Bitwa pod Świętym Krzyżem – jedna z bitew powstania styczniowego, stoczona 12 lutego 1863 roku.
Przebieg Po walkach w Wąchocku Marian Langiewicz rozłożył dwa obozy – jeden pod dowództwem Dionizego Czachowskiego u podnóża góry, w Nowej Słupi, a drugi w klasztorze pobenedyktyńskim na Łysej Górze. Przebywał tam kilka dni, chcąc pozbierać rozproszonych po walkach wąchockich powstańców (jego oddział liczył wówczas ok. 1000 osób). W tym czasie do jego oddziału miał przystąpić Adam Chmielowski, później znany jako Brat Albert.
Pod dowództwem Gołubiewa wyruszyły przeciwko Polakom wojska rosyjskie w sile 6 rot piechoty oraz 60 kozaków. Ruszył też Ksawery Czengiery z 5 rotatmi, półszwadronem dragonów i kilkudziesięcioma kozakami. To on około 9 rano, rozdzieliwszy siły, uderzył w powstańców stacjonujących w Słupi i na górze. Zaskoczeni z początku powstańcy zajęli dogodne pozycje pod lasem koło Słupi Nowej. Na górze ostrzelano Rosjan zza murów i z okien klasztoru, zmuszając ich do odwrotu. Podczas bitwy wykorzystano drewniane armaty. Bitwa zakończyła się po ok. 4 godzinach. Następnego dnia rano Langiewicz opuścił Święty Krzyż i udał się w stronę Staszowa.
Wykorzystanie drewnianych armat w czasie bitwy opisał w swoich wspomnieniach Władysław Zapałowski (pisownia oryginalna):
Jan K. Janowski tak tłumaczył zwycięstwo powstańców (pisownia oryginalna):
Bilans Odsłonięci Rosjanie ponieśli duże straty (według Pamiętników o powstaniu styczniowym Jana K. Janowskiego Rosjanie musieli mieć co najmniej 60 zabitych). Straty powstańców były niewielkie – Stanisław Zieliński podaje liczbę 18 zabitych powstańców.
W Pamiętnikach o powstaniu styczniowym Jan K. Janowski pisze (pisownia oryginalna):
Upamiętnienie Tablica pamiątkowa na ścianie budynku klasztornego, w którym obecnie mieści się Muzeum Świętokrzyskiego Parku Narodowego 15 września 2013 roku w klasztorze na Świętym Krzyżu zorganizowano uroczystość upamiętniającą 150. rocznicę powstania styczniowego; tego samego dnia odsłonięto również tablicę pamiątkową poświęconą powstaniu styczniowemu, znajduje się ona w kruchcie Bazyliki na Świętym Krzyżu
Bitwa w sztuce W 1963 roku Jerzy Pietrzakowski namalował obraz Walki na Świętym Krzyżu (obraz znajduje się w Opactwie Cystersów w Wąchocku) Ryszard Prauss namalował obraz Partia Powstańcza na Św. Krzyżu rok 1863
Przypisy
Linki zewnętrzne Święty Krzyż.powstanie1863.zsi.kielce.pl Jerzy Kowalczyk (1938–2015). powstanie1863.zsi.kielce.pl
Kategoria:Bitwy powstania styczniowego w województwie sandomierskim Kategoria:Bitwy w 1863