Republika Syryjska () – historyczne państwo na Bliskim Wschodzie, powstałe w 1930 z przekształcenia Państwa Syrii na mocy narzuconej przez francuskie władze mandatowe konstytucji. W ciągu pierwszych trzynastu lat istnienia było nadal terytorium mandatowym zależnym od Francji. Syryjsko-francuska umowa zakładająca pełne usamodzielnienie się Syrii, podpisana w 1936, nie została ratyfikowana przez Francję.
Po klęsce Francji w II wojnie światowej i powstaniu rządu Vichy administracja Syrii została przejęta przez jego sympatyków. W 1941 na jej terytorium wkroczyły wojska brytyjskie oraz siły Wolnej Francji. Jej przywódca Charles de Gaulle dążył do zachowania przez Francję kontroli nad Syrią i Libanem, jednak pod naciskiem Brytyjczyków osłabiona Francja musiała ostatecznie zgodzić się na usamodzielnienie się obydwu państw. W 1946 wojska francuskie opuściły Syrię, co de facto było początkiem pełnej suwerenności (de iure istniejącej już od 1943) państwa. Od początku było ono jednak słabe gospodarczo, pogrążone w wewnętrznych konfliktach politycznych i mało znaczące na arenie międzynarodowej.
Początkowo władza w Syrii należała do wąskiej elity sunnickich notabli miejskich z Damaszku i Aleppo. Następnie inicjatywę w kraju przejęła armia, w której dominowali przedstawiciele mniejszości wyznaniowych i etnicznych (alawici, chrześcijanie różnych denominacji, druzowie, Kurdowie). W 1949 w odstępie kilku miesięcy w kraju doszło do trzech zamachów stanu przeprowadzonych przez wojsko. Najdłużej przy władzy utrzymał się pułkownik Adib asz-Sziszakli, przywódca ostatniego z puczów, rządzący od grudnia 1949 do kolejnego buntu wojskowego cztery lata później. Za jego dyktatorskich rządów doszło do centralizacji kraju. Po odsunięciu od władzy niepopularnego asz-Sziszaklego, inicjatywę na krótko przejął ponownie Blok Narodowy, związany z zamożnym mieszczaństwem i właścicielami ziemskimi z Aleppo i Damaszku, jednak od 1954 w polityce Syrii dominowała Partia Socjalistycznego Odrodzenia Narodowego (Baas).
Po kryzysie sueskim Syria przyjęła w polityce zagranicznej kurs proegipski, a w konsekwencji – proradziecki. Rezultatem tego było zawarcie w 1958 unii z Egiptem, w wyniku której obydwa kraje zjednoczyły się we wspólną Zjednoczoną Republikę Arabską z egipskim prezydentem Gamalem Abdelem Naserem na czele.
Syria pod zarządem francuskim. Okoliczności powstania Republiki Syryjskiej thumb|200px|Szukri al-Kuwatli ogłasza całkowitą niepodległość Syrii, 1946 W 1924 francuskie władze terytorium mandatowego w Syrii i Libanie utworzyły jednostkę określaną mianem Państwa Syrii, które objęła dawne regiony Aleppo i Damaszku.
We wrześniu 1925 w Damaszku wybuchło arabskie powstanie, sformowany został rząd tymczasowy, na czele którego stanął Sultan al-Atrasz. Powstanie trwało dwa lata i zakończyło się klęską. Ogólnonarodowy charakter zrywu i straty ponoszone przez wojska francuskie w czasie jego tłumienia zmusiły Francję do rewizji dotychczasowej polityki w Syrii, opartej przede wszystkim na siłowym wymuszaniu posłuszeństwa ludności.
Najważniejszą siłą polityczną syryjskich Arabów był Blok Narodowy, utworzony w 1926. Gromadził on przedstawicieli elit ukształtowanych jeszcze w okresie reform Tanzimatu w Imperium Osmańskim. Byli to zamożni kupcy, właściciele ziemscy, rodziny piastujące dziedzicznie funkcje państwowe i religijne, jak również rody szejków plemiennych. W dziedzinie gospodarki partia opowiadała się za liberalizmem, przywoływała hasła arabskiego nacjonalizmu, swój program pragnęła konstruować na drodze osiągania kompromisów. Z uwagi na skład społeczny swoich członków, działając na rzecz niepodległości Syrii, nie interesowała się rozwiązaniem problemów społecznych, w tym kwestii społecznych nierówności. Przywódcami organizacji byli Haszim al-Atasi oraz Ibrahim Hananu.
