Helena Hleb-Koszańska (ur. 13 czerwca 1903 w Borysówce, obwód kurski (Rosja), zm. 16 kwietnia 1983 w Warszawie) – polska bibliograf, teoretyk bibliotekoznawstwa.
Życiorys Urodziła się w urzędniczej rodzinie jako córka Jana. W 1921 r. razem z rodzicami przeniosła się do Wilna. Tam ukończyła gimnazjum oraz studia w zakresie filologii polskiej na Uniwersytecie Stefana Batorego, gdzie pod kierunkiem Stanisława Pigonia obroniła pracę magisterską pt. Źródła sądów w rozprawie Michała Grabowskiego „O nowej literaturze francuskiej”. W 1929 r. uzyskała stopień doktora na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Wileńskiego. Równolegle studiowała w Wileńskim Konserwatorium Muzycznym w klasie fortepianu. W 1928 r. podjęła pracę w Bibliotece Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie współpracowała z Adamem Łysakowskim. Jej ówczesna praca naukowa była poświęcona recenzowaniu piśmiennictwa zagranicznego oraz analizie obcojęzycznych podręczników związanych z bibliotekarstwem. Ponadto gromadziła bibliografię i materiały biograficzne do „portretu bibliograficznego” Joachima Lelewela, temu celowi poświęciła stypendium Funduszu Kultury Narodowej, na zapoznanie się z działalnością bibliotek w Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji i Rzeszy. Od 1932 r. kierowała Działem Książek w Bibliotece Uniwersyteckiej, a od 1936 r. także Ośrodkiem Dokumentacji Joachima Lelewela.
W listopadzie 1932 wyjechała do Leningradu, gdzie do kwietnia 1933 uczestniczyła w pracach Komisji Mieszanej do Rewindykacji Mienia Bibliotecznego. Po przejęciu polskich bibliotek przez władze litewskie w dniu 16 grudnia 1939 Helena Hleb-Koszańska zaangażowała się w pracę pedagogiczną w tajnym kursie bibliotekarskim w Wilnie. Podczas przesiedleń repatriacyjnych znalazła się w maju 1945 w Bydgoszczy, rozpoczęła pracę w Dziale Informacji Naukowej Instytutu Bałtyckiego, kilka miesięcy pełniła też funkcję kierowniczą w Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego. W 1946 r. otrzymała od Adama Łysakowskiego propozycję pracy w łódzkim Państwowym Instytucie Książki, gdzie kierowała Wydziałem Prac Badawczych, w tym okresie wznowiła prace nad biografią Joachima Lelewela. Po rozwiązaniu Instytutu we wrześniu 1949 przeniosła się do Warszawy, gdzie otrzymała pracę kierownika Działu Teorii Bibliografii w Instytucie Bibliograficznym Biblioteki Narodowej. Od 1951 do 1954 r. pełniła funkcję redaktora Bibliografii Analitycznej Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej. Po śmierci Adama Łysakowskiego w 1953 r. została dyrektorem tego Instytutu, którym kierowała do 1971 roku. W 1955 r. uzyskała tytuł docenta. Od 1957 r. pełniła funkcję zastępcy dyrektora Biblioteki Narodowej ds. bibliografii i kontaktów międzynarodowych. W 1964 r. zainicjowała serię wydawniczą „Prace Instytutu Bibliograficznego”. Zorganizowała Międzynarodową Konferencję Bibliograficzną w Warszawie (1957) i dwie Ogólnokrajowe Narady Bibliografów (1956, 1966). Wykładała bibliografię na Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Warszawskim.
Przewodniczyła Komisji Bibliografii Narodowej, w 1949 r. zorganizowała pierwszy w Polsce kurs bibliograficzny na poziomie średnim, a cztery lata później na poziomie wyższym. Przewodnicząc Instytutowi Bibliograficznemu Biblioteki Narodowej, na zlecenie Centralnego Zarządu Bibliotek Ministerstwa Kultury współuczestniczyła w organizacji ogólnokrajowego Kursu dla Samodzielnych Pracowników Bibliograficznych.
