Jarosław Gara (ur. 1971Katalog Biblioteki Narodowej.) – polski pedagog, profesor nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, specjalista w zakresie filozofii wychowania, zatrudniony w Instytucie Pedagogiki Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Absolwent jednolitych studiów magisterskich Uniwersytetu Warszawskiego (Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji, Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji, 2001; promotor: prof. dr hab. Lesław Pytka; wyróżnienie: DIPLOMA HONORIFICUM UNIVERSITAS STUDIORUM VARSOVIENSIS). Rozprawę doktorską, pt. „Pedagogiczne implikacje filozofii dialogu” napisał i obronił pod opieką naukową prof. dr hab. Tadeusza Gadacza (2005). Kierownik Zakładu Pedagogiki Ogólnej i Teorii Wychowania (2016-2019), Zakładu Podstaw Pedagogiki (2019-2022) oraz Katedry Podstaw Pedagogiki i Dyskursów Edukacyjnych (od 2022). Członek i wiceprzewodniczący Sekcji Pedagogiki Ogólnej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN.
Zainteresowania naukowe Do jego głównych zainteresowań naukowych należą: problemy filozofii nauki, filozofii kultury, antropologia filozoficzna, psychologia osobowości i filozofia wychowania. Bada przede wszystkim edukacyjne implikacje i implementacje dyskursu fenomenologicznego, egzystencjalnego i hermeneutycznegoNoty o autorach, w: Kwartalnik Pedagogiczny, nr 1(243)/2017, s. 213 . Przedmiot jego zainteresowań badawczych ulokowany jest na pograniczu współczesnych dyskursów edukacyjnych, pedagogiki ogólnej i teorii wychowania, rozpatrywanych w szczególności z perspektywy inspiracji i przesłanek fenomenologicznej, dialogicznej oraz egzystencjalnej filozofii wychowania. W swoich badaniach podejmuje problematykę przedzałożeniowości myślenia i działania pedagogicznego, implikacji światopoglądowych współczesnych dyskursów edukacyjnych, antropologicznych presupozycji teorii i praktyki pedagogicznej oraz źródeł i dynamiki doświadczenia jednostkowego człowieka jako podmiotu wewnątrzsterownego i sprawczego.
Najważniejsze obszary działalności badawczej
Zainteresowania badawcze Jarosława Gary oscylują wokół pedagogicznych recepcji, implementacji oraz implikacji pedagogicznych nurtów filozoficznych XX w. W tym kontekście dokonał on rekonstrukcji podstawowych kategorii filozofii dialogu oraz ich pedagogicznej konceptualizacji w postaci dialogicznej filozofii wychowania, jak również rekonstrukcji podstawowych kategorii epistemologicznych i metodologicznych na rzecz autorsko koncypowanej fenomenologicznej filozofii wychowania. Taki kierunek badań, wpisujący się w szeroko rozumiany nurt „przełomu antypozytywistycznego” w rodzimej pedagogice, wytyczał jego dalsze horyzonty badań z zakresu teorii wychowania, podstaw pedagogiki, pedagogiki ogólnej, myśli pedagogicznej i współczesnych nurtów pedagogicznych. Wyrazem tego są również jego zainteresowania badawcze odnoszone do egzystencjalnej filozofii wychowania, inspirowanej filozofią egzystencji oraz związków jakie zachodzą między dyskursem filozofii dialogu, filozofii fenomenologicznej, filozofii egzystencji, ale również filozofii hermeneutycznej, czy filozofii życia. W takich kontekstach i związkach sytuuje się też jego zasadniczy obszar zainteresowań naukowych, związanych z wynikami badań studialno-teoretyczno-koncepcyjnych z zakresu pedagogicznych recepcji i transpozycji filozofii egzystencji, wraz z jej złożonymi kontekstami, źródłami, powiązaniami i konsekwencjami dla teorii i praktyki pedagogicznej. Podejmowane w tym kontekście studia oparte są na studialnych problematyzacjach, podejmowanych na rzecz wyeksponowania pedagogicznych implikacji i implementacji oraz formułowaniu autorskich rozstrzygnięć i konceptualizacji w przedmiotowym obszarze zainteresowania.
