Festivali i Këngës (Festiwal Muzyki, często skracane do FiK) – albański festiwal muzyczny organizowany corocznie w grudniu w Tiranie. Festiwal odbywa się od 1962 roku, a od 2003 zwycięzcy kolejnych edycji reprezentują Albanię w Konkursie Piosenki Eurowizji.

Historia Pierwszy festiwal odbył się 21 grudnia 1962, a zwyciężyła w nim Vaçe Zela z utworem „Fëmija i parë”, co stanowiło jej pierwsze z dziesięciu zwycięstw. mały|Występ Vaçe Zeli podczas 11. edycji Festivali i Këngës. W 1972 Enver Hoxha oskarżył organizatorów 11. edycji Festivali i Këngës o bycie „wrogami ludu” i „zagrażanie mentalności kraju poprzez wprowadzanie niemoralnego aspektu do programu”. Ówczesny prezes RTSH Todi Lubonja, dyrektor artystyczny festiwalu Mihalem Luarasi i piosenkarz Sherif Merdani zostali skazani i wtrąceni do więzienia, gdzie pozostali do 1989, a wielu innych zaangażowanych pracowników telewizji zostało zwolnionych. Festiwal był kontynuowany, lecz obowiązywała na nim silna cenzura, która zaczęła się rozluźniać po śmierci dyktatora w 1984; wokalistki takie jak Parashqevi Simaku, Irma Libohova i Morena Reka prezentowały w tekstach piosenek liberalne hasła polityczne, po raz pierwszy pojawiły się także zespoły prezentujące muzykę rockową, kojarzoną dotychczas z światem zachodnim.

Po upadku komunizmu w Albanii festiwal stał się bardziej różnorodny gatunkowo; wówczas po raz pierwszy pozwolono na zawarcie w tekstach utworów słowa Zoti („Bóg”), którego wymówienie w przestrzeniach publicznych dotychczas groziło srogą karą, jak i na udział albańskiej diaspory.

W latach 1962–1968 Festivali i Këngës odbywał się w hali ILA Venue, a od 1969 do 1988 – w Teatrze Opery i Baletu. Od 1989 konkursy odbywają się w Pałacu Kongresów (z wyjątkiem 59. festiwalu w 2020, który odbył się na placu Sheshi Italia z powodu pandemii COVID-19).

Kontrowersje W 1964 przewodniczący jury Llazar Siliqi zdecydował, że zwycięstwo nie zostanie przyznane ze względu na niską jakość piosenek; zamiast tego drugą nagrodę otrzymała Vaçe Zela z utworem „Dritaren kërkoj”, a dwa inne utwory zajęły ex aequo trzecie miejsce.

Za czasów komunizmu dwukrotnie spekulowano o zmianach zwycięzców przez władze: w 1980 utwór „Shoqet tona ilegale” rzekomo miał zwyciężyć zamiast propozycji „Njerëzit e agimeve” ze względu na tekst honorujący komunistyczną partyzantkę z czasów II wojny światowej, a w 1987 piosenka „Lot me ty o djalë” miała zostać pozbawiona zwycięstwa ze względu na osobiste upodobania żony zmarłego Envera Hodży, Nexhmije Hoxhy.

W 1997 sukienka uczestniczki Almy Bektashi spadła, odsłaniając jej nagie piersi. Kamerom udało się ominąć incydent, którego świadkiem była publiczność. W 1999 Irma i Eranda Libohova z utworem „Apokalipsi” zostały omyłkowo ogłoszone zwycięzcą ze względu na błędne zsumowanie not jurorskich, a następnego dnia przewodnicząca jury Vaçe Zela poinformowała o wygranej utworu Aureli Gaçe „S’jam tribu”.

W 2019 organizatorom wydarzenia zarzucono próbę sabotażu utworu Elvany Gjaty „Me tana”. Choć pierwotnie zakładano, że o zwycięzcy zadecyduje trzyosobowe międzynarodowe jury, na kilka godzin przed finałem RTSH przekazało, że w komisji znajdzie się również dwóch Albańczyków; Gjata zdobyła najwyższe noty od wszystkich zagranicznych jurorów, lecz albańskie członkinie komisji oceniły ją znacznie niżej – Rita Petro umieściła artystkę na piątym miejscu, a Mikaela Minga na przedostatnim. Minga odparła zarzuty, mowiąc, że „piosenka ma między innymi wpływy cygańskie i zachodnie” i „nie ma nic wspólnego z muzyczną tradycją Albanii”.

