Iron Man 3 – amerykańsko-chiński fantastycznonaukowy film akcji z 2013 roku na podstawie serii komiksów o superbohaterze o tym samym pseudonimie wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię odpowiadał Shane Black, który wraz z Drew Pearcem napisał scenariusz. W tytułowej roli powrócił Robert Downey Jr., a obok niego w głównych rolach wystąpili: Gwyneth Paltrow, Don Cheadle, Guy Pearce, Rebecca Hall, Stephanie Szostak, James Badge Dale, Jon Favreau i Ben Kingsley.
Tony Stark walczy ze stresem i atakami paniki po wydarzeniach z Avengers. Przychodzi mu się zmierzyć z organizacją terrorystyczną kierowaną przez tajemniczego Mandaryna.
Iron Man 3 wchodzi w skład II Fazy Filmowego Uniwersum Marvela. Jest to siódmy film należący do tej franczyzy i stanowi część jej pierwszego rozdziału zatytułowanego Saga Nieskończoności. Jest to kontynuacja filmów Iron Man z 2008 i Iron Man 2 z 2010 roku.
Światowa premiera filmu miała miejsce 14 kwietnia 2013 roku w Paryżu. W Polsce produkcja ta zadebiutowała 9 maja tego samego roku. Iron Man 3 zarobił przeszło 1,2 miliarda dolarów, a jego budżet wyniósł 200 milionów. Otrzymał pozytywne oceny od krytyków.
Streszczenie fabuły Tony Stark wspomina sylwestra 1999 roku, kiedy to spotykał się z Mayą Hansen, naukowcem, która wynalazła Extremis, eksperymentalny sposób na leczenie kalectwa nabytego w wyniku obrażeń. Tamtego roku niepełnosprawny naukowiec, Aldrich Killian, proponował im współpracę z Advanced Idea Mechanics, ale Stark odrzucił ofertę i upokorzył Killiana.
Wiele lat później, pół roku po bitwie o Nowy Jork, doświadczenia związane z atakiem Chitauri na Ziemię wywołują u Starka ataki paniki. W wyniku bezsenności spędza długie godziny na budowaniu kolejnych zbroi, a jego relacje z Pepper Potts zaczynają się pogarszać. W tym czasie dochodzi do wielu ataków bombowych, do których przyznaje się organizacja terrorystyczna dowodzona przez Mandaryna. Kiedy jego były ochroniarz i przyjaciel, Happy Hogan, zostaje ciężko ranny w wyniku jednego z ataków, Stark grozi Mandarynowi za pośrednictwem mediów. W jego posiadłości pojawia się Hansen, która próbuje ostrzec Starka, a w tym czasie jego dom zostaje zaatakowany przez terrorystów i zniszczony. Hansen i Potts udaje się wydostać z posiadłości, a Stark ucieka z niej w zbroi Iron Mana i zostaje skierowany przez J.A.R.V.I.S.-a na obrzeża Tennessee. W eksperymentalnym pancerzu Starka brakuje energii na powrót do Kalifornii i zostaje on uznany za zmarłego w wyniku ataku.
Z pomocą 10-letniego chłopca, Harleya Keenera, Stark bada miejsce lokalnego wybuchu wyglądającego jak atak Mandaryna. Odkrywa, że zamachy wywołane są przez żołnierzy poddanych działaniu Extremis, a wybuchy te są przypisywane atakom terrorystycznym Manadaryna, aby ukryć wady Extremis. Stark zostaje zaatakowany przez agentów Mandaryna, Erica Savina i Ellen Brandt. Razem z Harleyem udaje mu się namierzyć kryjówkę Mandaryna w Miami. Infiltruje jego siedzibę przy pomocy improwizowanych broni i odkrywa, że Mandaryn to tak naprawdę brytyjski aktor Trevor Slattery, który twierdzi, że jest nieświadomy ataków w jego imieniu. Stark dowiaduje się, że Killian przywłaszczył badania Hansen nad Extremis i użył ich jako lekarstwo na własną niepełnosprawność, następnie rozbudował on ten program i zwerbował do niego niepełnosprawnych weteranów wojennych. Killian ujawnia, że to on jest prawdziwym Mandarynem, a Slattery jest tylko figurantem. Kiedy udaje mu się schwytać Starka, pokazuje mu Potts, która zostaje poddana działaniu Extremis szantażując Starka, aby pomógł mu naprawić program. Killian zabija Hansen, kiedy ta próbuje go powstrzymać.