Wskazane zainteresowania badawcze podzielić można zatem na cztery zasadnicze i zarazem specyficzne obszary analiz i konceptualizacji problemowych: 1. Studia z zakresu pedagogicznych zastosowań i autorskich konceptualizacji filozofii dialogu, z jednoczesnym otwarciem horyzontu na rzecz egzystencjalnej problematyzacji; 2. Studia z zakresu pedagogicznych recepcji fenomenologicznej metody badawczej oraz fenomenologii świata życia codziennego i ich autorskie konceptualizacje, z jednoczesnym otwarciem horyzontu na rzecz egzystencjalnej problematyzacji; 3. Studia z zakresu ogólnopedagogicznego i metapedagogicznego oraz ich autorskie konceptualizacje z zastosowaniem warsztatu metody analizy fenomenologicznej, z jednoczesnym otwarciem horyzontu na rzecz egzystencjalnej problematyzacji; 4. Studia i problematyzacje inspirowane filozofią egzystencji i egzystencjalną optyką poznawczą (w literaturze, sztuce) oraz ich autorskie systematyzacje i konceptualizacje na rzecz zastosowań pedagogicznych.
Ad. 1. Studia z zakresu pedagogicznych zastosowań i autorskich konceptualizacji filozofii dialogu, z jednoczesnym otwarciem horyzontu egzystencjalnej problematyzacji. Wyeksplikowane zostało tu przejście od przesłanek i racjonalizacji filozofii dialogu do przesłanek i racjonalizacji, które przybiorą swoją rozwiniętą postać w ramach inspiracji do jakich odwoływał się z zakresu dyskursu filozofii egzystencji. W tym znaczeniu określone aspekty filozofii dialogu, które określały jego przedmiot zainteresowania badawczego, zawierały w sobie swoistego rodzaju impulsy do podjęcia problemów o charakterze egzystencjalnym. Przede wszystkim zaś kwestii paradoksów doświadczenia egzystencjalnego. Zgodnie z tym podjęty został przez niego problem egzystencjalnych wzorców dialogicznych myślenia i działania, paradoksalności doświadczenia rozumienia i graniczności, intersubiektywnych miar dialogicznego logosu, form idealizacji i mistyfikacji myślenia i działania pedagogicznego, czy kwestii racjonalności doświadczenia dialogicznegoJ. Gara, Dia)logiczne miary rzeczy i rzeczy na miarę (dia)logiki, „Edukacja Etyczna” 2014, nr 8, s. 26–39; J. Gara, (Dia)logiczny fenomen (graniczności) rozumienia i (rozumienia) graniczności, w: Dialog jako droga rozumienia świata, siebie i innych, red. D. Jankowska, M. Grzelak-Klus, Wyd. APS, Warszawa 2016, s. 43–53; J. Gara, Dialogiczny logos intersubiektywnego doświadczenia tego, co Pomiędzy, w: Pedagogika dialogu. Emancypacyjny potencjał dialogu, red. D. Jankowska, APS, Warszawa 2017, s. 42–58; J. Gara, Między idealizacją a mistyfikacją – pedagogiczny casus dialogicznego zagadywania i odpowiadania, „Forum Pedagogiczne” 2019 nr. 2/2, s. 61–76; J. Gara, (Dia)logika doświadczenia edukacyjnego, społecznego i kulturowego, „Studia z Teorii Wychowania” 2018 nr 2, s. 23–40..
