Ludwik Janiszewski (ur. 25 sierpnia 1927 w Otorowie, zm. 15 lipca 1998Ludwik Janiszewski jako badacz socjologii morskiej) – polski socjolog, profesor zwyczajny, pierwszy dyrektor Instytutu Socjologii Uniwersytetu Szczecińskiego i jeden z orędowników przemianowania dawnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej na Uniwersytet. Twórca Instytutu Socjologii w Szczecinie i subdyscypliny, jaką jest socjologia morska.
Życiorys Ludwik Janiszewski urodził się w Otorowie w powiecie szamotulskim. W roku 1933 wraz z całą rodziną przeprowadził się do Karolewa (gm. Wyrzysk). W latach 1934–1939 uczęszczał do szkoły powszechnej w Wyrzysku. Od maja 1941 do stycznia 1945 r. był więziony w obozie hitlerowskim w Potulicach. W trybie przyśpieszonym ukończył w Wyrzysku jesienią 1945 roku dwie ostatnie klasy szkoły powszechnej. Jako eksternista zdał w roku 1947 w Gimnazjum Ogólnokształcącym w Bydgoszczy tzw. „małą maturę”, a dwa lata później „dużą maturę”. W latach 1949–1952 studiował na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu filologię polską, a od 1952 do 1954 filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując stopień magistra. Po studiach do 1968 roku pracował jako wykładowca w Studium Nauczycielskim w Szczecinie. 1965–1966 pracował na morzu w charakterze rybaka i marynarza. W lutym 1967 na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu obronił pracę doktorską pt. „Postawy rybaków dalekomorskich wobec wykonywanego zawodu” (promotor: Władysław Markiewicz).
Od 1968 do 1973 był zatrudniony w Wyższej Szkole Nauczycielskiej (WSN) w Szczecinie, filii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (UAM) w Poznaniu. W UAM zdał w roku 1976 kolokwium habilitacyjne. W latach 1973–1985 pracował w Wyższej Szkole Pedagogicznej (dotychczasowej WSN) w Szczecinie, do roku 1981 jako dziekan Wydziału Humanistycznego. W 1980 roku otrzymał tytuł profesora.
Od 1985 roku pracował na Uniwersytecie Szczecińskim (US). W 1989 został na US profesorem zwyczajnym, w latach 1985–1995 pełnił tam funkcję dyrektora Instytutu Socjologii. Od 1979 do 1990 zatrudniony był również jako kierownik Zakładu Socjologii Morskiej w szczecińskim oddziale Polskiej Akademii Nauk.
Odegrał znaczącą rolę w tworzeniu środowiska socjologicznego, powołując szereg towarzystw i kół naukowych, jak: Koło Socjologów przy Poznańskim Oddziale Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (PTS) w 1968 roku, Szczecińsko-Koszaliński Oddział PTS w 1971 czy Szczeciński Oddział PTS w 1973, pełniąc równocześnie do 1981 r. funkcję przewodniczącego Oddziału. W roku 1977 zorganizował przy Zarządzie Głównym PTS specjalistyczną Sekcję Socjologii Morskiej jako wyraz usankcjonowania nowej subdyscypliny.
Powołał w 1979 roku w Szczecinie Zakład Socjologii Morskiej PAN oraz – w ramach tego Zakładu – Pracownię Socjologii Morskiej w Gdańsku, którą kierował do roku 1990. Od 1985 roku redagował serię „Roczniki Socjologii Morskiej”. W latach 1982–1992 był członkiem Komitetu Nauk Socjologicznych Polskiej Akademii Nauk. Był inicjatorem założenia Stowarzyszenia Europa Regionum oraz pierwszym redaktorem naczelnym czasopisma o tym samym tytule.
7 maja 2012 roku na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Szczecińskiego w sali im. prof. Ludwika Janiszewskiego odbyła się uroczystość z okazji nadania imienia Profesora ulicy prowadzącej do Ronda Uniwersyteckiego w Szczecinie.