Killian manipuluje amerykańskimi agencjami wywiadowczymi i ich informacjami dotyczącymi lokalizacji Mandaryna, aby zwabić Jamesa Rhodesa w zbroi Iron Patriot w pułapkę i odebrać mu pancerz. W tym czasie Stark ucieka i spotyka Rhodesa. Wspólnie odkrywają, że Killian ma zamiar zaatakować pokład Air Force One z prezydentem Ellisem na pokładzie. Starkowi udaje się uratować kilku pasażerów, jednak nie udaje mu się zapobiec porwaniu prezydenta. Killian chce zabić prezydenta i pokazać to na żywo w telewizji. Okazuje się, że z Killianem współpracuje wiceprezydent Rodriguez, który liczy na wyleczenie swojej córki z niepełnosprawności za pomocą Extremis. Na platformie, gdzie ma się odbyć egzekucja prezydenta, Stark próbuje odnaleźć Potts, a Rhodes ratuje prezydenta. By zwiększyć szansę na powodzenie akcji, Stark wzywa zbroje kontrolowane przez J.A.R.V.I.S.-a, następnie zwabia Killiana i zamyka go w jednym z pancerzy, który ulega autodestrukcji. To go jednak nie zabija. Potts, której Extremis pozwala przeżyć, interweniuje i zabija Killiana. Po tym Stark niszczy wszystkie pancerze, a Rodriguez i Slattery zostają aresztowani. Stark leczy Potts z działania Extremis, a sam poddaje się operacji usunięcia odłamków z klatki piersiowej.
W scenie po napisach, Stark budzi Bruce’a Bannera, który usnął podczas jego opowieści.
Obsada
Polski dubbing• Mariusz Bonaszewski jako Tony Stark / Iron Man• Magdalena Kumorek jako Virginia „Pepper” Potts• Tomasz Sapryk jako James „Rhodey” Rhodes / Iron Patriot• Bartłomiej Topa jako Aldrich Killian• Katarzyna Dąbrowska jako Maya Hansen• Anna Gajewska jako Ellen Brandt• Janusz Chabior jako Eric Savin• Michał Piela jako Harold „Happy” Hogan• Jerzy Kryszak jako Trevor Slattery Robert Downey Jr. jako Tony Stark / Iron Man, geniusz, biznesmen, filantrop i playboy, który skonstruował dla siebie serię bojowych pancerzy wspomaganych. Odziedziczył po ojcu majątek i firmę specjalizującą się w przemyśle zbrojeniowym o nazwie Stark Industries. Walczy on ze stresem i atakami paniki po ataku na Nowy Jork. Gwyneth Paltrow jako Virginia „Pepper” Potts, była osobista asystentka Starka, obecnie jego życiowa partnerka i prezes Stark Industries. Don Cheadle jako James „Rhodey” Rhodes / Iron Patriot, oficer sił powietrznych armii Stanów Zjednoczonych, przyjaciel Starka. Jest łącznikiem między Stark Industries a Wojskowym Departamentem ds. Zbrojeń. Używa zmodyfikowanej zbroi „War Machine”, która została pomalowana w barwy flagi Stanów Zjednoczonych i zmieniono jej nazwę na „Iron Patriot”. Guy Pearce jako Aldrich Killian, współtwórca wirusa Extremis, który przywłaszczył sobie badania Hansen. Założyciel i prezes A.I.M., który podszywa się pod Mandaryna. Killian użył Extremis, aby zwalczyć swoją niepełnosprawność. Wirus, poza działaniami regeneracyjnymi, dał mu nadludzką siłę i zdolność do wytwarzania wysokich temperatur. Rebecca Hall jako Maya Hansen, genetyk, która rozpoczęła badania nad Extremis i współpracowniczka Killiana. Stephanie Szostak jako Ellen Brandt, weteranka wojenna poddana działaniu Extremis i zabójczyni pracująca dla Killiana. James Badge Dale jako Eric Savin, współpracownik Killiana poddany działaniu Extremis. Jon Favreau jako Harold „Happy” Hogan, szef ochrony Stark Industries, były ochroniarz i były szofer Starka. Ben Kingsley jako Trevor Slattery, brytyjski aktor z nałogami, którego Killian zatrudnił, aby grał Mandaryna.
W filmie wystąpili również: Paul Bettany jako J.A.R.V.I.S., komputerowa sztuczna inteligencja stworzona przez Starka, która zarządza posiadłością i zbrojami Tony’ego; Shaun Toub jako Ho Yinsen, afgański lekarz i naukowiec; Ty Simpkins jako Harley Keener, chłopiec, który pomaga Starkowi; William Sadler jako Matthew Ellis, prezydent Stanów Zjednoczonych; Miguel Ferrer jako Rodriguez, zastępca prezydenta Stanów Zjednoczonych; Adam Pally jako Gary, operator kamery pomagający Starkowi; Dale Dickey jako pani Davis, matka wojskowego, którego poddano działaniu Extremis, a następnie obarczono winą za samobójczy zamach; Ashley Hamilton jako Jack Taggart, żołnierz poddany działaniu Extremis oraz Wang Xuequi jako doktor Wu. Fan Bingbing pojawiła się jako asystentka doktora Wu w dodatkowej scenie pokazywanej tylko w Chinach.
