70. rocznica powstania w getcie warszawskim – uroczyste obchody powstania w getcie warszawskim w kwietniu i maju 2013. Organizatorami obchodów byli: Miasto Stołeczne Warszawa, Dom Spotkań z Historią, Muzeum Historii Żydów Polskich Polin oraz Muzeum Powstania Warszawskiego. Honorowy Patronat nad obchodami 70. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski.

Organizatorami projektów towarzyszących byli: Filharmonia Narodowa, Fundacja Humanity in Action, Fundacja im. prof. Mojzesza Schorra, Fundacja Rodziny Nissenbaumów, Fundacja Shalom, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie, Instytut Filozofii i Socjologii Państwowej Akademii Nauk, Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Instytut Pamięci Narodowej, Masa Krytyczna, Stowarzyszenie Żydowskie Motywy, Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce, Urząd Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy, Urząd Dzielnicy Wola m. st. Warszawy oraz Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbuma.

W obchodach wzięło udział dwoje uczestników ruchu oporu w getcie warszawskim – Chawka Folman-Raban i Symcha Rotem.

Symbol 70. rocznicy mały|Papierowy żonkil – symbol obchodów 70. rocznicy powstania w getcie warszawskim mały|Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Martin Schulz z papierowym żonkilem w klapie marynarki na spotkaniu z Marszałkiem Senatu Bogdanem Borusewiczem Symbolem obchodów 70. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim był żonkil – kwiat, którego płatki układają się w kształt sześcioramiennej gwiazdy. W każdą rocznicę żydowskiego zrywu żonkile kładł pod pomnikiem Bohaterów Getta ostatni dowódca powstania – Marek Edelman.

Autorką projektu papierowego żonkila była Helena Czernek. Razem z Klarą Jankiewicz była odpowiedzialna za identyfikację wizualną obchodów.

Kalendarium wydarzeń „Klamerus. Własna historia” W związku z obchodami rocznicy powstania w getcie warszawskim Galeria Studio zorganizowała wystawę prac Władysława Klamerusa: „Klamerus. Własna historia”. Artysta nie mógł pamiętać świata, który został unicestwiony w czasie wojny, jednak jego twórczość powstawała w głębokim związku z niematerialnymi śladami świata żydowskich miasteczek, cmentarzy, ludzi. W chrześcijańskim symbolu krzyża utkanym z traw przez Klamerusa, przez dziurę, którą tworzy brak postaci Chrystusa, widać świat. Utkane z sizalu macewy z motywami przetworzonych żydowskich symboli nagrobnych podkreślają przemijalność, ale też, podobnie jak jego rzeźby kamienne, mówią o przynależności ludzkich historii do świata natury. Wystawa czynna od 20 marca do 5 maja w Teatrze Studio im. S.I. Witkiewicza, Pl. Defilad 1 (Pałac Kultury i Nauki). Wstęp wolny.

3 kwietnia Wykład dr. Szymona Niedzieli „Zarys historii Żydów warszawskich”; Muzeum Powstania Warszawskiego, Audytorium Jana Nowaka-Jeziorańskiego; godz. 18.00

10 kwietnia Wykład Zofii Zańko „Anielewicz-Cukierman-Edelman: trzech przywódców z warszawskiego getta”; Muzeum Powstania Warszawskiego, Audytorium Jana Nowaka-Jeziorańskiego; godz. 18.00

„Za murem. Jak powstawało warszawskie getto – fotografie z 1940 roku” Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, Stowarzyszenie Przyjaciół Archiwum Państwowego m.st. Warszawy, Dom Spotkań z Historią zorganizowały wystawę „Za murem. Jak powstawało warszawskie getto – fotografie z 1940 roku”; Od 11 kwietnia do 16 maja; Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20. Wstęp wolny

13 kwietnia Warsztaty piosenki jidysz czasów okupacji. Warsztaty poprowadziła Teresa Wrońska. Zajęcia odbyły się w siedzibie Centrum Kultury Jidysz przy ul. Andersa 15; godz. 11.00 Warsztaty dla dzieci „Opowieści przypowieści z Krochmalnej”. Warsztaty realizowane w Centrum Kultury Jidysz przez trenerki Fundacji MaMa Annę Pietruszkę-Dróżdż i Patrycję Dołowy. Zajęcia poświęcone ulicom Muranowa (tym razem Krochmalnej) – zarówno tych związanych z dawną żydowską dzielnicą, tych z modernistycznej dzielnicy-ogrodu i wreszcie tych współczesnych. Trenerki przybliżyły dzieciom historię ulicy Krochmalnej i jej teraźniejszość. Rozmawiały z dziećmi o sąsiadach, o zabawach kiedyś i dziś, o dawnych zawodach. Pokazały dzieciom to, jak zmieniła się przestrzeń Muranowa, co, a przede wszystkim kto, z niego zniknął. Centrum Kultury Jidysz przy ul. Andersa 15; godz. 11.00

