mały|Potrójny z Plauta (1597) – strona tytułowa Piotr Ciekliński herbu Abdank, inna forma nazwiska: Petrus Cieklinius (ur. 1558, zm. 14 maja 1604) – podczaszy krakowski w latach 1601–1604Urzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku. Spisy”. Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 217., dworzanin Jana Zamoyskiego, sekretarz i dyplomata królów polskich, pisarz i poeta renesansowy, sekretarz królewski w 1579 rokuWojciech Krawczuk, Pisarze kancelarii koronnych Zygmunta III Wazy, w: Studia Historyczne, 1993, r. XXXVI, z. 2, s. 163., pisarz Metryki Koronnej kancelarii większej w latach 1585–1595Wojciech Krawczuk, Metryka Koronna za Zygmunta III Wazy, Kraków 1995, s. 45., pierwszy polski komediopisarz i tłumacz.

Życiorys Jego przodkowie wywodzili się z w Cieklina w ówczesnej ziemi bieckiej w Małopolsce. Pochodził z niezamożnej szlachty herbu Abdank. Był synem Stanisława, podstarościego sanockiego, pana na Lipinkach i części Rozdziela.

Uczył się w kolegium jezuickim w Jarosławiu, studiował też przez pewien czas w Akademii Krakowskiej. Prawdopodobnie przez Piotra Broniowskiego z Bieździedzy, ówczesnego dzierżawcę Cieklina, trafił na dwór Jana Zamoyskiego, dzięki któremu dostał się w 1579 r. do kancelarii królewskiej Stefana Batorego. Życie wypełniły mu prace na rzecz swego patrona (Zamoyskiego), udział w wyprawach wojennych, praca na stanowisku sekretarza królewskiego (Batorego, a następnie Zygmunta III) oraz kariera dyplomatyczna. Przez współczesnych zaliczany był wówczas do najbardziej zaufanych urzędników królewskich.

Jako żołnierz Ciekliński był m.in. uczestnikiem wojen moskiewskich Batorego. Zimą 1588 r. przywiózł do Krakowa wieść o rozbiciu pod Byczyną (24 stycznia 1588 r.) najazdu arcyksięcia Maksymiliana – pretendenta do tronu polskiego i pojmaniu Habsburga w niewolę. W 1595 r. brał udział w wyprawie mołdawskiej hetmana Zamoyskiego. W 1587 r. posłował do Szwecji, wioząc na dwór Wazów wiadomość o elekcji Zygmunta III na tron Polski. Od 1590 r. przebywał głównie na Rusi (Zamość – Lwów), załatwiając liczne interesy kanclerza, zaś w 1594 r. udał się do Włoch z misją uzyskania u papieża zatwierdzenia fundacji Akademii Zamoyskiej. W 1597 r., pojechał z poselstwem do Konstantynopola, gdzie spędził kilka miesięcy.

W 1598 r. ożenił się (po raz drugi) z Jadwigą Broniowską – córką Piotra, dzierżawcy Cieklina i innych dóbr w okolicy Jasła. Tuż po tym osiadł na roli w rodzinnych włościach, do których król Zygmunt III dodał mu dożywotnie wpływy z dzierżaw dóbr starostwa w Dębowcu (Majscowa, Wola Dębowiecka, Łazy Dębowieckie i in.), graniczących z Cieklinem i Lipinkami. W 1601 r. uzyskał godność podczaszego krakowskiego. Zmarł w 1604 r. po dłuższej chorobie i został pochowany w kościele farnym w Bieczu.

Jego syn Stanisław (z pierwszego małżeństwa) był żołnierzem – walczył m.in. pod Chodkiewiczem w bitwie pod Kircholmem. Doszedł do rangi rotmistrza. Drugi syn, Piotr, był pokojowcem królewskim i sekretarzem Zygmunta III.

Piotr Ciekliński był jednym z najbliższych ludzi Jana Zamoyskiego. Był mocno zaangażowany w działalność kulturalną swego mecenasa. Wysłany przez Zamoyskiego do Włoch, by załatwić w Rzymie zatwierdzenie fundacji Akademii Zamojskiej, poznał tamtejszych wybitnych uczonych i literatów. Z podróży tej przywiózł do Zamościa wiele druków humanistycznych. Podobnie z poselstwa do Turcji wrócił przywożąc szereg rękopisów greckich. Utrzymywał liczne stosunki przyjazne i literackie ze Stanisławem Żółkiewskim, Janem Ostrorogiem, Szymonem Szymonowicem i Janem Szczęsnym Herburtem. Zapewne to on zaprosił do Zamościa przyjaciela Szymonowica – Walentego Aleksandra Szlachtowica z Jasła, późniejszego nadwornego poetę Zamoyskich.

Twórczość Swoje najpłodniejsze lata pisarza, poety i tłumacza spędził w Zamościu. Chociaż przypisywane mu jest już autorstwo okolicznościowego Dialogu politycznego, napisanego przed zjazdem szlachty w Jędrzejowie w maju 1592 r., jego twórczość zapoczątkowała bajka polityczna pt. Ziemia Wołoska (1595, wyd. 1902). Przedstawił w niej wierszem aktualne wypadki w Mołdawii, Siedmiogrodzie oraz na Wołoszczyźnie w powiązaniu z atmosferą polityczną Rzeczypospolitej.

