Błękitnook, gołąbeczek rdzawy (Oxypelia cyanopis) – gatunek małego ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae), podrodziny siniaczków (Claravinae); jedyny przedstawiciel rodzaju Oxypelia. Występuje endemicznie w Brazylii. Krytycznie zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Opisany po raz pierwszy przez Augusta von Pelzelna w roku 1870 pod nazwą Peristera cyanopis. Był umieszczany w rodzaju Columbina. Od 2026 roku umieszczany jest w przywróconym na podstawie badań genetycznych, monotypowym rodzaju Oxypelia. Gatunek monotypowy.
Etymologia Oxypelia: oxus „ostry, spiczasty”; πελεια peleia „gołąb”. cyanopis: gr. κυανωπις kuanōpis „niebieskooki, ciemnooki” < κυανος kuanos „ciemnoniebieski”; ωψ ōps, ωπος ōpos „oko”.
Morfologia Długość ciała wynosi około 15,2 cm–15,5 cm, ogona 6,6 cm i dzioba 1 cm. Skrzydło mierzy ok. 6,9 cm, skok 1,6 cm. Głowa, szyja, pokrywy skrzydłowe i pokrywy nadogonowe rudocynamonowe z połyskiem. Grzbiet i lotki II rzędu oliwkowe. Górna część piersi i boki ochrowe. Pokrywy podogonowe białe. Lotki I rzędu cynamonowe z brązowym obrzeżeniem. Na skrzydle znajdują się ciemnoniebieskie plamy. Tęczówka kobaltowoniebieska.
Zasięg występowania Zasięg występowania szacowany jest na 650 km². Odnotowany dwukrotnie w latach 80. XX wieku w Mato Grosso – w paśmie górskim Serra do Mar, w części o nazwie Serra das Araras oraz w okolicach miasta Cuiabá (nie były to obserwacje pewne). W 1992 odnotowany w okolicach Campo Grande. Wcześniej również bardzo rzadki; między rokiem 1823 a 1825 zebrano w Mato Grosso 5 okazów gołąbeczka rdzawego, między rokiem 1940 a 1941 dwa okazy w Goiás i w roku 1904 jeden okaz w São Paulo. W 2019 odkryto nową populację w parku stanowym Botumirim w stanie Minas Gerais.
Status, zagrożenia Według IUCN gatunek klasyfikowany jako krytycznie zagrożony wyginięciem (CR – Critically Endangered). Z powodu rzadkości występowania nie są dokładnie znane zagrożenia w przeszłości. Aktualnie jest to niszczenie ekoregionu Cerrado, dla którego jest to gatunek endemiczny. Niszczenie habitatu obejmuje przekształcanie go w pastwiska, wypalanie drzew oraz wycinanie ich pod plantacje eukaliptusów i uprawy soi. Ostatnia pewna obserwacja miała miejsce w 1941; gatunek uznano za wymarły. Dopiero 23 maja 2016 ogłoszono ponowne odkrycie gatunku po 75 latach. Zaobserwował je w czerwcu 2015 Rafael Bessa; wykonał również pierwsze w historii zdjęcia gołębi tego gatunku. Czas między obserwacjami a ogłoszeniem ponownego odkrycia gatunku zajęły badania mające na celu naukowe potwierdzenie tych obserwacji; stwierdzono występowanie przynajmniej 12 ptaków. Badacze zastrzegli, że nie zdradzą dokładnej lokalizacji występowania tych ptaków, dopóki nie zostanie opracowany plan ochrony. Liczebność populacji szacuje się na 50–249 dorosłych osobników.
Przypisy Systematyka i nazwa polska za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Gołębiowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna endemiczna Brazylii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1870 roku Kategoria:Taksony opisane przez Augusta von Pelzelna