W rolach cameo pojawili się: twórca komiksów Marvela, Stan Lee, jako sędzia konkursu piękności; Bill Maher, Joan Rivers, Pat Kiernan, Thomas Roberts, George Kotsiopoulos, Josh Elliott i Megan Henderson grają siebie samych, a w scenie po napisach pojawia się Mark Ruffalo jako Bruce Banner, naukowiec i przyjaciel Starka.
Produkcja Rozwój projektu upright=0.8|mały|Shane Black, reżyser filmu Po wydaniu filmu Iron Man 2 i przejęciu Marvel Entertainment przez The Walt Disney Company pojawił się problem dotyczący dystrybucji trzeciej części, do której prawa posiadało Paramount Pictures. W październiku 2010 roku poinformowano, że Walt Disney Studios zapłaci Paramountowi przynajmniej 115 milionów dolarów za prawa do dystrybucji. W tym samym miesiącu zapowiedziano, że film będzie miał swoją amerykańską premierę 3 maja 2013 roku. W grudniu reżyser pierwszej i drugiej części, Jon Favreau, poinformował, że nie powróci na stanowisko reżysera Iron Mana 3. Pozostał on jednak producentem wykonawczym. Jeszcze w tym samym roku Robert Downey Jr. skontaktował się z Shane’em Blackiem proponując mu napisanie scenariusza i wyreżyserowanie filmu. W lutym 2011 roku Black prowadził rozmowy z Marvel Studios. W marcu poinformowano, że zajmie się on reżyserią i napisze scenariusz wspólnie z Drew Pearcem. W kwietniu 2012 roku poinformowano, że film będzie wyprodukowany we współpracy z Chinami.
Fabuła filmu została zainspirowana serią komiksów Extremis autorstwa Warrena Ellisa wydawanych w latach 2005−2006. W pierwszej wersji scenariusza głównym antagonistą miała być Maya Hansen; miała ona pełnić podobną rolę do Aldricha Killiana. Marvel Entertainment jednak nie chciało się zgodzić na wprowadzenie kobiety – antagonistki ze względu na sprzedaż zabawek. Z tego powodu decydowano się na wprowadzenie postaci Mandaryna i Killiana. Podczas prac nad scenariuszem podjęto decyzję, aby Mandaryn był aktorem zatrudnionym przez Killiana; sam Killian dopiero w ostatnim akcie miałby zostać ujawniony jako główny przeciwnik.
Casting W maju 2010 roku Robert Downey Jr. poinformował, że w jego kontrakcie uwzględniony został udział w trzecim filmie o Iron Manie. W październiku potwierdzony został jego powrót w tytułowej roli. W maju 2011 roku ujawniono, że Gwyneth Paltrow zagra ponownie Pepper Potts. W czerwcu poinformowano, że Don Cheadle powróci jako James Rhodes. W marcu 2012 roku pojawiły się doniesienia, że Scarlett Johansson zagra ponownie Natashę Romanoff, jednak miesiąc później aktorka poinformowała, że nie wystąpi w filmie.
W kwietniu do obsady dołączyli Guy Pearce jako Aldrich Killian i Ben Kingsley, a Jessica Chastain i Andy Lau rozpoczęli negocjacje ze studiem. W maju poinformowano, że Chastain zrezygnowała i zastąpiła ją Rebecca Hall. Ujawniono również, że James Badge Dale, Ashley Hamilton i William Sadler zagrają w filmie, a Jon Favreau powróci jako Happy Hogan. W czerwcu Lau zrezygnował z roli w filmie. W lipcu do obsady dołączyła Stephanie Szostak. Na początku grudnia poinformowano, że Wang Xuequi został obsadzony jako Wu i zastąpił w tej roli Lau. W 2019 roku ujawniono, że Emilia Clarke była obsadzona w jednej z ról w filmie, jednak jej rola została usunięta ze scenariusza.
Zdjęcia i postprodukcja upright=1.5|mały|Port w Wilmington, gdzie kręcone były sceny finałowej walki Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 23 maja 2012 roku w Wilmington, w Karolinie Północnej w EUE/Screen Gems Studios pod roboczym tytułem Caged Heat. Na początku czerwca zrealizowano sceny w Cary, w siedzibach Epic Games i SAS Institute oraz część scen na Wilmington International Airport. W drugiej połowie miesiąca realizowano zdjęcia w Oak Island. Na początku sierpnia prace odbywały się w Rose Hill. Produkcja został wstrzymana na kilka tygodni z powodu kontuzji nogi Roberta Downeya Jr.. W październiku produkcja przeniosła się na Florydę, gdzie zrealizowano sceny w Dania Beach i Miami Beach. W połowie miesiąca zdjęcia ponownie realizowano w Wilmington. 7 lipca zakończono prace w Stanach Zjednoczonych.