mały|Modlitwa za chorych z włożeniem rąk Ruch zielonoświątkowy dzieli się na liczne denominacje, które charakteryzuje wiara w konieczność świadomego odrodzenia przez uznanie Jezusa jako „osobistego zbawiciela” oraz intensywne przeżywanie obecności Ducha Świętego. Obecność ta ma się manifestować przez doświadczenie tzw. chrztu w Duchu Świętym, którego wynikiem jest modlitwa innymi językami oraz inne dary duchowe wymienione w 1. Liście do KoryntianA. Migda, Egzorcyzm pentekostalny. Służba uwolnienia w kościołach i wspólnotach nurtu zielonoświątkowego w Polsce. Warszawa: Dobry Skarbiec.pl 2010 s. 21..

Etapy ruchu zielonoświątkowego: Pierwszy z nich, zwana klasycznym pentekostalizmem, rozwinęła się z początkiem XX w. w Kalifornii, a jej ikoną stały się opisywane wcześniej wydarzenia przy Azusa Street oraz glosolalia. Druga fala nazwana w nawiązaniu do proroctw Joela „deszczem jesiennym” rozpoczęła się w latach pięćdziesiątych i jako „ruch charyzmatyczny” przeniknęła do kościołów tradycyjnych, nie wyłączając Kościoła katolickiego, w którym rozwija się jako Odnowa w Duchu Świętym Na spotkaniach modlitewnych trzeciej fali zielonoświątkowej obejmującej swym zasięgiem dwie ostatnie dekady XX w. oczekiwano manifestacji „znaków i cudów”. Rozumiano przez to fizyczne uzdrowienia, uwolnienia od demonów i inne somatyczne manifestacje mocy, które przejawiały się przez często zbiorowe padanie na podłogę, histeryczny śmiech i różnego rodzaju drgawki oraz taniec. Ten sposób praktykowania duchowości wywarł duży wpływ na styl spotkań odbywających się również w polskich zborachA. Migda, op.cit. s. 45-46

Ewangelikalizm jako kierunek duchowości – termin ten odnosi się zwykle do ruchu, głównie protestanckiego, który podkreśla:

Biblię jako źródło autorytatywne wieczne zbawienie możliwe wyłącznie przez ponowne narodzenie, które obejmuje osobiste zaufanie do Chrystusa duchowo odmienione życie odznaczające się moralnym postępowaniem, osobistą pobożnością, taką jak czytanie Biblii i modlitwa, oraz gorliwością ewangelizacyjną i misyjnąA. Siemieniewski, Ewangelikalna duchowość nowego narodzenia a Tradycja Katolicka. Wrocław: Papieski Fakultet Teologiczny 1997 s.26.

Główne symbole duchowości pentekostalnej Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) narodził się z pogłębienia życia duchowego i religijnego. Pogłębienie to początkowo miało charakter ludowy i przeżyciowy. Nie wyrażało się w systematycznych opracowaniach, co raczej w konkretnych formach zgromadzeń, w pieśniach, kazaniach i osobistych świadectwach, dających wyobrażenie o specyfice pentekostalnej duchowości. Najbardziej adekwatnym sposobem systematyzacji tejże duchowości wydaje się odwołanie do kilku centralnych cech charakterystycznych dla tego sposobu przeżywania wiary chrześcijańskiej. Niektórzy autorzy ograniczają się do wymienienia głównych sposobów modlitwy, wyraźnie odróżniających się do tradycyjnego chrześcijaństwa. Można też się skupić na czterech „praktykach modlitewnych: modlitwa uwielbienia (chwały), modlitwa w językach, wygłaszanie proroctw oraz modlitwa o uzdrowienie. Skupienie się wyłącznie na praktykach modlitewnych bądź skoncentrowanie się jedynie na jednym aspekcie nie pozwala na pełne zrozumienie specyfiki tejże duchowości.

D.A. Albrecht wymienia sześć symboli, wokół których zorganizowana jest duchowość pentekostalna: uwielbienie, słowo, dary, posługa, lider, ewangelizacja. Dla uchwycenia pełnej dynamiki konieczne jest uzupełnienie tych rozważań o element początkowy i niezbędny- nawrócenie, które jest rozumiane jako nowe narodzenie z Ducha (being born again). Równie ważnymi elementami ruchu zielonoświątkowców jest wspólnota, walka duchowa jak i napięcie eschatologiczne.