„Tu NIE latają motyle” Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce zorganizowało w rzymskokatolickim kościele Wszystkich Świętych przy pl. Grzybowskim 3/5 wystawę „Tu NIE latają motyle”. Wystawa jest wyborem rysunków dziecięcych, cudem uratowanych z okresu Holocaustu, przygotowana oryginalnie w 1995 roku przez Ernestynę Hanf Boksenbaum odpowiedzialną za materiały oryginalne w Jad Waszem we współpracy z Caixa Girona, była pierwszą poważną wystawą poświęconą tematyce Holocaustu zaprezentowaną w Hiszpanii. Wystawa czynna od 14 kwietnia do 16 maja. Wstęp wolny.

14 kwietnia mały|Uczestnicy akcji porządkowania cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej z Janem Jagielskim mały|Porządkowanie grobów w alei głównej cmentarza 11.00–16.00 – akcja porządkowania Cmentarza Żydowskiego zorganizowana we współpracy z Ochotniczym Hufcem Porządkowania Cmentarza Żydowskiego im. J. Rajnfelda. Akcja została poprzedzona krótkim wykładem historycznym Jana Jagielskiego i spacerem po największej żydowskiej nekropolii Warszawy.

„Żydowscy chłopcy idziemy w bój” Stowarzyszenie Warszawa w Europie zorganizowało plenerową wystawę „Żydowscy chłopcy idziemy w bój”. Ekspozycja opowiada historię Bundu, od jego powstania w Imperium Rosyjskim pod koniec XIX wieku, poprzez rozkwit w II Rzeczypospolitej, walkę podziemną z niemieckim okupantem, Powstanie w Getcie Warszawskim, Holocaust, aż po rozwiązanie organizacji w 1949 roku. Ekspozycji towarzyszy bezpłatny folder, dystrybuowany z kieszeni umieszczonej na stelażu ekspozycji. Ekspozycja znajduje się na Pl. Zamkowym na wysokości wieży kościoła Św. Anny od 15 kwietnia do 14 maja.

17 kwietnia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął przez aklamację uchwałę składającą hołd powstańcom. Posłowie zaznaczyli, że powstanie było heroiczną próbą przeciwstawienia się planom ostatecznej likwidacji getta:

mały|Przyjęcie przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej uchwały w sprawie 70. rocznicy powstania w getcie warszawskim Tego samego dnia uchwałę w sprawie 70. rocznicy powstania jednogłośnie przyjął również Senat Rzeczypospolitej Polskiej:

Otwarcie wystawy „Sztuka polska wobec Holokaustu” w Żydowskim Instytucie Historycznym. Zaprezentuje zarówno prace artystów, którzy wojnę i Holocaust widzieli na własne oczy, jak m.in. Tadeusza Kantora, Andrzeja Wróblewskiego, Aliny Szapocznikow, Magdaleny Abakanowicz, jak i tych którzy już po zakończeniu wojny mierzyli się z tematem bolesnej, nieprzyswojonej pamięci o Zagładzie. Ich prace zostaną zestawione z dziełami artystów młodszego pokolenia, m.in. Mirosława Bałki, Zbigniewa Libery, Wilhelma Sasnala, Artura Żmijewskiego, Rafała Jakubowicza podejmującymi temat pamięci o Holokauście w momencie, w którym umierają ostatni świadkowie. Zaprezentowane zostaną również projekty i fotogramy najlepszych realizacji architektonicznych i pomników upamiętniających Holocaust. Całość ekspozycji dopełnią czytane fragmenty poezji poruszającej problem Zagłady, zainstalowane w tzw. sound showers.

Opublikowanie w Internecie przez Instytut Pamięci Narodowej polskiego wydania tzw. raportu Jürgena Stroopa.

