Bukowsko – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie krośnieńskim, na Pogórzu Bukowskim.

Siedzibą gminy jest Bukowsko.

30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 5198 osób.

W 2009 gmina Bukowsko została odznaczona Medalem „Pro Memoria”.

Historia 1934–1954 Gmina zbiorowa Bukowsko została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie sanockim w woj. lwowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: Bełchówka, Bukowsko, Nadolany, Nagórzany, Niebieszczany, Nowotaniec, Ratnawica, Tokarnia, Wola Piotrowa, Wola Sękowa, Wolica i Zboiska. Gminy te przekształcono 17 września 1934 w 12 gromad (sołectw) gminy BukowskoLwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 113.

Po wojnie gmina znalazła się w powiecie sanockim w nowo utworzonym woj. rzeszowskim. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się nadal z 12 gromad: Bełchówka, Bukowsko, Nadolany, Nagórzany, Niebieszczany, Nowotaniec, Ratnawica, Tokarnia, Wola Piotrowa, Wola Sękowa, Wolica i ZboiskaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Jej obszar wszedł w skład nowych gromad: Bukowsko, Niebieszczany i NowotaniecUchwała Nr 33/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu sanockiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 18 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41).

1973– Gminę Bukowsko reaktywowano 1 stycznia 1973 w powiecie bieszczadzkim w woj. rzeszowskim w związku z kolejną reformą administracyjną. Gmina objęła 11 sołectw: Bukowsko, Dudyńce, Nadolany, Nagórzany, Nowotaniec, Pobiedno, Tokarnia, Wola Piotrowa, Wola Sękowa, Wolica i Zboiska, oraz 6 obrębów ewidencyjnych: Bełchówka, Kamienne, Karlików, Płonna, Przybyszów i RatnawicaUchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972, Nr 16, Poz. 193)..

Nowa gmina Bukowsko objęła obszar znacznie większy niż w odsłonie sprzed 1954 roku, ponieważ w jej skład weszły obszary należały dawniej do niereaktywowanej gminy Szczawne (Kamienne, Karlików, Płonna i Przybyszów) oraz do (reaktywowanej) gminy Zarszyn (Dudyńce i Pobiedno). Ponadto w skład nowej gminy Bukowsko nie weszły Niebieszczany (weszły w skład gminy SanokMiędzy 1 lutego a 1 kwietnia 1977 w gminie Zagórz).

1 czerwca 1975 roku gmina znalazła się w nowo utworzonym woj. krośnieńskim.

Od 1999 ponownie w powiecie sanockim, w nowym województwie podkarpackim.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Bukowsko ma obszar 138,2 km², w tym: użytki rolne: 53% użytki leśne: 36%

Gmina stanowi 11,28% powierzchni powiatu.

Demografia Dane z 31.12.2017 roku Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 5567 100 2767 49,7 2800 50,3Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 41 20 21

thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców gminy Bukowsko w 2014 roku

Miejscowości historyczne Wieś Osadnictwo Przybyszów 1553–1947 Bełchówka 1451–1947 Ratnawica 1449–1947 Kamienne 1553–1947

thumb|Tablica informacyjna przy wjeździe do gminy. thumb|Prof. Wacław Wierzbieniec (z lewej strony) rozmawia z Piotrem BłażejowskimOdznaczony przez Prezydenta RP w dniu 4 czerwca 2009 złotym Krzyżem Zasługi. wójtem gminy Bukowsko po prelekcji w bukowskim domu kulturyPrelekcja prof. Wacława Wierzbieńca z Uniwersytetu Rzeszowskiego pt. „Wymiar historyczny wielokulturowości na pograniczu etnicznym Polsko, Ukraińsko, Żydowskim”. Bukowsko, 28 kwietnia 2007. thumb|Piotr Przyboś założyciel zespołu pieśni i tańca oraz kapeli Bukowianie z Bukowska

Organizacje społeczno-kulturalne Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Bukowskiej Uniwersytet Ludowy w Woli Sękowej Kapela ludowa „Bukowianie”

Wspólnoty wyznaniowe Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa parafia św. Mikołaja w Nowotańcu parafia Wszystkich Świętych w Dudyńcach parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Bukowsku

Ważniejsze wydarzenia Ogólnopolski Festiwal – „Bukowskie Prezentacje”, czerwiec Podczas uroczystej Gali na Zamku Królewskim w Warszawie, która odbyła się 5 czerwca 2010 zarząd gminy otrzymał prestiżowy „Laur Gospodarności”. Patronem konkursu w którym biorą udział gminy z całej Polski jest Przewodniczący Parlamentu Europejskiego oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi RP.

