Jan Drzeżdżon (kaszb: Jón Drzéżdżón) (ur. 16 maja 1937 w Domatowie, zm. 22 sierpnia 1992 w Gdańsku) – polski pisarz i poeta regionalny, krytyk, badacz, redaktor i wydawca kaszubski, tworzący również w języku polskim. Uważany za jednego z czołowych pisarzy w literaturze kaszubskiej.
Życiorys Jan Drzeżdżon urodził się 16 maja 1937 r. w Domatowie w powiecie puckim, w rodzinie Józefa, kowala, i Heleny z domu Hebel. W tej miejscowości rozpoczął swą edukację, kończąc cztery klasy szkoły podstawowej. Do kolejnych klas uczęszczał w Leśniewie i Starzynie. Ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie, gdzie w 1955 zdał maturę. Następnie do 1970 r. pracował jako nauczyciel w szkołach podstawowych, m.in. w Domatowie, Łebczu, Tyłowie i Żelistrzewie. W latach 1960–1965 studiował polonistykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. W latach 1968–1976 pracował jako adiunkt w słupskiej Wyższej Szkole Nauczycielskiej. W 1970 r. uzyskał stopień doktora na podstawie pracy o literaturze kaszubskiej lat 1920–1939, wydanej w 1973 r. jako Piętno Smętka. Promotorem był jego przełożony w WSP prof. Andrzej Bukowski, krytyczny wobec Kaszub, jak i samej pracy Drzeżdżona. W latach 1973–1974 przebywał w Kanadzie, gdzie poznawał życie tamtejszych potomków Kaszubów. Od 1976 r. wykładał literaturę na Uniwersytecie Gdańskim. W tym samym roku został członkiem ZLP. Mieszkał we Władysławowie i Żelistrzewie. Publikował w pismach regionalnych i ogólnopolskich, jak Pomerania, Litery, Punkt, Miesięcznik Literacki, Regiony, Twórczość czy Nowy Wyraz. Kontynuował badania nad literaturą kaszubską i opublikował zarys jej powojennych dziejów, acz z licznymi nawiązaniami do historii. Zajmował się też edycją i redakcją utworów pisarzy kaszubskich, m.in. Agnieszki Browarczyk, Alojzego Budzisza, Augustyna Dominika i Stanisława Okonia. Współredagował m.in. antologię Modra struna (1973). Zasług Jana Drzeżdżona dla kaszubskiej literatury nie da się przecenić; to dzięki niemu ujrzało światło dzienne wiele kaszubskich utworów.
Z żoną Urszulą miał syna Adama i córkę Joannę.
Zmarł 22 sierpnia 1992 r. w Gdańsku po ciężkiej chorobie, pochowano go w Mechowie.
Twórczość mały|Grób Jana Drzeżdżona w Mechowie Jan Drzeżdżon debiutował literacko w 1965 r. artykułami o piśmiennictwie kaszubskim. Od 1972 r. regularnie publikował w piśmie literackim Pomerania. W 1974 r. ukazał się jego debiutancki tomik wierszy kaszubskich Sklaniané pôcorë (Szklane paciorki). Melancholijna poezja Drzeżdżona, pisana przeważnie w tzw. dialekcie belockim, zdobyła sobie uznanie wśród znawców i jest nadal czytana. Dwadzieścia lat po jego śmierci wyszedł tomik Łąka wiecznego istnienia. Wybór wierszy z lat 1973–1990, opatrzony posłowiem Marii Jentys-Borelowskiej, zawierający utwory pisane współczesną literacką polszczyzną. Prawdziwym żywiołem Drzeżdżona była jednak proza; stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli proklamowanej przez Henryka Berezę rewolucji artystycznej. Po ukazaniu się w 1977 r. powieści Leśna Dąbrowa Bereza stwierdził m.in., że Jan Drzeżdżon jako autor tylko do roku 1977 włącznie opublikowanych utworów jest pisarzem wybitniejszym niż Llosa, Cortázar razem wzięci z Borgesem na przyczepkę, i nigdy się z tej opinii nie wycofał. (Krytyczny wobec zdania Berezy był m.in. Stanisław Lem.) Pozycję Drzeżdżona ugruntowały następne powieści, w tym monumentalna trylogia Karamoro (1983). Polskojęzyczne pisarstwo Drzeżdżona uchodzi wśród krytyków literackich za zjawisko unikatowe i trudne do gatunkowego zaklasyfikowania; wskazuje się m.in. na wielką rolę wyobraźni narracyjnej i nawiązania do powieści gotyckiej. Osobnym rozdziałem w twórczości Drzeżdżona są jego książki dla dzieci, a zwłaszcza nietypowa baśń Kraina Patalonków i jej kontynuacje (Poszukiwania, Wśród ludzi). Po śmierci pisarza wydano kilka pozycji z pozostawionych rękopisów, ukazały się też kontynuacje i przedruki, głównie prasowe.