Trwałe miejsce w dziejach literatury polskiej dało Cieklińskiemu najwybitniejsze jego dzieło pt. Potrójny z Plauta (Zamość 1597) – dowcipna przeróbka komedii obyczajowej Plauta pt. Trinummus (Trzy grosze), której akcję przeniósł ze starożytnych Aten do Lwowa, w realia polityczne czasów Henryka Walezego, Batorego i Zygmunta III Wazy. Ten utwór (wkrótce po wyjściu z druku wystawiony na scenie!) zyskał mu miano pierwszego komediopisarza polskiego. Wartość utworu podnosi fakt, że Ciekliński użył w nim wielu słów i zwrotów charakterystycznych dla mowy jego rodzinnych stron, a forma ortograficzna języka polskiego w wydawnictwie jest wyjątkowo staranna. W późniejszych latach chętnie czytano wiersze okolicznościowe i panegiryczne Cieklińskiego. Autor zmarł nie dokończywszy (rozpoczętego w 1603 r.) przekładu komedii Arystofanesa na język polski.

Ziemia wołoska powstała ~1595, ogł. K. Heck: Z literackiej działalności P. Cieklińskiego. Księga pam. ku uczczeniu... L. Ćwiklińskiego Lwów 1902 (trzy bajki alekoryczno-polityczne: Jałowica, Wilczę, Lani; powstałe podczas, względnie po wyprawie wołoskiej J. Zamoyskiego w 1595) Potrójny z Plauta powstały ~1597 (lub ~1582), wyd.: Zamość 1597 (w rzeczywistości 1598), Drukarnia Akademii Ś. Wojciecha, apostoła i arcybiskupa polskiego, Bogarodzica i hymny na święta Panny Najświętszej Zamość 1600, Drukarnia Akademii Wiersz na fest weselny Marka Sobieskiego, wojewody lubelskiego powstały ~1600

Listy i materiały źródło: Do Jana Zamoyskiego, datowany z Krakowa 16 listopada 1596, ogł. T. Wierzbowski: Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego t. 1, Warszawa 1900 (tu mylnie jako adresat — Stanisław Żółkiewski) Korespondencja z Janem Zamoyskim. Rękopis: Biblioteka Ordynacji Zamojskiej, dz. VI, t. VIII, pl. 15, nr 54-64 (obecnie Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie) Relacyja... o poddaniu Maksymilianowym Rękopis: Ossolineum nr 186/11 Akty nadania przez króla P. Cieklińskiemu dożywocia: na wsiach Lipinki i Droździele, datowany w Częstochowie 12 maja 1591; na wsi Kłuszów, datowany z Krakowa 2 września 1603. ogł. T. Wierzbowski: Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego t. 2, Warszawa 1904, s. 35, 44

Utwory o niepewnym autorstwie Dialog (pamflet polityczny wierszem z 1592), ogł. z rękopisu Biblioteki Polskiej w Paryżu, J. Czubek: „Dyalog” i „Taniec barzo piękny”. Dwa utwory z końca XVI w. Pamiętnik Literacki R. 12 (1913)

Opracowania nt. Cieklińskiego źródło: M. Wiszniewski: Historia literatury polskiej t. 7, Kraków 1845, s. 311-321 W. A. Maciejowski: Piśmiennictwo polskie t. 3, Warszawa 1852 F. M. S. (Sobieszczański): Ciekliński (Piotr). Encyklopedia powszechna Orgelbranda t. 5 (1861) J. Wolfram: wstęp do wyd.: Plauta komedie Poznań 1873

Przypisy

Bibliografia Michalewicz Maria: Kultura i reformacja w dawnym powiecie bieckim w XVI i XVII wieku, [w:] „Nad rzeką Ropą. Szkice historyczne”, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1968, s. 291–293. Piotr Ciekliński, [w:] „Polski Słownik Biograficzny”, t. 4, Kraków 1938, s. 43–45. Wieliczko Mieczysław: Piotr Ciekliński – pierwszy polski komediopisarz, [w:] „Trybuna Gamratu” nr 19(58), 27 października 1977 r. Biogram P. Cieklińskiego w Słowniku Polszczyzny XVI wieku Instytutu Badań Literackich PAN. Biografia P. Cieklińskiego na stronie Cieklin-ski.

Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Absolwenci i studenci Kolegium Jezuitów w Jarosławiu Piotr Ciekliński Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Dworzanie polskich magnatów Kategoria:Ludzie związani z Jarosławiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Zamościem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pisarze Metryki Koronnej kancelarii większej Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Zamościem Kategoria:Podczaszowie krakowscy Kategoria:Polscy komediopisarze XVI wieku Kategoria:Polscy pisarze renesansu Kategoria:Sekretarze Stefana Batorego Kategoria:Sekretarze Zygmunta III Wazy Kategoria:Urodzeni w 1558 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1604