Józef Cyppek (, ur. 20 sierpnia 1895 w Opolu, zm. 3 listopada 1952) – polski morderca, określany mianem Rzeźnika z Niebuszewa. Został skazany na karę śmierci przez powieszenie, za zabójstwo sąsiadki Ireny Jarosz.
Życiorys Joseph Zyppeck urodził się w Opolu (), ówcześnie na terytorium Cesarstwa Niemieckiego, 20 sierpnia 1895 roku. Uważał się za Niemca. Jego matką była Polka Jadwiga Śliwa, ojcem zaś Niemiec noszący identyczne imię i nazwisko. Miał dwóch synów – w czasie II wojny światowej starszy zginął na froncie wschodnim, a młodszy poniósł śmierć podczas ucieczki ludności niemieckiej ze Śląska w głąb III Rzeszy. Pierwsza żona Cyppka była Polką i zginęła podczas bombardowania Opola 18 grudnia 1944 roku, choć według niektórych źródeł zginęła w wyniku nalotów alianckich w 1941 roku.
Po śmierci swojej pierwszej żony poślubił Niemkę Helgę, w swoim środowisku znaną jako Margarita. Helga była sutenerką i prostytutką, za co trafiła do więzienia. Cyppek z zawodu był ślusarzem i od wybuchu I wojny światowej pracował w zawodzie na kolei. W 1915 roku wcielono go do wojska, gdzie podczas służby otrzymał dwa odznaczenia. W 1917 roku doznał ciężkich obrażeń i amputowano mu prawą nogę na wysokości kolana. Po zabiegu spędził dwa lata w szpitalach, następnie korzystał z protezy nogi. W późniejszym okresie wstąpił do Komunistycznej Partii Niemiec.
W marcu 1952 roku przeprowadził się do Szczecina. Zyppeck chciał opuścić miasto i wyjechać do Niemiec, jednak ze względu na polskie korzenie oraz wykształcenie ślusarskie nie otrzymał zgody od polskiej administracji. Wydano mu nowe dokumenty, w których jego imię i nazwisko Joseph Zyppeck zostało spolszczone na Józef Cyppek. Początkowo mieszkał przy ulicy Wawrzyniaka, później, w tym samym roku został przesiedlony do budynku przy ulicy Wilsona 7 (późniejsza ulica Rewolucji Październikowej, dzisiejsza ulica Niemierzyńska 7), które znajdowało się na obecnym osiedlu Niebuszewo, które przez dużą ilość ludności niemieckiej, a także żydowskiej, było nazwane „Lejbuszewem”. Zajmował mieszkanie na parterze oznaczone numerem 3. Przez kilka pierwszych dni mieszkał z młodym blondynem, którego przedstawiał jako swojego syna. Później chłopaka już nie widziano. Cyppek pracował jako ślusarz w zajezdni tramwajowej Pogodno.
Wygląd Józef Cyppek był niskiego wzrostu – mierzył 158 cm, o krępej i przysadzistej budowie. Miał duże dłonie, co potwierdzają odciski linii papilarnych kciuka zachowane w aktach policyjnych. Jego narodowość nie jest jednoznaczna. Biegle posługiwał się językiem niemieckim, natomiast w aktach procesowych odnotowano polskie obywatelstwo i narodowość. Pod pachą miał wytatuowaną swastykę.
Zbrodnia
11 września 1952 roku 25-letni Józef Jarosz, sąsiad Cyppka, wrócił do domu wcześniej niż zwykle, około godziny 18:30, gdzie zastał swoją sąsiadkę Zofię opiekującą się jego siedmiomiesięcznym dzieckiem. Zofia była umówiona z żoną Józefa Jarosza, 20-letnią Ireną. Gdy Zofia przybyła do mieszkania nie zastała tam Ireny. W mieszkaniu znajdowało się tylko płaczące dziecko. Według Józefa z mieszkania zniknęła pierzyna, prześcieradło, koc, dwa męskie zegarki oraz garnitur. Podczas poszukiwań żony Józef przypadkowo zajrzał przez okno do mieszkania Cyppka, gdzie rozpoznał pierzynę należącą do jego żony. Próbował dostać się do środka, lecz zarówno drzwi, jak i okna były zamknięte, wobec czego zawiadomił milicję. Funkcjonariusze postanowili oczekiwać powrotu Cyppka, który przebywał wówczas w kinie „Młoda Gwardia”, później znanym jako „Polonia”, na seansie filmu Wilhelm Tell. Po powrocie, Cyppek spokojnie wpuścił milicjantów do środka. W notatce służbowej funkcjonariusze odnotowali, że w pokoju na kanapie znajdowały się zwłoki kobiety pozbawione głowy, rąk, nóg oraz z usuniętymi wnętrznościami. Ręce i jedno udo leżały przy szafie, wnętrzności zaś znajdowały się w wiadrze pod oknem. Józef Jarosz zidentyfikował zamordowaną kobietę jako swoją żonę.
Jeden z lekarzy w swoim sprawozdaniu stwierdził, że „Sposób poćwiartowania zwłok – jednorazowe cięcia, bez powtórzeń, równo w stawach i wydobycie narządów wewnętrznych świadczą o pewnej fachowości sprawcy, wprawnej technice cięcia”. Józef Cyppek został niezwłocznie zatrzymany, zakuty w kajdanki i przewieziony do aresztu.
