Partia Pracy (ang. Labour Party), potocznie laburzyści (czyt.: lejburzyści) – brytyjska centrolewicowa, socjaldemokratyczna partia polityczna powstała w lutym 1900 r. ze zjednoczenia Niezależnej Partii Pracy, Towarzystwa Fabiańskiego i Federacji Socjaldemokratycznej; do 1906 roku pod nazwą Komitet Przedstawicielstwa Robotniczego (Labour Representation Comittee).
Ideologia Partia Pracy została utworzona jako polityczna, parlamentarna reprezentacja związków zawodowych. Oficjalnie miano „socjalistycznej” zyskała na mocy klauzuli partii z 1918 roku (Klauzula IV). Według klauzuli socjalizm postrzegany był jako zobowiązanie do „własności wspólnej” i nacjonalizacji „środków produkcji, dystrybucji i wymiany”. Gdy po II wojnie światowej blisko jedna trzecia brytyjskiego przemysłu znajdowała się w rękach państwa (aż do lat 80.), partia do końca lat 50. odrzuciła postulat uspołecznienia, do zrewidowania programu doszło w dużej mierze dzięki pracy The Future of Socialism (1956) Anthony’ego Croslanda – w swojej pracy przedstawił on reformistyczną drogę, którą jego zdaniem powinna obrać Partia Pracy. Jako pierwszy Klauzulę IV usunąć chciał Hugh Gaitskell, jednak jego próba z 1959 roku nie powiodła się, ostatecznie klauzulę usunął Tony Blair w latach 90. XX wiekuPhilip Gould The Unfinished Revolution: How New Labour Changed British Politics Forever, London: Hachette digital edition, 2011, s.30 (originally published by Little, Brown, 1998)John Rentoul "'Defining moment' as Blair wins backing for Clause IV", The Independent.
Historycznie zauważalny był duży wpływ ekonomii keynesowskiej, partia domagała się redystrybucji bogactw i zwiększenia interwencjonizmu gospodarczego. W manifeście wyborczym z października 1974 roku model opodatkowania postrzegany był jako środek do realizacji redystrybucji bogactwBrian Lund „Distributive Justice and Social Policy” in Michael Lavalette & Alan Pratt (ed.) Social Policy: Theories, Concepts and Issues, London:Sage, 2006, s.111. Następnie partia zwróciła się w stronę budowy państwa opiekuńczego z rozbudowanym systemem ochrony zdrowia i praw pracowniczych.
Od późnych lat 80. partia przyjęła politykę wolnorynkowąMulholland, Helene (7 kwietnia 2011). "Labour will continue to be pro-business, says Ed Miliband". The Guardian, przez co wielu obserwatorów opisuje obecną Partię Pracy jako socjaldemokratyczną lub partię trzeciej drogi (dawniej partia opisywana była jako demokratyczno-socjalistyczna). Według jeszcze innych komentatorów zmiany w Partii Pracy zaszły tak daleko, że niemożliwe jest opisanie jej jako partii socjaldemokratycznejLavelle, Ashley (2008). The Death of Social Democracy, Political Consequences for the 21st Century. Ashgate.
Partyjne manifesty wyborcze od 1992 roku nie zawierają terminu socjalizm. Nowa wersja klauzuli IV w dalszym ciągu potwierdza przynależność Partii Pracy do ruchu socjalizmu demokratycznego. W miejsce publicznej własności przemysłu laburzyści domagają się modelu konkurencyjnego i rynkowegoTudor Jones Remaking the Labour Party: From Gaitskell to Blair, Londyn: Routledge, 1996, s.107.
Laburyzm nigdy nie kierował się jak inne ruchy socjaldemokratyczne poprzez rewizję marksizmu, jest to związane z odrębnym rodowodem linii laburzystowskiej; jak twierdził Harold Wilson: laburyzm „czerpie daleko więcej z nauk Kościoła metodycznego aniżeli marksizmu”H. Wilson, Whast is British Socialism?, w: The Relevance of British Socialism, London 1964, s. 1.
