Antoni Kochanowski ze Stawczan

Antoni Kochanowski ze Stawczan, herbu Korwin, niem. Anton Freiherr von Kochanowski (ur. 17 listopada 1817 w Tarnopolu, zm. 10 września 1906 w Czerniowcach) – polityk polski czynny na Bukowinie, wieloletni prezydent Czerniowiec, zarządca Księstwa Bukowiny thumb|200px|Herb baronów Kochanowskiego Stawczan1898

Życiorys Urodził się jako syn Antoniego Corvinusa Kochanowskiego (1785–1840), właściciela majątków Stawczany i Kiczera, z rodu wywodzącego się według rodzinnej tradycji od zmarłego bez potomstwa w linii męskiej Jana Kochanowskiego.

W 1823 jego rodzice przenieśli się do Czerniowiec, gdzie Antoni w latach 1827–1835 uczęszczał do gimnazjum. Naukę kontynuował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Po ukończeniu studiów w 1847 pracował w Stanisławowie. W 1850 wrócił do Czerniowec, gdzie decyzją austriackiego ministerstwa sprawiedliwości z 13 sierpnia 1850 został mianowany przedstawicielem prawnym, potem w latach 1868–1875 prezesem Bukowińskiej Izby Adwokackiej.

Został członkiem Niemieckiej Partii Liberalnej (Deutschliberale Partei) działającej na obszarze Monarchii Habsburgów i z jej ramienia uczestniczył w następnych dziesięcioleciach w licznych instytucjach społecznych. Od momentu utworzenia rady miejskiej Czerniowiec w roku 1864 był jej członkiem. Ze względu na jego zdolności organizacyjne, celowość, zrównoważenie i umiejętność kierowania pracą kolegów w 1866 radni wybrali po dymisji Jakoba Rittera von Petrowicz go na burmistrza na pozostałe dwa lata kadencji i ponownie w latach 1868 i 1872. Równocześnie w 1866 wybrany został na posła do Reichsratu (parlamentu), a w 1868 został wybrany na posła do bukowińskiego Landtagu (parlamentu regionalnego). Tę funkcję sprawował do 1904. Był także zastępcę przewodniczącego Landtagu. Jednocześnie od 1868 był wicepremierem (ponownie wybrany w 1871) rządu Bukowiny. Wiosną 1874 deputowani do Landtagu wybrali go na premiera rządu Bukowiny. Zrezygnował wtedy z funkcji burmistrza, ale pozostał członkiem rady miejskiej. Premierem rządu Bukowiny był po ponownych wyborach w 1878 do 1884.

Na szczeblu regionalnym i państwowym konsekwentnie bronił interesów Czerniowiec i aktywnie lobbował na rzecz projektu założenia Uniwersytetu w Czerniowcach. Z jego inicjatywy w latach 1874–1875 zbudowany został bukowiński Landtag (obecnie Miejski Pałac Uczniów i Młodzieży przy ul. Metropolity A. Szeptyckoho 10), który otwarto 4 października 1875 uroczyście jednocześnie z uruchomieniem Uniwersytetu.

Po śmierci burmistrza Czerniowiec Wilhelma von Klimescha w 1887 miał wprawdzie 70 lat, ale zachował młodzieńczą energię, jasny umysł i postępowe poglądy. Te cechy, pomnożone przez ogromne doświadczenie, dały deputowanym rady miejskiej wiosną 1887 powód do ponownego wyboru go na burmistrza Czerniowiec. W latach 1890–1904 był ponownie wicepremierem Bukowiny.

Pod jego zarządem Czerniowce rozkwitły w sposób bezprecedensowy. 2 listopada 1895 oddano do użytku wodociągi i kanalizację. Wybudowano elektrownię, dzięki której 5 lutego 1896 na głównych ulicach zapaliły się latarnie elektryczne, a sala posiedzeń w ratuszu została po raz pierwszy oświetlona elektrycznie 3 marca. Przy tej okazji radni zgotowali burmistrzowi owację. 18 lipca 1897 w mieście rozpoczął się ruch tramwajowy. Kochanowski był prezesem Czerniowieckiego Towarzystwa Elektrowni i Tramwajów, ponieważ te przedsiębiorstwa zostały utworzone z funduszy gminnych i były własnością komunalną.