Turystyka Ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi „Śladami narodów – Polacy, Żydzi i Rusini w Gminie Bukowsko” Przez gminę prowadzą turystyczne szlaki piesze: Iwonicz-Zdrój – Rymanów-Zdrój – Puławy – Tokarnia (778 m n.p.m.) – Przybyszów – Kamień (717 m n.p.m.) – Komańcza (Główny Szlak Beskidzki) 1 km poniżej szczytu Pasmo Bukowicy przecina Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Wisłok Wielki – Tokarnia (778 m n.p.m.), 1 km poniżej szczytu – Wola Piotrowa Komańcza – Dołżyca – Garb Średni (822 m n.p.m.) – Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Moszczaniec – Surowica – Darów – Puławy Górne – Besko wyciągi narciarskie: Karlików (5 km do Bukowska), Puławy (8 km od Bukowska), baza noclegowa: gospodarstwa agroturystyczne w miejscowościach Puławy, Tokarnia, Nagórzany, Nadolany, Nowotaniec, Bukowsko, Wola Sękowa, Wola Piotrowa, Karlików, Płonna Odnowiony cmentarz żydowski Dom Ludowy w Bukowsku; prezentacje utworów muzycznych charakterystycznych dla kultury regionu

Sąsiednie gminy Komańcza, Rymanów, Sanok, Zagórz, Zarszyn

Gminy partnerskie Maizières-lès-Metz, gmina francuska Topoľovka, gmina słowacka

Transport Przez gminę przebiega droga powiatowa nr 2212R Sanok – Bukowsko. Awaryjny objazd dla samochodów osobowych: Bukowsko – Nowotaniec – Pisarowce, a dla samochodów ciężarowych: Bukowsko – Karlików – Zagórz

thumb|Lista wyborców do głosowania w wyborach krajowych z okręgu Bukowsko, rok 1867

Historia gminy W 1898 gmina Bukowsko liczyła 25 642 osób oraz 3890 domów, w tym miasto Bukowsko liczyło 1006 mieszkańców (w tym wyznania mojżeszowego 715) i 110 domów na czele miasta stał burmistrz (ratusz przy ulicy Sanockiej nr 66 według numeracji przed 1946), zaś wieś Bukowsko liczyła 1720 mieszkańców (w tym wyznania rzymskokatolickiego 1604 osoby) i 243 domy, na czele społeczności wiejskiej stał sołtys. Zarząd Gminy reprezentował wybieralny w wyborach wójt. Ostatnim wójtem do 1939 roku był Zenon Krziwkowicz-Poźniak (ziemianin). Do roku 1918 gmina graniczyła z węgierskim komitatem Zemplén, a do roku 1944 z Republiką Słowacką. 23 marca 1946 wieczorem kilka sotni UPA dokonało napadu rabunkowego na wsie leżące w obrębie gminy. Upowcy spalili wówczas budynki gminy Bukowsko, posterunek MO, urząd pocztowy i trzy mosty. Nałożyli również na mieszkańców kontrybucję w wysokości 1 mln zł, która została wykonanaDo Starostwa Powiatowego w Sanoku. 24 marca 1946 o godzinie 7 wieczorem przyszła grupa partyzantów ukraińskich, w liczbie około 1500 ludzi, uzbrojona w automaty, granaty ręczne, w polskich, sowieckich i niemieckich mundurach.