18 kwietnia mały|Mural Marka Edelmana – „Najważniejsze jest życie, a kiedy już jest życie, najważniejsza jest wolność. A potem odda się życie za wolność...” mały|Tablica pamiątkowa odsłonięta 18 kwietnia na budynku dawnego Hotelu Polskiego mały|Tablica upamiętniająca warszawskich kanalarzy przy pomniku Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego odsłonięta 18 kwietnia Ruta – strażniczka Archiwum Ringelbluma: Reportaż filmowy o Rucie Sakowskiej, która od lat 50. w Żydowskim Instytucie Historycznym pracowała nad upowszechnieniem Archiwum Ringelbluma. Projekcja odbędzie się w siedzibie Fundacji im. prof. Mojżesza Schorra (ul. Twarda 6). Organizator: Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra

Uroczysty koncert w Teatrze Wielkim: Uroczysty koncert w wykonaniu Izraelskiej Orkiestry Filharmonicznej pod dyrekcją Zubina Mehty. Wstęp wyłącznie na zaproszenia. Autor projektu oraz kierownictwo artystyczne – Gołda Tencer.

Askara dla pamięci: Symboliczna uroczystość pod Pomnikiem Bohaterów Getta dla upamiętnienia bojowników getta warszawskiego z udziałem solistów Israel Philharmonic Orchestra i Zubina Mehty. Organizator: Fundacja Shalom

Odsłonięcie muralu Marka Edelmana; ul. Nowolipki 9b, godz. 18.00

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej na budynku dawnego Hotelu Polskiego przy ulicy Długiej 29.

Odsłonięcie przy pomniku Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego tablicy upamiętniającej kanalarzy Wacława Śledziewskiego i Czesława Wojciechowskiego, którzy w maju 1943 pomogli w ewakuacji grupy żydowskich powstańców (m.in. Cywii Lubetkin, Michała Rozenfelda i Marka Edelmana) na stronę „aryjską”. Tablica została ufundowana przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie.

19 kwietnia Uroczystości pod pomnikiem Bohaterów Getta. Uroczystości rozpocznie wycie syren oraz bicie w dzwony kościelne. Po części oficjalnej pod pomnikiem odbędzie się, jak co roku, przemarsz trasą walk w getcie pod pomnik Umschlagplatz. Część oficjalna kontynuowana w budynku Muzeum Historii Żydów Polskich. Podczas uroczystości Symcha Ratajzer-Rotem został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski

+ Oficjalne delegacje Instytucja członkowie delegacji Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski Rada Ministrów premier Donald Tusk <br/ > minister kultury i dziedzictwa narodowego Bogdan Zdrojewski<br/ > minister edukacji narodowej Krystyna Szumilas<br/ > sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Władysław Bartoszewski podsekretarz stanu w ministerstwie spraw zagranicznych Jerzy Pomianowski Sejm Rzeczypospolitej Polskiej marszałek Ewa Kopacz Senat Rzeczypospolitej Polskiej marszałek Bogdan Borusewicz Prezydent m.st. Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz Parlament Europejski przewodniczący Martin Schulz <br/ > poseł Marek Siwiec Izrael minister edukacji Szaj Piron<br/ > Ambasador w Polsce Cewi Rawner Stany Zjednoczone ambasador w Polsce Stephen D. Mull<br/ > specjalny wysłannik Departamentu Stanu ds. Holocaustu Douglas Davidson<br/ > ocalała z getta Estelle W. Laughlin Rada Przedstawicielska Instytucji Żydowskich <br/ > (Conseil Représentatif des Institutions juives de France) przewodniczący Richard Prasquier pozostali przedstawiciele władz cywilnych były prezydent Aleksander Kwaśniewski były premier Tadeusz Mazowiecki przedstawiciele wyznania judaistycznego naczelny rabin Polski Michael Schudrich przedstawiciele kościoła rzymskokatolickiego biskup polowy Wojska Polskiego Józef Guzdek <br/ > metropolita warszawski kard. Kazimierz Nycz <br/ > biskup warszawsko-praski Henryk Hoser <br/ > nuncjusz apostolski w Polsce Celestino Migliore przedstawiciele kościoła prawosławnego biskup polowy Wojska Polskiego Eugeniusz Bójko przedstawiciele kościoła ewangelicko-augsburskiego naczelny kapelan Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego Mirosław Wola przedstawiciele świata kultury Andrzej Wajda<br/ > Maja Komorowska <br/ > Agnieszka Holland

Obecne były także delegacje stolic europejskich – Belgradu, Berlina, Kijowa, Luksemburga, Paryża, Rygi, Rzymu, Sofii, Tallinna, Wiednia, Wilna, Zagrzebia i Pragi. mały|W projekcie pomagało ponad 300 wolontariuszy mały|Grupa wolontariuszy z Krystyną Budnicką mały|Akcja „Żonkile”, ul. Anielewicza mały|Żonkile na rozpoczynającym Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów kamiennym bloku na rogu ulic Zamenhofa i Anielewicza mały|Pomnik Bohaterów Getta wieczorem 19 kwietnia 2013