Następnie rada miasta pod przewodnictwem Kochanowskiego zdecydowała się pokryć ulice kostką brukową, na którą przeznaczono znaczne fundusze. Ukoronowaniem działalności burmistrza była budowa nowego teatru. Wiodące banki chętnie udzieliły dynamicznie rozwijającemu się miastu korzystnych kredytów, które pozwoliły w rekordowym czasie – w zaledwie 15 miesięcy – zbudować prawdziwą świątynię muz, która jest jednym z najlepszych obiektów teatralnych w Europie, zarówno pod względem architektury jak i wnętrz. Na początku XX w. Czerniowce zyskały europejski wygląd, z którego mieszkańcy miasta są do dziś dumni.

Przez wiele lat stał na czele Miejskiej Rady Szkolnej, Lokalnej Rady Sanitarnej, Rady dla Potrzebujących i Funduszu dla Potrzebujących. Był członkiem zarządów instytucji finansowych i przemysłowych powołanych przy udziale rady miasta, na czele z Bukowińską Kasą Oszczędnościową. Z jego pomocą w latach 1900-1901 powstał budynek administracyjny pierwszej instytucji bankowej w Czerniowcach i Bukowinie (obecnie Muzeum Sztuki). Burmistrz był także wiceprezesem Towarzystwa Kolei Lokalnych Bukowiny. Sprzyjał polskiej ludności Czerniowiec. W 1869 patronował utworzeniu Polskiego Towarzystwa Bratniej Pomocy w Czerniowcach. Był jednym z pierwszych członków Czytelni Polskiej. W 1885 wystąpił z inicjatywą stworzenia gimnazjum z ukraińskim językiem wykładowym. W 1868 wystąpił z wnioskiem o utworzenie w Czerniowcach wyższego studium prawniczego, później wniosek rozszerzono o utworzenie uniwersytetu.

10 kwietnia 1873 jako odznaczony Orderem Żelaznej Korony został podniesiony do dziedzicznego stanu szlacheckiego z dodatkiem „von Stawczan“ do nazwiska. Najwyższym postanowieniem cesarza Franciszka Józefa I z 30 listopada 1898 z okazji 50-lecia panowania został obdarzony godnością baronaOdznaczenia jubileuszowe „Nowa Reforma” nr 277 z 3 grudnia 1898, s. 5..

Od 1889 był honorowym obywatelem Czerniowiec. Po ogłoszeniu decyzji o rezygnacji z urzędu burmistrza (z uwagi na podeszły wiek) uchwałą rady miejskiej z 4 kwietnia 1905 nadano mu godność honorowego prezydenta miasta z pozostawieniem mu dotychczasowych poborów funkcyjnych, postanowiono miejską ulicę Kochanowskiego przemianowano na ulicę prezydenta Kochanowskiego („Bürgermeister-Kochanowski-Gasse”; ) oraz zdecydowano przeznaczać corocznie 250 koron na utworzenie Fundacji im. Honorowego Prezydenta Kochanowskiego w celu wspieraniu ubogich.

Odznaczenia Order Żelaznej Korony III klasy (1872, Austro-Węgry) Krzyż Komandorski Orderu Franciszka Józefa I (1875, Austro-Węgry) Order Żelaznej Korony II klasy (1884, Austro-Węgry) Order św. Anny II klasy (1888, Rosja) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego (1898, Watykan) Order Czerwonego Orła II klasy (1901, Prusy)

Przypisy

Bibliografia Emil Biedrzycki: Historia Polaków na Bukowinie. Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1973. Genealogisches Taschenbuch der Freiherrlichen Häuser, FB, F-L, Verlag Justus Perthes, Gotha 1909 Hueck, Walter v. – "Adelslexikon"- Bd. 1 – 16 (A – Z), Stiftung Deutsches Adelsarchiv, bearbeitet unter Aufsicht des Deutschen Adelsrechtsausschusses, C. A. Starke Verlag, Limburg an der Lahn 1972-2005. Namensindex K. Georg Freiherr von Frölichsthal: "Der Adel der Habsburgermonarchie im 19. und 20. Jahrhundert", Index zu seinen Genealogien, Degener-Verlag, 2008, 362 S. Namens-Index (Koc – Kogerer). Peter Frank-Döfering: „Adelslexikon des österreichischen Kaisertums 1804-1918“, Verlag Herder, Freiburg 1989 Erich Prokopowitsch: Der Adel in der Bukowina, Südostdeutscher Verlag, München, 1983

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Austriaccy burmistrzowie Kategoria:Honorowi obywatele Czerniowiec (zabór austriacki) Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Ludzie związani z Czerniowcami Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polscy burmistrzowie Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Polscy posłowie do Sejmu Krajowego Bukowiny Kategoria:Urodzeni w 1817 Kategoria:Zmarli w 1906