Helena Hleb-Koszańska jest autorką ok. 120 publikacji naukowych oraz haseł encyklopedycznych z zakresu historii, teorii, metodyki, normalizacji bibliograficznej i bibliotekoznawstwa, a także 55 recenzji muzycznych opublikowanych w „Kurierze Wileńskim” w latach 1936–1939
Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera T-2-5).
Ważniejsze publikacje Perspektywy komasacji „Urzędowego Wykazu Druków”. „Przegląd Biblioteczny” 1938, z. 4, s. 245–263. Kompozycja bibliografii specjalnej. „Biuletyn Państwowego Instytut Książki”, t. 2, nr 3, Łódź 1949. Bibliografia utworów Joachima Lelewela. Wrocław 1952 (współautor Maria Kotwiczówna). Dziesięciolecie bibliografii polskiej 1944–1954. „Przegląd Biblioteczny” 1954 z. 3, s. 213–233. Bibliografia: poradnik metodyki bibliograficznej dla autorów bibliografii specjalnych. Warszawa: SBP, 1960. Praca zbiorowa pod red. Heleny Hleb-Koszańskiej, Marii Dembowskiej i Henryka Sawoniaka; Wyd. 2 zmienione pt. Metodyka bibliograficzna: poradnik dla autorów bibliografii specjalnych. Warszawa: SBP, 1963. Spór o początki bibliografii w Polsce. „Studia o Książce” 1972, t. 3, s. 327–344 (odrębny druk bibliofilski: Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2003). Warszawski dom i mieszkanie Joachima Lelewela. „Rocznik Warszawski” 1972, s. 151–171. O bibliografii dla niewtajemniczonych. Wrocław: Ossolineum, 1974.
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964) Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal 3 Maja (1925)
Przypisy
Bibliografia Czarnowska Maria, Helena Hleb-Koszańska. [w:] Słownik pracowników książki polskiej. Suplement II, Warszawa: SBP, 2000, s. 62–64. . Czerniatowicz Janina, W centrum działalności bibliograficznej – Helena Hleb-Koszańska. [w:] Z warsztatu bibliografa. Warszawa: SBP, 1991, s. 50–58. (Bibliotekarze Polscy we Wspomnieniach Współczesnych ; t. 1). .
Danuta Bilikiewicz-Blanc „Pamięci Heleny Hleb-Koszańskiej”, Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej nr 2/165/2003 s. 9–13. Helena Hleb-Koszańska: bibliotekarz i bibliograf: materiały z Sesji Jubileuszowej w 100. rocznicę urodzin: Warszawa, 10 czerwca 2003. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2003. Lenartowicz Maria, Helena Hleb-Koszańska. 1903–1983. Rozmowa w redakcji „Przeglądu Bibliotecznego”. Współtwórcy polskiego bibliotekarstwa. „Przegląd Biblioteczny” 1983, z. 4, s. 337–351; Krystyna Ramlau-Klekowska, Nota biograficzna i wybrana literatura, s. 350–351. ISSN 0033-202X Pamięci Docent Doktor Heleny Hleb-Koszańskiej. „Rocznik Biblioteki Narodowej” 1984, t. 20, [nadbitka Biblioteka Narodowa, Warszawa 1988, s. 7–142]. Starnawski Jerzy, Helena Hleb-Koszańska. 1903–1983. [w:] Słownik badaczy literatury polskiej. Red. J. Starnawski. T. 2. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1998, s. 166–170. . Szolginiowa Wanda, Bibliografia prac Heleny Hleb-Koszańskiej. [w:] Z problemów bibliografii. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1970, s. 9–21.
Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Wilnie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Bibliotekarze Biblioteki Narodowej w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy bibliografowie Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1983