwonego spągowca.

W Polsce tuf filipowicki występuje na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w Filipowicach (stąd nazwa) koło Krzeszowic, na południowo wschodnim zboczu Kowalskiej Góry zwanym Czerwona Skała. Tufy o składzie zbliżonym do filipowickiego występują na Dolnym Śląsku w utworach czerwonego spągowca.

Kamieniołom Czerwona Skała Był on eksploatowany na lokalne potrzeby budowlane od połowy XIX wieku. Kamieniołom Czerwona Skała w latach 70. XX wieku stał się własnością państwowego przedsiębiorstwa z Miękini, później z Czatkowic. Wybudowano asfaltową drogę łączącą kamieniołom z bocznicą kolejową kamieniołomu w Miękini. Planowano dużą eksploatację złoża. Kamieniołom był czynny do końca lat 80. XX wieku.

Zastosowanie tufu filipowickiego Skała cechuje się dobrymi właściwościami termoizolacyjnymi, jest twarda i łatwa w obróbce. Tuf w okresie działania kamieniołomu stosowano w budownictwie jako kamień łamany i łupany rzędowo, rzadziej w postaci regularnych ciosów i bloczków. Stosowano go w postaci płyt okładzinowych w parterowych częściach budynków, do budowy ogrodzeń, murów, w Filipowicach i okolicznych miejscowościach (głównie w latach 50. XX wieku) a także w architekturze Krakowa (w okresie międzywojennym). Po II wojnie światowej wykorzystywano go do produkcji cementu. Dzięki obecności potasu eksploatowano je również dla przemysłu szklarskiego (do produkcji ciemnego szkła opakowaniowego) oraz do produkcji nawozów potasowo-sodowych.

Zespół naukowców z Politechniki Krakowskiej kierowany przez prof. Janusza Mikułę od wielu lat przeprowadza prace badawcze m.in. nad wykorzystaniem tufu wulkanicznego. Zespół stworzył tzw. geopolimer na bazie tufu filipowickiego. „Sztuczny kamień” cechuje się wysoką wytrzymałością mechaniczną i termiczną, niską szkodliwością dla środowiska, pochłania wilgoć i zapachy. Może być wykorzystany do produkcji m.in. okładzin budynków, materiałów izolacyjnych, pokryć antykorozyjnych, materiałów ognioodpornych. Można z niego wytwarzać powłoki geopolimerowe na powierzchniach betonu, stali, ceramiki, drewna.

Galeria zdjęć

Przypisy

Bibliografia Praca zbiorowa: Współczesne problemy ochrony środowiska, Gliwice 2013,

J. Kuhl: Tuf porfirowy z Filipowic (okolice Krzeszowic), Kraków 1936, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego, 1936, t. 12. J. Mikuła, M. Łach: Potencjalne zastosowania glinokrzemianów pochodzenia wulkanicznego, Czasopismo Techniczne, Seria Mechanika, zeszyt 22, Wyd. Politechnika Krakowska, Kraków 2012

Kategoria:Skały piroklastyczne Kategoria:Skały wulkaniczne Kategoria:Skały Polski Kategoria:Skały permu