Zwycięzcy Festivali i Këngës thumb|Zwyciężczyni 58. edycji festiwalu, Arilena Ara, z trofeum konkursu kilka chwil po wygranej. RokWokalistaPiosenkaKompozytorTekst1962Vaçe Zela„Fëmija i parë”Abdulla GrimciDionis Bubani1963Nikoleta Shoshi„Flakë e borë”Tish DaijaLlazar Siliqi1964Vaçe Zela„Sot jam 20 vjeç”Llazar MorckaDionis Bubani1965Tonin Tërshana„Të dua o det”Tonin HarapiMark Gurakuqi1966 Vaçe Zela„Shqiponja e lirisë”Pjetër GaciIsmail Kadare1967„Këngë për shkurte vatën”Ferdinand DedaRuzhdi Pulaha1968Vaçe Zela i Ramiz Kovaçi„Mësuesit hero”Limos DizdariDritëro Agolli1969David Tukiçi„Dhuratë për ditëlindje”Nikolla Zoraqi Fatos Arapi1970Vaçe Zela„Mesnatë”Shpëtim Kushta1971Sherif Merdani„Kënga e nënës”Agim ProdaniAgim Shehu1972Tonin Tërshana„Erdhi pranvera”Pjetër GaçiFatos Arapi1973Vaçe Zela„Gjurmët e arta”Kujtim LaroLirim Deda1974 Alida Hisku„Vajzat e fshatit tim”Enver ShëngjergjiZhuliana Jorganxhi1975„Buka e duarve tona”Kujtim LaroXhevahir Spahiu1976 Vaçe Zela„Nënë moj do pres gërshetin”Avni MulaHysni Milloshi1977„Gonxhe në pemën e lirisë” Limoz DizdariRobert Shvarc i Zhuliana Jorganxhi1978Gaqo Çako„Këputa një gjethe dafine”Xhevahir Spahiu1979Zeliha Sina, Liljana Kondakçi i Aferdita Zonja„Festë ka sot Shqipëria” Agim Prodani Zhuliana Jorganxhi1980Vaçe Zela„Shoqet tona ilegale”1981Ema Qazimi„Krenari e brezave”Feim IbrahimiGjoke Beci1982Marina Grabovari„Një djep në barrikadë”Avni MulaHysni Milloshi1983Tonin Tërshana„Vajzë moj, lule moj”Luan ZheguAdelina Balashi1984Gëzim Çela i Nertila Koka„Çel si gonxhe dashuria” Vladimir Kotani Arben Duka1985Parashqevi Simaku„Në moshën e rinisë”1986Nertila Koka„Dy gëzime në një ditë”David TukiçiGjoke Beci1987Irma Libohova Eranda Libohova„Nuk e harroj”Agim KrajkaArben Duka1988Parashqevi Simaku„E duam lumturinë”Pirro ÇakoAgim Doçi1989Frederik Ndoci, Manjola Nallbani i Julia Ndoci„Toka e diellit”Aleksander PeçiXhevahir Spahiu1990Anita Bitri„Askush s’do t’a besojë”Flamur ShehuJorgo Papingji1991Ardit Gjebrea„Jon”Ardit GjebreaXhankarlo Milone iZhuliana Jorganxhi1992Aleksandër Gjoka, Manjola Nallbani i Viktor Tahiraj„Pesha e fatit”Osman MulaAlqi Boshnjaku1993Manjola Nallbani„Kur e humba një dashuri”Vladimir KotaniJorgo Papingji1994Mira Konçi„Të sotmen jeto”Shpëtim SaraçiAlqi Boshnjaku1995Ardit Gjebrea„Eja”Ardit GjebreaXhevahir Spahiu1996 Elsa Lila„Pyes lotin” Valentin VeiziEnrjeta Sina1997„Larg urrejtjes”Alqi Boshnjaku1998Albërie Hadërgjonaj„Mirësia dhe e vërteta”Luan ZheguArben Duka1999Aurela Gaçe„S’jam tribu”Adrian HilaJorgo Papingji2000Rovena Dilo„Ante i tokës sime”Ardit Gjebrea Alfred KaçinariRovena Dilo2001Aurela Gaçe„Jetoj”Adrian HilaJorgo Papingji2002Mira Konçi„Brënda vetes më merr”Shpëtim SaraçiPandi Laço2003Anjeza Shahini„Imazhi yt”Edmond ZhulaliAgim Doçi2004Ledina Çelo„Nesër shkoj”Adrian HilaPandi Laço2005Luiz Ejlli„Zjarr e ftohtë”Klodian QafokuFlorian Kondi2006Frederik i Aida Ndoci„Balada e gurit” Adrian Hila Pandi Laço2007Olta Boka„Zemrën e lamë peng”2008Kejsi Tola„Më merr në ëndërr”Edmond ZhulaliAgim Doçi2009Juliana Pasha„Nuk mundem pa ty”Ardit GjebreaPirro Çako2010Aurela Gaçe„Kënga ime”Shpëtim SaraçiSokol Marsi2011Rona Nishliu„Suus”Florent BoshnjakuRona Nishliu2012Adrian Lulgjuraj i Bledar Sejko„Identitet”Bledar SejkoEda Sejko2013Hersjana Matmuja„Zemërimi i një nate”Genti LakoJorgo Papingji2014Elhaida Dani„Diell”Aldo ShllakuViola Trebicka i Sokol Marsi2015Eneda Tarifa„Përrallë” Olsa Toqi2016Lindita Halimi„Botë”Klodian QafokuGerald Xhari2017Eugent Bushpepa„Mall” Eugent Bushpepa2018Jonida Maliqi„Ktheju tokës” Eriona Rushiti2019Arilena Ara„Shaj” Darko Dimitrow2020Anxhela Peristeri„Karma”Kledi BahitiOlti Curri2021Ronela Hajati„Sekret”Marko PoloRonela Hajati2022Elsa Lila„Evita” Elsa Lila2023Mal Retkoceri„Çmendur” Mal Retkoceri2024Shkodra Elektronike„Zjerm”Beatriçe Gjergji i Lekë Gjeloshi2025Alis„Nân”Alis KallaçiDesara Gjini

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona festiwalu