Nagrody i wyróżnienia
1971 Złota Odznaka Zasłużonego Pracownika Morza 1971 Medal 25-lecia Rozwoju Nauki na Pomorzu Zachodnim 1979 Medal Komisji Edukacji Narodowej 1981 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1996 Krzyż Oświęcimski
Publikacje (wybór) 1958 Słownik terminów filozoficznych (skrypt), Szczecin
1963 Początki rybołówstwa dalekomorskiego w Polsce (1931–1939), w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3, s. 5–21
1967 Rybacy dalekomorscy. Studium socjologiczne, Poznań
1969
Dalekomorski statek rybacki jako system społeczny, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 1, s. 25–51
Motywy wyboru zawodu rybaka dalekomorskiego, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 4, s. 83–105
1970
Kultura na statku morskim (red.), Szczecin
Teoretyczne i metodologiczne problemy badań czasu wolnego ludzi morza, w: Kultura na statku morskim, s. 15–28
1971
O pojęciu rodziny. Próba uporządkowania kategorii socjologicznych, w: "Zeszyty Naukowe WSN", Szczecin, nr 4, s. 202–222
Trudności w nauce szkolnej u dzieci marynarzy i rybaków, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3, s. 157–170
Socjologiczne badania nad ludźmi morza, w: "Studia Socjologiczne" nr 4, s. 123–147
1972
Stosunek dzieci marynarzy i rybaków do zawodu wykonywanego przez ojca, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 1, s. 194–213
Zastosowanie socjologii w procesie projektowania budowy i eksploatacji statku morskiego, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 2, s. 75–90.
Kształtowanie kadr pracowniczych w okresie rewolucji naukowo-technicznej, w: "Zeszyty Naukowe WSN", Szczecin, nr 6, s. 315–340
1973
Czas wolny ludzi morza na lądzie (red.), Szczecin
Stan i perspektywy socjologii morskiej w Polsce, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 4, s. 135–156
1974
Rodzina marynarzy i rybaków, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3, s. 133–142
Przeobrażenia społeczeństwa Pomorza Zachodniego, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3-4, s. 99–120
Zmiany technologiczne we flocie handlowej i rybackiej i ich wpływ na kształtowanie się nowego modelu kulturowego załóg, w: "Zeszyty Naukowe WSP", Szczecin, nr 15, s. 229–245
1976
Rodzina marynarzy i rybaków morskich. Studium socjologiczne, Warszawa-Poznań
Norweski program badań naukowych nad statkiem morskim, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3, s. 73–86
1977
Socjologia morska. Wstęp informacyjny i bibliograficzny, Szczecin
O potrzebie badań socjologicznych nad szczecińskim środowiskiem literackim, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 2, s. 147–165
1978
Skutki zmian technicznych i technologicznych na statku morskim, w: "Humanizacja Pracy" nr 1, s. 23–34
1979
Rozwój kolejnictwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1975, Szczecin (współred.)
1980
Problemy i kierunki rozwoju socjologii morskiej (red.), Szczecin
Różnorodne podejście metodologiczne do badań nad sukcesem małżeńskim w rodzinie współczesnej, w: Metodologiczne problemy badań nad rodziną, praca zbiorowa pod redakcją Z. Tyszki, Poznań, s. 139–146
Modele sukcesu małżeńskiego w rodzinach marynarzy, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 2-3, s. 39–50
1981
Kierunki badań socjologicznych na Pomorzu Zachodnim, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 3-4, s. 21– 39
Teoretyczne i metodologiczne propozycje badania strajku robotniczego, w: "Studia Socjologiczne" nr 4, s. 177–196 (współaut. A. Sosnowski)
1982
Rodziny szczecińskie w świetle badań empirycznych (red.), Szczecin
Socjologia morska nową gałęzią nauki, w: "Nautologia" nr 1– 4, s. 6–11
1983
Socjologia morska – jej przedmiot i funkcje, w: "Studia Socjologiczne" nr 3, s. 35–60 (współaut. A. Sosnowski)
Powstanie i rozwój socjologii morskiej w Polsce, w: "Rocznik Koszaliński" nr 19, s. 25–40
1984
Socjologia morska. Wybór zagadnień, Wrocław-Warszawa (współaut. A. Sosnowski)
Strajk jako "przejaw" czy jako "tożsamość" konfliktu społecznego, w: "Studia Socjologiczne" nr 1, s. 336–336 (współaut. A. Sosnowski).
Socjologia morska – przedmiot i funkcje, w: "Biuletyn Instytutu Bałtyckiego", s. 5–31
Zawód i rodzina – dwa istotne elementy struktury społecznej, w: Rodzina a struktura społeczna, praca zbiorowa pod redakcją Z. Tyszki. Bydgoszcz, s. 59–71.