Według A.W. Benna „marksizm był od najwcześniejszego okresu otwarcie akceptowany przez Partię Pracy jako jedno z wielu źródeł inspiracji dla ruchu robotniczego, akceptowany wespół, choć w dużo mniejszym stopniu – z chrześcijańskim socjalizmem, owenizmem, tradeunionizmem czy nawet radykalnym liberalizmem”A. W. Benn, Argument for Socialism, Hardmondsworth 1980, s. 33Partie socjaldemokratyczne. Europy zarys encyklopedyczny. Księga i Wiedzy 1982, s. 388-391. Antykomunizm Złożonym stanowiskiem przez cały okres zimnej wojny był stosunek Partii Pracy do ruchu komunistycznego, stosunek ten charakteryzowała swoista dwoistość. Z jednej strony partyjni teoretycy odcinają się od marksizmu w sferze ideologicznej, a z drugiej podkreślają odrębność stanowiska antykomunistycznego od pozycji zajmowanych przez ideologów prawicy. O ile w większości partii socjaldemokratycznych Europy Zachodniej stosunek do lokalnej partii komunistycznej zajmuje naczelne miejsce w problematyce wewnątrzpartyjnej, w Wielkiej Brytanii zjawisko to nie istnieje; o ile w Europie Zachodniej zarówno partie socjalistycznie i komunistyczne cieszą się dużym poparciem społecznym, to Brytyjska Partia Komunistyczna i jej komunistyczne następczynie nie cieszyły się dużym poparciem, aż w końcu zostały zmarginalizowane.
Zdaniem Janusza W. Gołębiowskiego model stosunku Partii Pracy do komunistów jest prawicowo-antykomunistycznyJ. W. Gołębiowski, Stosunki komuniści-socjaldemokracji. Partia komunistyczna już od 1920 roku starała się o przyjęcie jej w skład członków Partii Pracy, ale za każdym razem prośby o sojusz lub akces do partii były przez laburzystów odrzucane. Już w 1925 roku kierownictwo laburzystów zakazało terenowym oddziałom Partii Pracy na powierzanie członkom partii komunistycznej funkcji w związkach zawodowych czy stowarzyszeniach robotników, co było na tyle istotne, że w latach 70. zarysował się udział komunistów w ruchu związkowym, co dość mocno umożliwiło uchylenie w 1972 roku przez Radę Generalną TUC dotychczasowego zakazu wybierania członków partii komunistycznej na delegatów zjazdów związków zawodowych.
W międzynarodowym ruchu socjalistycznym Partia Pracy należy do grupy najbardziej negatywnie odnoszących się do rodzimych partii komunistycznych. Przy tym partia nie kwestionuje współpracy innych partii socjalistycznych z komunistami z własnych krajów.
Antykomunistyczne stanowisko zajmuje większość prawicy jak i lewicy partii. Bardziej elastyczne stanowisko partia zajmowała na płaszczyźnie międzynarodowej, na której w okresie zimnej wojny deklarowała gotowość do nawiązania stosunków z partiami komunistycznymi i państwami bloku wschodniego w okresie nasilenia tendencji eurokomunizmu, uważając to za element procesów odprężeniowych między blokami zimnej wojnyPartie socjaldemokratyczne. Europy zarys encyklopedyczny. Księga i Wiedzy 1982, s. 390-391.
Historia Geneza Do ukształtowania się w brytyjskim ruchu robotniczym nurtu laburzystowskiego doszło na przełomie lat wieku XIX i XXPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 366.
Początki Partii Pracy sięgają końca XIX wieku, co związane było z potrzebą budowy partii politycznej reprezentującej interesy proletariatu miejskiego, który gwałtownie przybrał na liczebności. Wielu członków związków zawodowych było zainteresowanych działalnością stricte polityczną, a po wyborach w 1867 i 1885 do parlamentu dostało się kilku kandydatów robotniczych popieranych przez Partię Liberalną. Kandydaci tacy określani byli jako Lib-Lab (Liberal Labour). Pierwszym z takich kandydatów, którzy dostali się do parlamentu, był George Odger, który dostał się do Izby Gmin z okręgu Southwark w wyborach w 1870 roku. W tym czasie powstało kilka małych grup o profilu socjalistycznym, wśród których narodziły się pomysły zjednoczeniowe. Grupami takimi były: Niezależna Partia Pracy (założona w 1893 roku), Towarzystwo Fabiańskie (1884), marksistowska Federacja Socjaldemokratyczna (1881) i Szkocka Partia PracyMartin Crick, The History of the Social-Democratic Federation. Towarzystwo Fabiańskie skupiało intelektualistów, laburzystowskich działaczy politycznych, literatów etc. Filozofia Towarzystwa zakładała zmienianie stosunków społecznych na drodze pokojowej i reformistycznej. Nazwa Towarzystwa sugerowała przejęcie taktyki rzymskiego dowódcy Fabiusza KunktatoraS. Ehrlich, Fabianie i socjaliści gildyjni, „Studia Filozoficzne”, 1976, nr 2, s. 151.