Banderowcy palili budynek gminy w Bukowsku, wraz z aktami. zdołano uratować księgę główną i książki szczegółowe oraz maszynę do pisania. Ponadto banderowcy wysadzili budynek sądowy w powietrze, całe urządzenie pocztowe w Bukowsku zdemolowali i spalili 3 mosty. Od ludności miejscowej zabrali 30 sztuk bydła, 15 furmanek, a na niektóre z nich załadowali zboże i odjechali w kierunku Płonnej. Od sołtysa gromady Bukowsko zażądali, by mieszkańcy tejże gromady złożyli 1 000 000 zł, z której to kwoty odliczyli 300 000 zł za zabrane konie, bydło i zboże, a po resztę, tj. 700 000 zł mają się zgłosić w dniach najbliższych i kwotę tę – według oświadczenia banderowców – musi być złożona. Oświadczyli ponadto, że przybędą do gromady , Nowotaniec i Niebieszczany. R.B. Wójt Gminy Zbiorowej. Silarski Stanisław. [w:] Archiwum Państwowe w Sanoku op. cit. Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki. Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939 – 1947.. W nocy z 4 na 5 kwietniaArtur Bata, „Bieszczady – Szlakiem walk z bandami UPA”. KAW 1984. s. 60., sotnie UPA dokonały kolejnego napadu na miasto Bukowsko oraz okoliczne wsie. Upowcy spalili większość budynków Bukowska, z których ocalał tylko kościół, plebania i 5 domów mieszkalnych. Ogółem banderowcy spalili tej nocy 420 zabudowań w Bukowsku, 125 domów w sąsiednim Nowotańcu i 110 budynków mieszkalnych w Nagórzanach, dach nad głową straciło w tym dniu ponad 3500 osób. Po tym napadzie większość mieszkańców musiała opuścić Bukowsko oraz pobliskie wsie udając się do Sanoka oraz Bażanówki i Jaćmierza. W trakcie napadu zostali zamordowani mieszkańcy Bukowska; Michał Bednarz 49 l., Andrzej Chrząszcz 46 l., rodzina Matuszkiewiczów, Stanisław Pituch 43 l., Stanisław Pleśniarski 34 l. i Wiktoria Słyszyk 34 l. W Bukowsku pozostawało do końca kwietnia tylko 15 osób. W listopadzie 1946 sotnia UPA dokonała trzeciego napadu, podczas którego zrabowano reszki mienia. W okresie okupacji wójtem gminy został obrany przez Niemców Ukrainiec Włodzimierz Mazur, syn przedwojennego urzędnika sądowego z Bukowska. Mazur organizował posterunki policji ukraińskiej w gminie, był doradcą organizacyjnym placówek Grenzschutzu i zabezpieczenia odcinka granicy ze Słowacją. Został na nim wykonany wyrok śmierci w lecie 1944 rokuTamże..

Od wiosny 2009 na terenie wsi Bukowsko, 5 km od jej centrum na Górze Wyszylas (590 m n.p.m.) powstaje farma wiatrowa Bukowsko.

Historyczny skład gminy Bukowsko Gerichts-Bezirk, Powiat sądowy do roku 1918, w skład gminy wchodziły wsie: Miejscowość Pierwszy historyczny zapis z roku Bełchówka 1451 Belchowa Wola Czaszyn 1450 Czasin Czystogarb 1524 Czistohorb Darów 1565 Darow Dołżyca 1565 Dolzicza Dudyńce 1372 Dudinicze Duszatyn 1578 Dusiatyn Jasiel 1561 Iasziel Jawornik 1546 Villa Jawornik Jędruszkowce 1438 Hindrzichowcze Kamienne 1553 Kamienne Karlików 1483 Karlykow Komańcza 1512 Crziemyenna Kulaszne 1538 Łupków 1526 Zubkow Maniów 1554 Manyówka Markowce 1367 Markowa Mików 1561 Mykow Mokre 1467 Mokro Morochów 1402 Morochowa Moszczaniec 1447 Moschczanyecz Nadolany 1589 Wiesz Nadoliany Nagórzany 1589 Wolia Przedmieszczie Nagórzany Niebieszczany 1376 Najna, Nana, 1430 Nyebysczany Nowotaniec 1361 Brzozowa alias Lobetanz Odrzechowa 1419 Odrzechowa Miejscowość Pierwszy historyczny zapis z roku Osławica 1563 Osławica Pielnia 1376 Pella Płonna 1433 in Plone Pobiedno 1361 Pobedna Podgaj 1550 Polany Surowiczne 1523 Potok Surowiczny Prełuki 1557 Przełęczki Prusiek 1361 Piossek Przybyszów 1553 Przibissow Puławy 1572 Poława Radoszyce 1361 Radoczice Ratnawica 1441 Ratnawicza Rzepedź 1526 RzepeczSmolnik 1580 Smolnyk Surowica 1361 Surowicze Szczawne 1433 Sczawne Tokarnia 1526 Thokarnya Turzańsk 1514 Thurzenskie Wisłok Wielki 1361 Wislok Wola Michowa 1546 Wola Piotrowa 1526 Pyothrowa Wolya Wola Sękowa 1493 Trębowla Wolica 1361, 1435 Wolicza Wysoczany 1424 Wisoczany Zawadka 1567 Zboiska 1361 Boyscza

Adam Fastnacht Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu. .

Zabytki sztuki znajdujące się na terenie gminy Bukowsko Bukowsko – kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z lat 1883 – 1886, dzwonnica przykościelna, drewniana plebania wybudowana w latach 1900–1925, kapliczki, drewniana kuźnia z lat 1875 – 1900, pomniki kamienne na cmentarzu parafialnym, pomniki kamienne na cmentarzu żydowskim Dudyńce – kościół parafialny Wszystkich Świętych z lat 1871 – 1876, Nagórzany – ruiny cerkwi wybudowanej w 1848, oraz przydrożny krzyż kamienno-żelbetowy z roku 1906,