Nowe narodzenie Nowe narodzenie to symbol początku nowego życia z Bogiem. Jest on wspólny dla uczestników różnych form protestanckiego ewangelikanizmu. Większość charyzmatyków podkreśla potrzebę jakiegoś wszechogarniającego doświadczenia Ducha Świętego, które następuje po nawróceniuA. Siemieniewski, Ochrzczeni w jednym duchu. Perspektywy integracji mistycyzmu pentekostalnego z duchowością katolicką. Wrocław: Papieski Wydział Teologiczny 2002 s. 39- 44.. W świecie protestanckim „ chrzest w Duchu wywodzi się z tradycji pietystycznej i metodystycznej, gdzie jego początki można odnaleźć w ideach: „drugiego błogosławieństwa”, duchowego przełomu i w możliwości osiągnięcia pełni uświęcenia. Kościoły zielonoświątkowe przejęły ten termin z „ruchu świętości”( ewangelizacje D.L. Moody’ego, Ch. G. Finneya oraz innych kaznodziejów II połowy XIX wieku) i związały to przeżycie z darami Ducha Świętego, głównie z darem języków, jako zewnętrznym znakiem doświadczenia tego chrztu. W modelowej doktrynie zielonoświątkowców chrzest w Duchu Świętym powinien być drugim po nawróceniu (które oznacza tu właściwy moment zostania chrześcijaninem, uwierzenie w zbawczą śmierć Jezusa i wiąże się z przyjęciem chrztu wiary- chrztu wodnego) momentem zwrotnym w życiu każdego chrześcijanina. Dopiero ten chrzest daje pełnię Ducha Świętego i Jego łaski, które przemienia wierzącego i przejawia się darach charyzmatycznychZ. Pasek, Pstrokate piękno. Szkice z historii duchowości chrześcijańskiej. Kraków: Media- Press 1999 s. 39.. U czołowego działacza Wielkiego Przebudzenia, Jonathana Edwardsa zauważalny jest aspekt natychmiastowości, a nawet gwałtowności nowego narodzeniaA. Siemieniewski, Ochrzczeni...s. 45.. Wstępnym etapem nawrócenia jest dla jednostki podjęcie próby krytycznego spojrzenia na siebie i w konsekwencji odkrycie stanu własnego upadku. Jest to chwila, kiedy dogłębnie poznawszy swoją grzeszną naturę, chrześcijanin uwierzył, że Bóg go kocha i że Chrystus umarł za jego własne grzechy i tym samym go odkupił. Jest to moment kiedy wierzący doświadcza pewności swego zbawienia. Pewność zbawienia jest zaczerpnięta z purytanizmu za pomocą metodyzmu. Nawrócenie winien przeżyć każdy dojrzały chrześcijanin. Wydarzenie to zmienia człowieka oraz jego dotychczasowy system wartości. Nawrócenie jest równoznaczne z nowymi narodzinami człowieka. Następuje metaforycznie pojmowana głęboka przemiana osobowości, charakteru, zachowania. W ruchu zielonoświątkowym jest to punkt zwrotny chrześcijańskiej biografii, podstawowe religijne doświadczenie wiernego. Jest to duchowe przeżycie, podczas którego człowiek poprzez Ducha świętego wchodzi w bezpośredni kontakt z Jezusem Chrystusem i przyjmuje Go jako Zbawiciela i Pana.

Moment nawrócenia składa się z kilku elementów. Pierwszym jest metanois, czyli pokuta będąca nie tylko żalem za grzeszny stan człowieka, ale również odmianą sposobu myślenia, gdy rozpozna się siebie jako grzesznika następuje tzw. upamiętnianie, które jest uświadomieniem sobie tego stanu wraz z decyzją sprzeciwiającą się mu. I właśnie w tym momencie w wyniku daru łaski następuje „skok” wiary. Kolejność tych elementów jest kwestia spornaZ. Pasek, Ruch zielonoświątkowy. Próba monografii. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos 1992 s. 99-101.

Uwielbienie Sposób rozumienia uwielbienia mieści się w samym sercu liturgii i duchowości pentekostalnej. Słowo „ uwielbienie” można zostać użyć w kontekście pentekostalnym na oznaczenie trzech rzeczywistości. Może się odnosić do całości chrześcijańskiego życia, także tego poza obrębem Kościoła. Codzienność przeżywana jako uwielbienie Boga. Może zostać użyte do opisu liturgii pentekostalnej we wszystkich jej wymiarach, obejmując zarówno głoszenie słowa, modlitwę. Po trzecie używa się tego określenia na specyficzną część pentekostalnego rytu modlitewnego. Uwielbienie dla uczestników nabożeństwa to nie tylko modlitwa czy śpiewanie ale przede wszystkim zawarte w aktach religijnych spotkania z hierofanią, czyli doświadczenia objawiania się Boga. Wspólnotowe oddawanie czci Bogu, wyrażane najczęściej przez śpiew uważane jest za uprzywilejowane miejsce objawiania się bożej obecności. Obecność Boga jest niejako sprowadzana na ziemię przez modlitwę. Cała duchowość pentekostalna jest ukształtowana przez wiarę w możliwość doświadczania obecności Boga w jego mocy, a oczekiwanie na takie doświadczenie stanowi racje bytu pentekostalnych spotkań modlitewnych.