1985
Socjologia morska jako nauka, w: "Socjologia Morska", t. I, s. 77–90
Uciążliwości w pracy zawodowej marynarzy i rybaków dalekomorskich w perspektywie socjologii, psychologii i medycyny, Szczecin (współaut. A. Sosnowski)
1986
Sukces małżeński w rodzinach marynarzy. Studium socjologiczne, Warszawa – Poznań
Społeczno-kulturowe determinanty sukcesu małżeńskiego w rodzinach marynarzy, w: "Szczecińskie Roczniki Naukowe", t. 1, s. 77– 90
Rozwój i dorobek socjologii w Szczecinie, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 4, s. 93–119
Procesy przemian w społeczności rybaków szwedzkich, w: "Przegląd Zachodniopomorski" nr 2, s. 71–83
1987
Obozy hitlerowskie na Pomorzu Zachodnim i Gdańskim w latach drugiej wojny światowej (red.), Szczecin
Rola "czynnika morskiego" w procesie zmian społecznych na Pomorzu Zachodnim, w: Społeczeństwo i gospodarka Pomorza Zachodniego, pod redakcją S. Szały, Szczecin – Koszalin, s. 36–60
Refleksje na temat nieklasycznych metod pozyskiwania materiałów autobiograficznych, w: Metodologiczne problemy zastosowania metody biograficznej do badań nad współczesnością, praca zbiorowa pod redakcją M. Latoszka, Gdańsk, s. 15–29
Badania socjologiczne nad ludźmi morza w literaturze obcej. Przegląd zagadnień, w: "Socjologia Morska", t. II, s. 7–27
1988
Zawód a życie rodzinne ludzi morza (red.), Szczecin
Zawód a wewnętrzne sfery życia rodzinnego, w: Zawód a życie rodzinne ludzi morza, s. 29–52
1989
Rodziny ludzi morza w procesie przemian, w: "Roczniki Socjologii Rodziny" t. 1, s. 63–76
Związek badań teoretycznych z powstaniem socjologii morskiej, w: "Studia Socjologiczne" nr 2, s. 31–42
1990
Wprowadzenie do psychosocjologicznych badań nad statkiem i załogą marynarzy w Szwecji, w: "Studia Sociologica" nr 1, s. 5–26
Socjologiczny model statku jako instytucji zamkniętej, w: "Szczecińskie Roczniki Naukowe" t. 5, z. 3, s. 81–94
1991
Ludzie morza i ich rodziny w procesie przemian (red.), Szczecin
Kategorie zawodowe ludzi morza a rodzina, Szczecin
Pomorze jako przedmiot zainteresowań badawczych socjologii morskiej, w: "Roczniki Socjologii Morskiej", t. VI, s. 47–58
1992
Statek jako instytucja totalna. Przegląd krytyczny głównych stanowisk badawczych, Szczecin
Polacy i Niemcy. Sondaż opinii i postaw, Szczecin (współaut. R. Woźniak)
1993
Mniejszość niemiecka a Polacy na Pomorzu Szczecińskim. Szkic socjologiczny, Szczecin
Stosunki polsko-niemieckie w opinii mieszkańców strefy pogranicza, w: "Studia Sociologica" nr 5, s. 5–18
1994
Wprowadzenie do metodologii socjologii morskiej (Projekt konspektu do dyskusji), w: "Roczniki Socjologii Morskiej" t. VII, s. 5–14 (współaut. A. Sosnowski i J. Walkowiak)
Die polnische Gesellschaft im Grenzgebiet an Oder und Neiβe, w: "Transoder" nr 10–11, s. 40–46
1995
Niemcy w świadomości Polaków. Rys socjologiczny, Szczecin
Sytuacja społeczno-polityczna jako czynnik zniekształcenia biografii, w: Zastosowanie metody biograficznej w socjologii i psychologii, praca zbiorowa pod redakcją J. Leońskiego i T. Rzepy, Szczecin, s. 43–48
1996
Psychospołeczne aspekty stosunków polsko-niemieckich. Obawy i nadzieje, Szczecin (współred. W. Durka)
Socjologiczne aspekty rozłąki w rodzinach ludzi morza, w: "Roczniki Socjologii Morskiej", Oddział PAN w Gdańsku, t. XI, s. 29–38
1997
Morze i jego wpływ na świadomość i zachowania społeczne, w: "Zeszyty Morskie" nr 3, Szczecin, s. 47–60
"Delfin" – Państwowe Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich w Świnoujściu (1949–1951). Zarys monograficzny, Szczecin (współaut. M. Kalczyńska).
Przypisy
Bibliografia W kręgu Ludzi Morza. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 1997, pod redakcją Roberta B. Woźniaka. . ISSN 0860-2751. Robert B. Woźniak: Ludwik Janiszewski jako badacz socjologii morskiej 25 VIII 1927 - 15 VII 1998, [w:] „Studia socjologiczne” 1998, 3, s. 5-12.
Linki zewnętrzne
Wykaz Autorów - Przegląd Zachodniopomorski - Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego przeglad_socjologiczny_sociological_review-r1978-t30-s379-382.pdf
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oświęcimskim Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Pracownik Morza” Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Zmarli w 1998