Dzieła Proza w języku polskim Upiory 1975 Oczy diabła 1976 Leśna Dąbrowa 1977 Okrucieństwo czasu 1977 Wieczność i miłość 1977 Rozkosze miłości 1981 Karamoro 1983 Miasto automatów 1984 Twarz Boga 1984 Twarz lodowca 1986 Złoty pałacyk 1990 Czerwony Dwór 1992 Szary człowiek 1993 Michał Drzymała albo tragedia narodowa 2007
Proza w języku kaszubskim W niedzelni wieczór 1974 Dzwónnik 1979 Na niwach 1991 Kòl Biélawë 1991 Twarz Smętka 1993
Książki dla dzieci Tajemnica bursztynowej szkatułki 1977 Kraina Patalonków 1978 Poszukiwania 1980 Wśród ludzi 1981
Poezja Sklaniané pôcorë 1974 Przëszlë do mie 1993 Łąka wiecznego istnienia 2012
Inne Wędrówki Remusowe po Kaszubach 1971 Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920–1939 1973 Współczesna literatura kaszubska 1945–1980 1986
Ordery i odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1988) Medal Stolema za zasługi dla kultury kaszubskiej (1983) Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1978)
Nagrody II nagroda za powieść Michał Drzymała albo tragedia narodowa w Ogólnopolskim konkursie literackim, zorganizowanym przez Wielkopolskie Towarzystwo Kulturalne i Wydawnictwo Poznańskie (1971) Nagroda im. Wilhelma Macha za debiut prozatorski - Upiory (1975) Nagroda im. Stanisława Piętaka (1976) Nagroda Związku Literatów Polskich (1977) II nagroda w konkursie zamkniętym na powieść lub opowiadanie zorganizowanym przez LSW i ZLP - za książkę Wieczność i miłość (1977) Doroczna Nagroda Funduszu Literatury za kompendium Współczesna literatura kaszubska 1945–1980 (1987) Nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (1991) Źródło:.
Upamiętnienie W Wejherowie zorganizowano Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona, promujący literaturę regionalną w j. polskim i kaszubskim. Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku zorganizowało w 2007 r. konferencję nt. życia i twórczości Drzeżdżona. Jej materiały opublikowano w książce Twarze Drzeżdżona. W 2013 r. Biblioteka Publiczna Gminy Wejherowo w Bolszewie zorganizowała plener malarski na podst. powieści Twarz Smętka.
Przypisy
Bibliografia R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker kaszubski, Gdańsk 1962, 1974, 1979. F. Neureiter, Geschichte der kaschubischen Literatur. Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, München 1978, 1991, tłum. pol.: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu, Gdańsk 1982. H. Popowska-Taborska, Kaszubszczyzna. Zarys dziejów, Warszawa 1980. Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 3, Gdańsk 1994, 1997 (hasło Drzeżdżon, autor: J. Borzyszkowski). T. Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997, 2002. R. Osowicka, Bedeker wejherowski, Gdańsk-Wejherowo 1997, 2002, Wejherowo 2006 (życiorys). J. Treder i in., Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów, Gdańsk 1999 (życiorys). R. Mistarz (red.), Twarze Drzeżdżona, Gdańsk 2008. R. Osowicka, Leksykon wejherowian, Wejherowo 2008 (krótki życiorys). J. Kirkowska, Słynni Kaszubi – synowie Ziemi Puckiej, Wierzchucino-Bydgoszcz 2011. M. Jentys-Borelowska, Ogrody zamyśleń, marzeń i symboli. Rzecz o Janie Drzeżdżonie, Gdańsk 2014.
Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Kaszubscy dziennikarze Kategoria:Kaszubscy pisarze Kategoria:Kaszubscy poeci Kategoria:Laureaci Nagrody im. Stanisława Piętaka Kategoria:Laureaci Nagrody im. Wilhelma Macha Kategoria:Ludzie związani z Domatowem Kategoria:Ludzie związani z Władysławowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” Kategoria:Pisarze języka kaszubskiego Kategoria:Pisarze polskojęzyczni Kategoria:Pisarze postmoderniści Kategoria:Pisarze związani z Gdańskiem Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Pomorskiej w Słupsku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Zmarli w 1992