Cyberchondria – nieuzasadnione, wzmożone martwienie się objawami chorobowymi, spowodowane przeglądaniem wyników wyszukiwania lub piśmiennictwa w internecie. Termin cyberchondria jest neologizmem pochodzącym od terminów cyber- i hipochondria.

Objawy Wyszukiwanie informacji medycznych w internecie może przynosić korzyści, edukując społeczeństwo na temat natury chorób, ich przyczyn oraz metod zapobiegania i leczenia, co często prowadzi do poczucia większej kontroli nad własnym zdrowiem. W badaniu z 2008 badacze stwierdzili, że osoby korzystające z internetu w celach zdrowotnych czują się bardziej kompetentne i mają większe poczucie kontroli nad sytuacją. Ponadto korzystanie z internetu w celach zdrowotnych wydaje się umożliwiać pacjentom odgrywanie bardziej aktywnej roli w relacjach pacjent–lekarz. Jednocześnie jednak dostęp do takich treści może wywoływać silną niepewność i lęk, gdy niewykształcony medycznie użytkownik dotrze do informacji na temat diagnostyki różnicowej – wiele objawów może być zarówno symptomem choroby niegroźnej czy błahej, jak i rzadkiej, ale potencjalnie śmiertelnej.

Termin cyberchondria został wprowadzony przez dziennikarzy, nie medyków, stąd zdefiniowanie cyberchondrii jest trudne. Istnieją dwie koncepcje tego, co może obejmować ten termin. Pierwsza koncepcja podkreśla ścisły związek z lękiem o zdrowie i opisuje cyberchondrię jako nadmierne lub powtarzalne wyszukiwanie informacji medycznych w internecie, które powoduje jeszcze większe narastanie lęku bądź stresu. Drugie, szersze podejście traktuje ją natomiast jako wielowymiarowy syndrom o charakterze lękowo-kompulsywnym. Obejmuje on czasochłonne, samodzielne poszukiwanie informacji w wyszukiwarkach, którym towarzyszą negatywne emocje, powodujące zaniedbywanie innych czynności, oraz częste wizyty u lekarza w poszukiwaniu uspokojenia.

W 2013 zaproponowano cztery objawy osiowe cyberchondrii: nadmiar kompulsywność niepokój usilne dążenie do potwierdzenia własnych przemyśleń poza internetem

W patogenezie lęku związanego z cyberchondrią pojawia się koncepcja błędnego koła, która polega na tym, że lęk i niepewność wywołują kompulsywne poszukiwanie informacji w internecie, zaś niepokojące informacje odszukane podczas tego procesu prowadzą do narastania lęku, co z kolei znów wzmaga kompulsywne przeglądanie internetu. Proces ten ciężko zatrzymać. Cyberchondrię trudno jest przerwać między innymi dlatego, że każde kolejne wyszukiwanie informacji o objawach przynosi krótkotrwałą ulgę i na chwilę zmniejsza lęk, co z czasem sprawia, że takie zachowanie staje się nawykiem trudnym do przezwyciężenia.

Wśród czynników zostrzających lęk wyróżnia się nadmiar informacji, brak definitywnej odpowiedzi na pytania oraz wiele wątpliwej wiarygodności źródeł informacji dostępnych online.

Cyberchondria jest więc nieadaptacyjną strategią radzenia sobie z lękiem o zdrowie, która zamiast pomagać, pogarsza i utrwala problem.

Powiązanie z innymi zaburzeniami Cyberchondria łączy w sobie cechy zaburzeń lękowych i obsesyjno-kompulsyjnych z patologicznym korzystaniem z internetu, co czyni ją charakterystycznym dla ery cyfrowej, wieloobjawowym zaburzeniem psychopatologicznym. W jednej z prac naukowych przeanalizowano definicje cyberchondrii występujące w różnych publikacjach i stwierdzono, że najczęściej wspominano w nich o „wzroście lęku” (w 89,8% artykułów), a w dalszej kolejności o „zachowaniu kompulsywnym lub powtarzalnym” (66,1%). Wykazano, że osoby doświadczające objawów cyberchondrii częściej niż pozostałe osoby doświadczają uciążliwych objawów ze spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych.

Leczenie Osoby dotknięte problemem cyberchondrii rzadko szukają pomocy bezpośrednio z jej powodu.

Leczenie może obejmować psychoterapię poznawczo-behawioralną. Podstawą terapii jest, we współpracy z psychoterapeutą, odkrycie co wywołało lawinę nadmiernego korzystania z internetu, jakie są tego konsekwencje oraz dlaczego zachowanie to utrzymuje się pomimo ewidentnie negatywnych skutków. Cele terapeutyczne obejmują redukcję lęku o zdrowie, objawów obsesyjno-kompulsyjnych, nietolerancji niepewności, poszukiwania uspokojenia oraz poprawę radzenia sobie z nadmiarem sprzecznych informacji dostępnych online.

Historia i znaczenie Termin powstał prawdopodobnie jeszcze w XX wieku, gdy internet dopiero zaczynał być szeroko używany przez społeczeństwo. Istnieją pewne kontrowersje co do tego, gdzie termin ten pojawił się po raz pierwszy i komu można go przypisać: głównymi kandydatami są artykuł w The Wall Street Journal z 1999 roku oraz artykuł z 2001 roku opublikowany w The Independent.

Wiele prac podkreśla wzrost występowania cyberchondrii na początku pandemii COVID-19, co też doprowadziło do wzrostu zainteresowania badaczy tym zjawiskiem. Pojawiło się w literaturze naukowej również stwierdzenie, że cyberchondria jest "objawem ubocznym" pandemii.

Przyczyn wzrostu zjawiska poszukuje się w tym, że pandemia wywołała powszechny lęk o zdrowie, strach przed zakażeniem, śmiercią oraz przekazywaniem wirusa innym. Lęk w początkowym okresie był potęgowany przez brak skutecznego leczenia i nieprzewidywalność przebiegu pandemii. Dodatkowe czynniki, takie jak izolacja społeczna, brak rzetelnych informacji i problemy ekonomiczne, nasiliły stres oraz objawy lękowe w społeczeństwie, co skłoniło wiele osób do intensywnego wyszukiwania informacji medycznych w internecie, prowadząc do wzrostu cyberchondrii. Spadek zaufania do instytucji publicznych w czasie pandemii sprawił, że ludzie uwierzyli, że informacje o COVID-19 pochodzące z alternatywnych źródeł internetowych, takich jak media społecznościowe, są co najmniej równie wiarygodne, jak te oficjalne. Według badań cyberchondria była częstsza wśród osób, które wykorzystywały media społecznościowe jako główne źródło informacji o COVID-19.

Zobacz też Zespół studenta medycyny

Przypisy

Kategoria:Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne Kategoria:Zaburzenia somatoformiczne Kategoria:Społeczność internetowa