mały|240px|prawo|Zrujnowany budynek zajezdni w marcu 2011 Zajezdnia tramwajowa przy al. Grunwaldzkiej w Gdańsku – kompleks budynków nieczynnej zajezdni tramwajów konnych w Gdańsku, stanowiąca zabytek architektury przemysłowej.

Historia

thumb|left|Oryginalny tramwaj konny Herbrand z 1873, jeden z 25 wagonów do obsługi linii Śródmieście - Oliwa; ze zbioru taboru historycznego GAiT

Zespół budynków zajezdni tramwajów konnych

Zespół budynków zajezdni tramwajów konnych w Gdańsku Oliwie został oddany do użytku 23 czerwca 1873, dla obsługi pierwszej w Gdańsku linii tramwaju konnego. Hala była konstrukcji trzynawowej, nawy oddzielone były drewnianymi filarami, na piętrze były pomieszczenia socjalne. W 1874 po likwidacji linii tramwajowej w budynku zajezdni zlokalizowano fabrykę mydła. W 1908 ponownie zaadaptowano budynek na zajezdnię wskutek uchruchomienia nowej, zelektryfikowanej, linii tramwaju z Oliwy do kąpieliska w Jelitkowie. Po I wojnie światowej przez krótki czas mieściło się tu więzienie. Po II wojnie światowej przez lata była tu zajezdnia WPKGG (Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Gdańsk–Gdynia) i baza transmisyjna TV, w tym czasie dokonano również podziału hali parteru na mniejsze pomieszczenia. W latach 80. XX wieku powstały tu mieszkania dla pracowników ZKM, następnie przekształcone w mieszkania komunalne gminy Gdańsk.

Trasy tramwajowe przebiegające przez Oliwę

Trasa tramwaju wiodła z Targu Siennego w Śródmieściu przez Wrzeszcz do podmiejskiej wówczas Oliwy, biegnąc równolegle do kolei w osi dzisiejszej al. Grunwaldzkiej. Później wskutek konkurencji kolei żelaznej (obecna linia kolejowa nr 202) linia Gdańsk-Oliwa została zawieszona, a torowisko rozebrane. Ponownie tramwaj konny dotarł do Oliwy dopiero w 1901 za sprawą przedsiębiorstwa ALS z Wrzeszcza, tym razem tory poprowadzone były dalej od trasy kolei, wzdłuż dzisiejszej ulicy Wita Stwosza. Zbudowano pętlę tramwajową pomiędzy zajezdnią a bramą parku Oliwskiego, w 1903 dobudowano drugi tor na tej trasie. 18 lipca 1908 uruchomiono nową, zelektryfikowaną, linię tramwaju z Oliwy do kąpieliska w Jelitkowie. Na pętli w Oliwie można było przesiąść się na tramwaj do Śródmieścia. W 1939 roku wskutek wojennych oszczędności zawieszono kursowanie tramwaju na trasie do Śródmieścia. 21 lipca 1945 uruchomiono ruch tramwajów od pętli Oliwa do wysadzonego wiaduktu przy zajezdni przy ul. Wita Stwosza, gdzie można było się przesiąść na tramwaj do Wrzeszcza i Śródmieścia, od początku listopada czynne już było bezpośrednie połączenie z centrum. 10 listopada 1946 położono tory przekazane przez PKP i uruchomiono linię nr 7 na trasie Śródmieście/Targ Węglowy – Wrzeszcz – Oliwa – Sopot. Linia do Sopotu funkcjonowała do 1961.

Współczesność W 1998 miasto Gdańsk sprzedało historyczny budynek Fundacji Edukacji Gospodarczej „Pro Publico Bono”. W umowie Fundacja zobowiązała się do wyremontowania zajezdni, jednakże koszty przerosły jej możliwości i w 2007 obiekt został sprzedany firmie Easy.pl Krzysztofa Mielewczyka. Właściciel nie krył zamiarów rozbiórki obiektów, dwukrotnie zwracał się do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie go z rejestru zabytków. Mimo tego, że obiekt znajduje się pod nadzorem Pomorskiego Konserwatora Zabytków, jego stan techniczny systematycznie się pogarsza, wybuchały w nim kolejne pożary. Budynek płonął dwukrotnie na przełomie sierpnia i września 2011 (prokuratura ustaliła, że został podpalony w trzech miejscach) oraz w marcu 2012.

Od 2016 właścicielem obiektu była spółka Idea Invest, wykupiona w 2022 przez Korporację Budowlaną Doraco.

19 maja 2026 w Oliwskim Ratuszu Kultury odbyło się zorganizowane przez Radę Dzielnicy Oliwa otwarte spotkanie dedykowane kompleksowi dawnej Zajezdni Tramwajów Konnych w Oliwie. 23 maja tego samego roku inwestor – Korporacja Budowlana Doraco z Gdańska – zaprezentował nowe wizualizacje Zajezdni oraz wyniki przeprowadzonej ankiety wśród mieszkańców dotyczącej przyszłości zabytku. Pod koniec tego miesiąca w okolicach dawnej Zajezdni Tramwajów Konnych odbyła się konferencja prasowa z udziałem Radnych Dzielnicy Oliwa podczas której Przewodniczący Zarządu Dzielnicy Tomasz Strug poinformował o skierowaniu do Generalnego Konserwatora Zabytków wniosku o podjęcie nadzoru nad czynnościami Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków realizowanymi w ramach procedury planistycznej dotyczącej terenu dawnej Zajezdni Tramwajów Konnych.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona internetowa o zabytkach Oliwy

Grunwaldzka Kategoria:Zabytki w Oliwie (Gdańsk) Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1873