Wspólnotowe uwielbienie zakłada istnienie pewnych technik, takich jak porywające śpiewy, a także praktykowanie rytualnych postaw ciała. Uwielbienie to oznacza wysoki stopień wspólnotowego udziału w porywającej i ekscytującej atmosferze, odejście od tradycyjnych pieśni kościelnych na rzecz współczesnych słów i melodii.

Charakterystyczne dla takiej formy uwielbienia jest oczekiwanie: wielbienie Boga jest nie tylko ludzkim działaniem, ale staje się połączeniem otwartości człowieka z bezpośrednim działaniem Boga. Bóg przychodzi zamieszkać w świętym zgromadzeniu i trudno przewidzieć, w jaki sposób da temu wyraz. Jego interwencje określa się jako „poruszenia Ducha”, „działania Ducha”. Bóg przychodzi na spotkanie z wiernym i kiedy spotyka otwarte serce sam zaczyna kierować modlitwą.

Przy omawianiu uwielbienia należy wspomnieć o darze języków, ponieważ jest on postrzegany najczęściej jako cudowne wyposażenie chrześcijanina w narzędzie uwielbiania Boga. Klasyczny pentekostalizm trzyma się tradycji mówiącej, że początkowym znakiem chrztu w Duchu Świętym powinny być „języki”. Współcześnie jednak większość członków klasycznych wyznań pentekostalnych (zielonoświątkowców) nigdy w życiu nie modliła się w językach.

Słowo Wiara w słowo to nic innego, jak wiara w to, że Bóg nieustanie przemawia do swojego ludu. Duchowość pentekostalna ukształtowana jest przez silna wiarę w możliwość bosko ludzkiej rozmowy. Termin „słowo” może oznaczać konkretny przekaz biblijnego fragmentu albo nauczanie, napominanie, świadectwo z życia czy słowo charyzmatyczne. Słowo biblijne rozumiane jako tekst, który z mocą przemówił do uczestnika modlitewnego spotkania. Mówiąc „otrzymałem słowo” ma on na myśli, że biblijna narracja, fraza zostały mu dane jako oczywiste i bezpośrednie światło na trudną sytuacje w jakiej się znalazł. W tym sensie Bóg powiedział mu co rozbić.

Słowo może również oznaczać publiczne nauczanie lub napominanie. Ważnym aspektem wiary w moc słowa jest dzielenie się przeżyciami religijnymi, czy to na forum publicznym w sformalizowanym rytuale „dzielenia się świadectwem”, czy też na sposób osobisty w gronie prywatnym. Świadectwa są sposobem interpretowania Biblii w życiu osobistym. Przejawem tego rodzaju duchowości są „słowa charyzmatyczne”, czyli „dary słowa”, „proroctwa”, „manifestacje Ducha”. Wypowiadane w uroczysty sposobów, przyjmowane bywają w atmosferze odpowiadającej starotestamentowej wierze w obecność proroków pośród ludu Bożego. Ważna rola społeczeństwa jest rozeznanie, czy taki przekaz faktycznie pochodzi od Boga czy mają źródło w ludzkim błędzie.

Charyzmaty (Dary duchowe) Podstawowym spośród darów duchowych jest chrzest w Duchu Świętym, wyraża zarówno wszechobejmujący charakter tego doświadczenia jako zanurzenie całej osoby ludzkiej w obecności Ducha Świętego, jak i jego wyjątkowość. Chrześcijanin w nim otrzymuje nadprzyrodzoną moc Ducha Świętego do swojego życia. Od chwili nawrócenia Duch Święty przebywa z wierzącym, a od chwili chrztu w Duchu Świętym- w wierzącym. Od tej chwili jest on Duchem zamieszkującym wnętrze wierzącego. Najistotniejszym aspektem tego doświadczenia jest osobiste spotkanie z Bożą Osobą, a dary duchowe są sprawą wtórna. Zwykle następuje to w wyniku modlitwy z symbolicznym nałożeniem rąk w czasie modlitewnego zgromadzenia. Za pożądany znak faktycznego chrztu w Duchu uważa się dar modlitwy w językach. W innych przypadkach za znak taki uważa się rozmaite doznania fizyczne, jak odczuwanie gorąca, bezwładne padania na ziemię lub drżenie. Innym wymiarem darów jest „zbudowanie”. Przezywanie darów we wspólnocie pomaga we wzajemnym budowaniu wiary i w poczuciu bycia jednością w Ciele ChrystusaA. Siemieniewski, Ochrzczeni... s. 46-56..