Jerzy Brinken (ur. 19 czerwca 1908 w Kielcach, zm. 29 października 1991 w Szczecinie) – polski geograf, nauczyciel, współorganizator pierwszych polskich placówek oświatowych w powojennym Szczecinie, kronikarz miasta i popularyzator geografii i geologii.
Życiorys W roku 1936 ukończył studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego, po czym pracował jako nauczyciel w prywatnym gimnazjum w Warszawie. W czasie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnych kompletach ucząc studentów, za co po wojnie otrzymał Odznakę Tajnego Nauczania. Na tzw. Ziemiach Odzyskanych znalazł się w połowie roku 1945. We wspomnieniach z tego czasu napisał m.in.:
W tym okresie historii Szczecina nie były jeszcze podjęte ostateczne decyzje w sprawie położenia granicy między Polską i radziecką strefą okupacyjną w Niemczech (zob. konferencja poczdamska i tło historyczne powstawania polskich szkół). Na początku lipca w zrujnowanym mieście mieszkało ok. 84 tys. Niemców i ok. 1,5 tys. Polaków, osiedleńców z różnych części Polski Centralnej i z Kresów Wschodnich. We wspomnieniach Jerzego Brinkena znalazł się m.in. zapis dotyczący uroczystości, którą administracja polska zorganizowała 15 lipca z okazji 535. rocznicy bitwy pod Grunwaldem; zaproszenie na jeden z największych placów wydrukowano w drugim numerze polskiej gazety – „Wiadomości Szczecińskich” (15 lipca 1945). W czasie jubileuszu doszło do ważnego wydarzenia. Usunięto niemieckie tabliczki z dotychczasową nazwą placu. Zastąpiły je przygotowane na niewielkich kawałkach drewna napisy wykonane odręcznie smołą – „Plac Grunwaldzki”, które następnie przymocowano w odpowiednio widocznych miejscach. Jerzy Brinken tak zapamiętał swój spacer, na który wybrał się z siostrą po kilku dniachW archiwum Polskiego Radia w Szczecinie znajduje się nagranie wspomnień Jerzego Brinkena, przypomniane w audycji nadanej 13 kwietnia 2009 r. z okazji 64. rocznicy „wyzwolenia”/„zdobycia”/„przejęcia” Szczecina (zob. Linki zewnętrzne).:
W tych warunkach przystąpił do organizacji pierwszej w Szczecinie polskiej biblioteki – „Ośrodka Kultury” – w której początkowo wypożyczał własne książki, ocalone z warszawskiego księgozbioru. Zorganizował też badania geograficzne i geologiczne w okolicach miasta. Doprowadził do utworzenia Szczecińskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Geograficznego (był jego prezesem w latach 1947–1957). W roku 1947 zorganizował w Szczecinie krajowy zjazd naukowy, w którym brało udział 700 osób, a w roku 1948 – wielką wystawę geologiczną w pierwszym gimnazjum i liceum ogólnokształcącym, utworzonym w roku 1945 przez Janinę Szczerską.
W I LO Janiny Szczerskiej i innych szczecińskich szkołach był do emerytury nauczycielem geografii. Równocześnie prowadził Okręgowy Ośrodek Dydaktyczno-Naukowy Geografii i Geologii. Działał społecznie w Związku Nauczycielstwa Polskiego i Polskim Towarzystwie Geograficznym, m.in. był współorganizatorem Ogólnopolskiego Zjazdu PTG, który odbył się w Toruniu w roku 1947.
Zmarł w Szczecinie w roku 1991. Został pochowany na szczecińskim cmentarzu Centralnym (kwatera 47).
Publikacje (wybór) Jerzy Brinken jest autorem ok. 30. publikacji – naukowych i popularnonaukowych – dotyczących geografii, geomorfologii, metodyki nauczania i powojennej historii Szczecina, m.in.: Okolice Szczecina (1947) Słownik geografii turystycznej Polski, tom 1 (1956) Obserwacje i ćwiczenia z geografii matematycznej (1957) Słownik geografii turystycznej Polski, tom 2 (1959) Wspomnienia szczecińskiego pedagoga i geografa (1974) Pionierskie lata szczecińskiej oświaty 1945–1948 (1975)
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka Tajnego Nauczania Złota Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego Złota Odznaka ZNP Wpis do Księgi Zasłużonych Pomorza Zachodniego
Upamiętnienie W czerwcu 2008 r., w setną rocznicę urodzin Jerzego Brinkena, na ścianie kamienicy przy ul. Kaszubskiej 20, w której mieszkał i prowadził „Ośrodek Kultury”, odsłonięto tablicę pamiątkową, ufundowaną przez Radę Osiedla Centrum. Umieszczono na niej napis:
Poniżej tekstu zamieszczono odznakę Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Odsłonięcia tablicy dokonała córka Jerzego Brinkena – Barbara Karpińska. W tym samym roku w holu głównym Książnicy Pomorskiej im. Stanisława Staszica zorganizowano wystawę pt.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Program nadany z okazji 64. rocznicy „wyzwolenia”/„zdobycia”/„przejęcia” Szczecina (26 kwietnia 1945 r.); w materiale – fragment audycji archiwalnej z udziałem Jerzego Brinkena;
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie nauki związani ze Szczecinem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Gryfa Pomorskiego Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Pochowani na cmentarzu Centralnym w Szczecinie Kategoria:Polscy bibliotekarze Kategoria:Polscy nauczyciele geografii Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Ludzie urodzeni w Kielcach Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1991