Ad. 2. Studia z zakresu pedagogicznych recepcji fenomenologicznej metody badawczej oraz fenomenologii świata życia codziennego i ich autorskie konceptualizacje, z jednoczesnym otwarciem horyzontu egzystencjalnej problematyzacji. W tym obszarze badań uwidocznione zostały transpozycje wybranych aspektów i elementów fenomenologicznego warsztatu badawczego oraz jego autorskiej konkretyzacji na rzecz podjęcia analiz pedagogicznych fenomenów, ujmowanych w perspektywie egzystencjalnej. Wytyczają one drogę zarówno doboru, jak i problematyzacji poszczególnych zagadnień, odwołujących się do inspiracji egzystencjalnych na rzecz myśli pedagogicznej. Zgodnie z tym podejściem dobór metody implikuje bowiem dobór przedmiotu zainteresowania, i na odwrót, dobór określonego przedmiotu zainteresowania wprowadza na drogę wyboru określonej metody. W tym znaczeniu dobór wskazanych problemów, określających przedmiot zainteresowań Jarosława Gary wyraża się w ukierunkowaniu i rozwijaniu, a co za tym idzie podejmowaniu zagadnień dla których wyjściowymi ramami epistemologicznymi i metodologicznymi jest metoda badań fenomenologicznych oraz egzystencjalnie zreinterpretowana kategoryzacja fenomenologii doświadczenia świata życia codziennego. Odzwierciedlają to publikacje, które stanowią pedagogiczną transpozycję i implementację problemu fenomenologii świata życia codziennego jako perspektywy implikującej egzystencjalną optykę poznawczą, w tym egzystencjalną filozofię wychowania, fenomenologiczno-egzystencjalną kategoryzację doświadczenia świata życia codziennego oraz stosowania metody fenomenologicznej jako podstawy problematyzacji egzystencjalnej, w tym egzystencjalnej filozofii wychowaniaJ. Gara, Husserlowski świat życia codziennego i jego znaczenie pedagogiczne, „Studia Edukacyjne” 2016 nr. 42, s. 131–154; J. Gara, Fenomen epizodów codzienności jako źródło antycypacji przyszłości, „Studia z Teorii Wychowania”, t. VI, 2015 nr. 3 (12), s. 29–48; J. Gara, Fenomenologia jako metoda myślenia – u podstaw warsztatu badań ejdetycznych, „Pedagogika Szkoły Wyższej” 2017 nr.1, s. 9–22; J. Gara, Problematyczność recepcji metody fenomenologicznej i jej stosowalności w badaniach pedagogicznych, w: Pedagogika i edukacja wobec kryzysu zaufania, wspólnotowości i autonomii, red. J. Madalińska-Michalak, A. Wiłkomirska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2020, s. 457–273..
Ad. 3. Studia z zakresu ogólnopedagogicznego i metapedagogicznego oraz ich autorskie konceptualizacje z zastosowaniem warsztatu metody analizy fenomenologicznej, z jednoczesnym otwarciem horyzontu egzystencjalnej problematyzacji. W ramach zastosowania wybranych elementów metody fenomenologicznej na rzecz ogólnopedagogicznej i metapedagogicznego analizy problemów teorii i praktyki pedagogicznej w szczególności podjęte zostały przez Jarosława Garę następujące problematyzacje, odnoszące się do źródeł i postaci interdyscyplinarności wiedzy pedagogicznej, kwestii nieredukowalności teorii i praktyki pedagogicznej, źródeł tożsamości tego, co filozoficzne i tego, co pedagogiczne, źródeł i postaci dyskursywności światopoglądowej myśli pedagogicznej, czy kwestii rewizji i zmiany praktyk pedagogicznych jako wartości instrumentalnejJ. Gara, Idea interdyscyplinarności i interdyscyplinarna natura wiedzy pedagogicznej, „Forum Pedagogiczne” 2014 nr 1, s. 35–54 (przedruk z 2013); J. Gara, Fenomen nieredukowalności teorii i praktyki pedagogicznej, w: Pułapki epistemologiczne i metodologiczne w badaniach nad edukacją. Jak sobie z nimi radzić. Wykłady Profesorów wygłoszone na XXX Letniej Szkole Młodych Pedagogów przy KNP PAN (Wisła 2016), red. M. Dudzikowa, S. Juszczyk, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2017, s. 148–166; J. Gara, Refleksyjna problematyzacja tego, co filozoficzne w tym, co pedagogiczne oraz o tego, co pedagogiczne w tym, co filozoficzne, „Kwartalnik Pedagogiczny”. Filozofia a pedagogika. Polisemiczność źródeł, kontekstów i granic, 2017 nr. 1 (243), s. 61–78; J. Gara, Granice dyskursywności światopoglądowej współczesnej myśli pedagogicznej. Koncepcyjne ujęcie zamysłu i eksplikacji problemu, „Przegląd Pedagogiczny” 2018, nr. 2, s. 120–147; J. Gara, Zmiana w edukacji jako wartość instrumentalna, „Horyzonty Wychowania”. Współczesne dyskursy edukacyjne, 2018 tom 17, nr. 41, s. 75–96..