Dochodzenie W trakcie dochodzenia Cyppek zeznał, że głowę utopił w pobliskim jeziorze Rusałka. Twierdził, że Irena chciała pożyczyć od niego szklankę mąki, wówczas ten zaproponował jej w zamian odbycie stosunku seksualnego, na co ona nie wyraziła zgody. Wedle zeznań, po odmowie miał zabić ją za pomocą młotka. Przyznał się do poćwiartował zwłok, wyjaśniając, że zamierzał je wynieść w częściach z mieszkania.
W czasie dochodzenia milicjanci odnaleźli w mieszkaniu Cyppka również odzież nienależącą do Ireny Jarosz: sukienki, buty damskie i bieliznę. Sprawca posiadał także książkę medyczną w języku niemieckim, twierdząc, że korzystał z niej do prywatnych studiów.
W trakcie dochodzenia, podczas przesłuchiwania sąsiadów Cyppka, Wanda Tonder przyznała, iż Józef w ironiczny sposób ubolewał nad zaginięciem Ireny, mówiąc, że; „Jaroszowa pozostawiła swoje dziecko na pastwę losu”.
O Cyppku krążyły różne plotki. Kasjerka z kina znajdującego się naprzeciwko rzekomo kierowała do niego dzieci, którym zabrakło pieniędzy do kupna biletu. Zapewniała je, że dołoży brakującą kwotę. Cyppek rzekomo zabijał dzieci, a poćwiartowane zwłoki wywoził do opuszczonego gmachu magazynów, późniejszej Wyższej Szkoły Rolniczej (dzisiaj Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego). Miał tam przerabiać ciała na produkty spożywcze. Nie ustalono dokładnie, co z nimi robił, jednak podczas śledztwa ustalono, że na pobliskim bazarze jego koledzy sprzedawali bigos produkcji Cyppka. W tym powojennym okresie mięso było towarem deficytowymUważam Rze Historia Kanibal z Niebuszewa, nr 12(81) grudzień 2018, s. 59–61..
W toku śledztwa, kilka tygodni po śmierci Cyppka, wypuszczono wodę z jeziora Rusałka. Rzekomo odnaleziono w nim od kilku do kilkunastu ludzkich czaszek, w większości dziecięcych. mały|Informacja o skazaniu Józefa Cyppka na karę śmierci, opublikowana w „Kurierze Szczecińskim” 19 września 1952 roku|330x330px
Proces Proces prowadzony w trybie doraźnym trwał tylko kilka dni. Za zabójstwo Ireny Jarosz Cyppek został skazany na karę śmierci, poprzez powieszenie 17 września 1952 roku. Złożył prośbę o ułaskawienie do Prezydenta RP Bolesława Bieruta, która została odrzucona. Józef Cyppek został powieszony 3 listopada 1952 roku o godzinie 17:45. Pochowano go potajemnie na cmentarzu Centralnym w Szczecinie, w ósmym rzędzie jedenastej kwatery, w grobie oznaczonym numerem piątym.
Lata późniejsze W mieszkaniu, które zajmował Cyppek, przez wiele lat nikt nie chciał zamieszkać. Lokal początkowo stał pusty, następnie urządzono w nim schowek oraz toalety. Część lokalu przydzielono do sąsiedniego mieszkania, a później mieścił się tam zakład szewski. W 2021 roku na ścianie kamienicy przy ul. Niemierzyńskiej 7 pojawiła się tablica pamiątkowa przypominająca o zbrodni popełnionej przez Cyppka. Według mediów została ona zawieszona nielegalnie.
Wokół Cyppka na przestrzeni lat krążyły różne legendy. Wedle niektórych był on byłym SS-manem, jeszcze inne zarzucały mu szereg innych zbrodni.
Odniesienia w kulturze Historia Rzeźnika z Niebuszewa stała się inspiracją dla licznych autorów i twórców. Postać Cyppka jest obecna w książkach, opowiadaniach, a także w filmach. W 2012 roku powstał amatorski film fabularny inspirowany tymi wydarzeniami pt. Wilsona 7, w reżyserii szczecińskiego studenta Jakuba Borunia. W 2018 roku powstał film inspirowany historią Józefa Cyppka pt. Miasto nocą, w reżyserii Pawła Lewandowskiego. W 2018 roku metalowy zespół Okrütnik stworzył utwór pt. Wrześniowe popołudnie Rzeźnika '52, oparty na historii Józefa Cyppka. W 2019 roku ukazały się trzy książki – Maxa Czornyja pt. Rzeźnik, Jarosława Molendy pt. Rzeźnik z Niebuszewa. Seryjny morderca i kanibal czy kozioł ofiarny władz PRL-u?, oraz Jarosława Błahego pt. Rzeźnik z Niebuszewa. W roku 2023 nakładem wydawnictwa FILIA ukazała się książka Przemysława Kowalewskiego pt. Kozioł. W podkaście "ZŁO. Zbrodnia Łowca Ofiara" produkowanym przez radio Vox FM odcinek 4 poświęcony był zbrodni na Niebuszewie.
Przypisy
Kategoria:Polscy ślusarze Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Niemiec Kategoria:Polscy zabójcy Kategoria:Postacie z miejskich legend Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie) Kategoria:Osoby skazane na karę śmierci w Polsce Ludowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Opolu Kategoria:Straceni przez powieszenie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Centralnym w Szczecinie Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1952