Jean Paul Getty (ur. 15 grudnia 1892 w Minneapolis, zm. 6 czerwca 1976 w Londynie) – amerykański przedsiębiorca, założyciel Getty Oil Company i kolekcjoner dzieł sztuki. W 1954 roku powołał do życia fundusz powierniczy, który prowadzi J. Paul Getty Museum w Los Angeles. W chwili śmierci jego majątek był oceniany na 2 mld USD.
Życiorys Urodził się w rodzinie milionera i potentata naftowego George’a Getty’ego. Absolwent Uniwersytetu Południowej Kalifornii i Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. W 1913 po uzyskaniu również na renomowanej uczelni w Oksfordzie dyplomu w dziedzinie ekonomii i nauk politycznych, udał się w roczną podróż dokoła świata, zwiedzając wówczas liczne muzea i galerie. Pierwszy okres wielkiej wojny światowej spędził w Londynie, lecz w 1916 powrócił do Los Angeles, gdzie podjął pracę w firmie ojca (George J. Getty Inc.), działając w branży wydobycia ropy w Oklahomie i już wtedy znacznie przyczyniając się do jej rozwoju. Mając 24 lata został multimilionerem, a po śmierci ojca w 1930 – naczelnym dyrektoremAnna Wierzbicka: The J. Paul Getty Museum w Los Angeles. „Biuletyn Historii Sztuki” 69 (2007), z. 3-4, s. 336-337..
W latach wielkiego kryzysu kupował przedsiębiorstwa, tworząc koncern Getty Oil. Wtedy też zdecydował o kolekcjonowaniu dzieł sztuki, traktując to również jako lokatę kapitału. Pierwszy obraz nabył w marcu 1931 na aukcji w Berlinie. Do II wojny światowej poza dziełami europejskiego malarstwa nabywał głównie obiekty sztuki dekoracyjnej, stanowiącej trzon jego zbiorów. Podczas wojny zawiesił tę działalność, zajmując się tworzeniem firmy lotniczej Spartan Aircraft Corporation, produkującej samoloty i zarazem szkolącej pilotów. Po II wojnie światowej zainwestował w pola naftowe na granicy Kuwejtu i Arabii Saudyjskiej oraz w północnej Afryce, co wydatnie pomnożyło jego fortunę (łącznie kontrolował około 200 przedsiębiorstw). Dopiero na początku lat 50. powrócił do zbierania dzieł sztuki, zamieszkując odtąd w Wielkiej Brytanii, gdzie zakończył życie.
W maju 1954 roku otworzył galerię sztuki przylegającą do jego domu na ranczo w Malibu (Los Angeles). W 1974 roku wybudował obok niej Getty Villa stanowiącą część J. Paul Getty Museum. W 1997 roku otwarto drugą część muzeum, znaną jako Getty Center. Część dzieł sztuki zgromadzono także w Europie – w posiadłości Sutton Place k. Londynu, gdzie mieściła się europejska siedziba firmy Getty'ego.
Zainteresowanie sztuką stanowiło w jego życiu formę oderwania się od spraw biznesu wraz z intelektualnym relaksem. W kolekcjonowaniu kierował się zasadą: „Kupuję to, co lubię i lubię to, co kupuję”. Uważał się za kontynuatora tradycji wielu ambitnych kolekcjonerów – od cesarza Hadriana aż współczesnego mu Williama Hearsta. Ustawicznie kształcił się i poszerzał wiedzę z ulubionej dziedziny, w czym pomocna mu była znajomość pięciu obcych języków (francuskiego, niemieckiego, hiszpańskiego, włoskiego i łaciny). Korzystał z konsultacji wielu wybitnych historyków sztuki, wiedzę pogłębiał też w naukowych bibliotekach.
Pięciokrotnie żonaty, miał pięciu synów. Był autorem dziewięciu publikacji książkowych: The history of the bigger oil business of George F.S. F. and J. Paul Getty from 1903 to 1939. Los Angeles(?), 1941 Europe in the Eighteenth Century. Santa Monica: (nakładem własnym), 1949 Collector's Choice. The Chronicle of an Artistic Odyssey through Europe. London: W.H. Allen, 1955 [współaut. z Ethel Le Vane] My Life and Fortunes. New York: Duell, Sloan & Pearce, 1963 The Joys of Collecting. New York: Hawthorn Books, 1965 How to be Rich. Chicago: Playboy Press, 1965 The Golden Age. New York: Trident Press, 1968 How to be a Successful Executive. Chicago: Playboy Press, 1971 As I See It. The Autobiography of J. Paul Getty. Englewood Cliffs (N.J.): Prentice-Hall, 1976
Przypisy Robert Lenzner: The great Getty: the life and loves of J. Paul Getty, richest man in the world. New York: Crown Publishers, 1985, .
Zobacz też
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley Kategoria:Absolwenci University of Southern California Kategoria:Amerykańscy miliarderzy Kategoria:Amerykańscy przedsiębiorcy Kategoria:Ludzie urodzeni w Minneapolis Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1976