W kwietniu 1928 w Państwie Syrii, za zgodą francuskiego Wysokiego Komisarza, odbyły się wybory parlamentarne, w którym większość dwóch trzecich uzyskali zwolennicy rządu, zaś 1/3 – opozycja zrzeszona w Bloku Narodowym. Tak powstałe Zgromadzenie Narodowe opracowało projekt nowej konstytucji Państwa Syrii, przyjęty przez wszystkich deputowanych. Wysoki Komisarz Henri Ponsot odrzucił go jednak z powodu zawartych w nim sformułowań o dążeniach do jedności wszystkich ziem syryjskich oraz brak wzmianek o mandatowym statusie kraju. Komisarz rozwiązał Zgromadzenie Narodowe i w 1930 sam wprowadził w Państwie Syrii konstytucję.
Republika Syryjska w latach 1930–1939 thumb|200px|Muhammad Ali al-Abid, pierwszy prezydent Republiki Syryjskiej Zgodnie z narzuconą odgórnie konstytucją w 1930 Państwo Syrii zostało przekształcone w republikę z jednoizbowym parlamentem i obieranym przez niego prezydentem, który musiał być muzułmaninem-sunnitą. Nominowanie premiera, tworzącego następnie rząd, należało do kompetencji prezydenta. Wybory parlamentarne odbywały się w okręgach terytorialnych oraz wyznaniowych. Pierwszym prezydentem Republiki Syryjskiej został w 1932 Muhammad Ali al-Abid. Władze mandatowe zachowały prawo do wetowania wszystkich decyzji władz syryjskich.
W tym samym roku rozpoczęto rozmowy dotyczące treści nowej umowy mandatowej między reprezentacją syryjskiego ruchu narodowego a nowym Wysokim Komisarzem de Martelem. W ich trakcie w kraju doszło do poważnego kryzysu wewnętrznego i wzrostu niechęci do Francuzów. Obstawanie przez nich przy koncepcjach mandatowych i niechęć do ustępstw wobec Syryjczyków doprowadziły do zerwania rozmów, a następnie do wybuchu – na wezwanie Bloku Narodowego – 50-dniowego strajku generalnego, w czasie którego doszło także do demonstracji i starć z wojskiem. Uczestnicy strajku zostali poddani represjom policyjnym. Pod wpływem strajku Wysoki Komisarz postanowił wznowić rozmowy z syryjską delegacją. 22 grudnia 1936 Francja i Republika Syryjska zawarły traktat o przyjaźni o sojuszu, przewidujący uzyskanie przez Syrię suwerenności i jej wstąpienie do Ligi Narodów. Do Republiki Syryjskiej miały zostać przyłączone Państwo Alawitów (Sandżak Latakii) i Dżabal ad-Duruz. W niepodległej Syrii Francja miała zachować bazy wojskowe, jak również zachować silną obecność w dziedzinie kulturalnej, oświatowej i ekonomicznej. Przewidywano, iż proklamowanie niepodległości przez Syrię nastąpi w 1939. Republika Syryjska ratyfikowała traktat, Francja natomiast tego nie uczyniła, postanawiając zachować na Bliskim Wschodzie status quo. Było to rezultatem upadku rządu Frontu Ludowego kierowanego przez Léona Bluma.
Syryjski rząd działający w latach 1936–1939 nastawiony był wobec Francji pojednawczo. Polityka francuska była odmienna – francuscy wojskowi wspierali ruchy separatystyczne w Dżabal ad-Duruz, Latakii oraz Al-Dżazirze, zaś w 1939 Francja odstąpiła Turcji region Aleksandretty (w nowych granicach – prowincja Hataj). Równocześnie Francuzi dokonali w Syrii pewnych inwestycji, budując system komunikacji (drogi, telegraf, poczta, telefon), jak również upowszechniając najnowsze technologie i otwierając fabryki, w których miejscowa ludność rzadko znajdowała jednak zatrudnienie. Nie przeprowadzono reformy rolnej, a z francuskiej inspiracji rząd syryjski utrudniał tworzenie związków zawodowych, które zyskały prawa do pełnego zakresu działań w 1939 (trzy lata wcześniej powołano pierwszą taką organizację). Poziom życia społeczeństwa obniżył się.