W wyborach powszechnych w 1895 roku Niezależna Partia Pracy wystawiła 28 kandydatów, partia uzyskała tylko 44.325 głosów. Lider partii Keir Hardie uważał, że aby osiągnąć sukces w wyborach parlamentarnych, konieczne będzie połączenie się z innymi grupami lewicowymi. Hardie zyskał sławę jako świecki kaznodzieja, stąd też w 1950 roku Sekretarz Generalny partii Morgan Phillips stwierdził, że „socjalizm w Wielkiej Brytanii zawdzięcza więcej metodyzmowi niż Marksowi”.
Brytyjski socjalizm zaczął robić postępy w samorządzie lokalnym. W 1892 roku Frederick William Jowett (członek Niezależnej Partii Pracy) został pierwszym socjalistą wybranym do Bradford City Council. Kilka miesięcy później Jowett założył oddział Niezależnej Partii Pracy w tym mieście. Jako członek rady Bradford, Jowett przeprowadził kilka reform, które zaczęły naśladować inne samorządy. Na przykład w 1904 roku Bradford jako pierwszy samorząd lokalny w Wielkiej Brytanii zapewnił w szkołach darmowe posiłki i przeprowadził kampanię na rzecz zastępowania slumsów nowymi domami.
W 1898 roku rada w West Ham stała się pierwszą laburzystowską radą w Wielkiej BrytaniiEugenio F. Biagini i Alastair J. Reid Currents of Radicalism: Popular Radicalism, Organised Labour and Party Politics in Britain, 1850–1914. Administracja laburzystów realizowała program mający objąć proletariat ochroną publiczną, rada zapewniła pracownikom wypłatę pensji, godne warunki i poprawę bezpieczeństwa w pracyKatwala, Sunder (2010-07-13). "Why Keir Hardie rejected the Liberals". Next Left. W West Ham wprowadzono ośmiogodzinny dzień pracy, płacę minimalną i dwutygodniowy urlop przypadający raz w roku. Laburzystowska rada utraciła większość po dwóch latach, jednak jej działania pokazały możliwość skutecznego działania laburzystów w samorządzieMartin Pugh Speak for Britain! A New History of the Labour Party.
W 1899 roku postępowe partie liberalne oraz partie wywodzące się z Towarzystwa Fabianów przejęły władzę w London County Council. Po raz pierwszy rada miejska Londynu znalazła się pod wpływami socjalistów. Składająca się z socjalistów rada doprowadziła do realizacji programu komunalizacji, z jej inicjatywy powstały pierwsze mieszkania socjalne w historii Anglii, zwiększono także wydatki publiczne na usługi takie jak straż pożarnaBrian Brivati and Richard Hefferman The Labour Party: A Centenary History edited. W tym czasie wzrosła liczba łaźni publicznych, parków, poprawiono system ścieków, poszerzono i utwardzono drogi, a w 1897 roku otwarty został Blackwall Tunnel łączący Isle of Dogs z Greenwich. Kobieca Liga Pracownicza przed wybuchem I wojny światowej otworzyła w Kensington klinikę dziecięcąHarry Harmer The Longman Companion to The Labour Party 1900–1998.
Początki działalności Komitet Reprezentacji Pracujących W 1899 roku Thomas R. Steels, członek Zjednoczonego Towarzystwa Pracowników Kolejowych z Doncaster, zaproponował w swoim oddziale związkowym organizację specjalnej konferencji Kongresu Związków Zawodowych (federacji związków Anglii i Walii powstałej w 1868 roku), na której połączone zostaną różne grupy i organizacje lewicowe, tak, aby utworzyły one jeden organ, który sponsorować będzie udział kandydatów robotniczych w wyborach parlamentarnych. Wniosek Steelsa przekazany został do kierownictwa TUC, a zaproponowana przez niego konferencja odbyła się w Farrigdon Memorial Hall w dniu 26 i 27 lutego 1900 roku. W spotkaniu udział wzięło szerokie spektrum organizacji robotniczych i lewicowych - reprezentanci związków stanowili około jedną trzecią delegatów.