W latach 30. XX wieku powstały w Syrii nowe partie polityczne: Liga Narodowej Akcji Sabriego al-Asalego, Socjalistyczna Partia Arabskiego Odrodzenia (Partia Baas) zapoczątkowana przez Michela Aflaka, inspirowana faszyzmem Syryjska Partia Narodowa Antuna Saada, partia komunistyczna oraz syryjska gałąź Stowarzyszenia Braci Muzułmanów. Według innego źródła Bracia Muzułmanie rozpoczęli działalność dopiero w 1944, w tym samym czasie Komunistyczna Partia Syrii Chalida Bakdasza. Wzrost politycznego pluralizmu miał istotny wpływ na rozwój ruchu niepodległościowego w Syrii. Równocześnie w Bloku Narodowym doszło do sporu między al-Kuwatlim i Mardamem, którzy wzajemnie obarczali się winą za niepowodzenia ruchu niepodległościowego. Efektem sporów był rozpad Bloku Narodowego. Równocześnie w Syrii rozwinęły się separatystyczne ruchy druzyjski, alawicki, kurdyjski i chrześcijan syryjskich. Ostatnie dwie grupy zorganizowały w 1937 powstanie zbrojne w Al-Dżazirze, stłumione przez Francuzów.
W lipcu 1939 Wysoki Komisarz Gabriel Puaux rozwiązał parlament syryjski, zawiesił konstytucję i zaczął rządzić krajem za pomocą dekretów, co oznaczało zablokowanie wszelkiej działalności stronnictw politycznych.
II wojna światowa Klęska Francji, niemiecka okupacja kraju i powstanie kolaboracyjnego rządu Vichy zmieniły sytuację w Syrii. Francuska administracja została zdominowana przez zwolenników kolaboracji, nieliczni urzędnicy sympatyzujący z ruchem oporu musieli ukrywać swoje przekonania. Miejscowy rząd uznał gabinet Vichy, zgodził się na przekazanie do dyspozycji państw Osi baz wojskowych w Syrii. Wielka Brytania wprowadziła wówczas blokadę wybrzeży Syrii, co doprowadziło do problemów zaopatrzeniowych w kraju, czego rezultatem były rozruchy głodowe w 1941. Umacnianie się w kraju wpływów niemieckich i wzrost sympatii proniemieckich w kręgach arabskich nacjonalistów, liczących na klęskę Brytyjczyków i Francuzów w starciu z państwami Osi, wywołały reakcję aliantów. Wielka Brytania obawiała się, że Syria może stać się ważną bazą niemieckich działań w regionie, zwłaszcza po ofensywie Rommla w Egipcie. 8 czerwca 1941, pod pretekstem przeciwdziałania przelotom nad Syrią niemieckich samolotów z pomocą dla irackiego powstania Raszida Alego al-Gajlaniego, wojska Wolnych Francuzów oraz siły brytyjskie wkroczyły do Syrii i do końca miesiąca opanowały kraj (operacja Exporter).
Wydarzenia te wzmocniły pozycję Wielkiej Brytanii na Bliskim Wschodzie, pogłębiły także różnice zdań między tym krajem a Wolną Francją w sprawie przyszłości Syrii. Przedstawiciel gen. de Gaulle’a w Kairze gen. Georges Albert Catroux ogłosił, iż Francja zgadza się na suwerenność Libanu i Syrii, Brytyjczycy poparli tę deklarację. De Gaulle stwierdził jednak, że niepodległość Syrii może zostać proklamowana dopiero wtedy, gdy odpowiednie traktaty zapewnią Francji hegemonię w sferach militarnej, gospodarczej i kulturalnej w nowym niepodległym państwie syryjskim. Przywódca Wolnych Francuzów mianował gen. Catroux Delegatem Generalnym w Syrii, przyznając mu uprawnienia dawnych Wysokich Komisarzy. Za jego zgodą Catroux ogłosił niepodległość Republiki Syryjskiej 28 września 1941. Według określenia Zdanowskiego de Gaulle „był wierny imperialnej tradycji Francji”, ponadto uważał, że poparcie Brytyjczyków dla syryjskich i libańskich ruchów niepodległościowych wynika z ich własnych dążeń do opanowania Bliskiego Wschodu.
Powstanie niepodległego państwa W latach 1941–1943 Wolna Francja nadal dążyła do zachowania zwierzchności nad Syrią i to naciski brytyjskie doprowadziły do wznowienia rozmów francusko-syryjskich, jak również „odwieszenia” konstytucji uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe w 1928. W lipcu 1943 w Syrii odbyły się wybory parlamentarne, w których zwyciężył Blok Narodowy. Partia ta utworzyła rząd, a jej przedstawiciel, Szukri al-Kuwatli, został nowym prezydentem Republiki Syryjskiej. Niepodległość Syrii od 1943 uznawały Egipt, Irak i Arabia Saudyjska, zaś od 1944 – ZSRR i Stany Zjednoczone. Syria brała udział w konferencji założycielskiej ONZ i Ligi Arabskiej. 28 grudnia 1943 rząd Syrii i Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego zawarły umowę potwierdzającą przejęcie pełni władzy w kraju przez Syryjczyków.