thumb|200px|Enkolpiony z cmentarzyska w Trepczy ( XI do XIV wiek) thumb|right|200px|Panagia Enkolpion (gr. εγκόλπιον en – na, kolpos – pierś) – relikwiarz noszony na piersiach przez chrześcijan, zawierający relikwie lub cytaty z Pisma ŚwiętegoSprawa odkrycia prawdziwego krzyża powinna nas tyle tylko obchodzić, że znalezione cząsteczki powędrowały w świat szerokim strumieniem z rąk do rąk w przeróżnych enkolpionach, czyli relikwiarzach, przeważnie w kształcie krzyża-wisiorka wieszanego na szyi. w: Wacław Korabiewicz. Śladami amuletu. Arkady. 1974. str. 46. Enkolpion był niekiedy traktowany jak amulet"Początkowo każdy enkolpion zawierał kawałek świętego krzyża. Gdy zabrakło takowych, poczęto zastępować je innymi relikwiami – kawałeczkami kości świętych lub ziemią z ich grobów. Poszukiwanie świętych grobów w wieku IV i V stało się powszechne." w: Wacław Korabiewicz. Śladami amuletu. Arkady. 1974. str. 120. Przyjmuje się, że termin enkolpion pojawił się po raz pierwszy w liście Nicefora I, patriarchy Konstantynopola z roku 811 do papieża Leona IIIKlaus Wessel: Enkolpion. w: Lexikon des Mittelalters (LexMA). tom 3, Artemis & Winkler, München/Zürich 1986, , Sp. 2013..
Zwyczaj noszenia enkolpionu wywodzi się z używanych przez żydów filakteriiW starożytności rozumiano pod tym pojęciem mały pojemniczek o charakterze amuletu, zawieszany na szyi na sznureczku lub rzemieniu, na wzór używanych przez Żydów filakterii w: Przegląd archeologiczny: czasopismo poświęcone archeologii, tomy 36-39, Ossolineum, 1989 str. 97. Według oficjalnego stanowiska Kościoła noszenie enkolpionu powinno być formą wyznania wiary, prośbą o opiekę Boga. Winno wiązać się z upamiętnieniem jakiegoś ważnego wydarzenia w życiu (np. chrztu, pielgrzymki) lub być wyrazem przynależności do bractwa kościelnego.
Enkolpion w kształcie krzyża nosili cesarze, a do czasu wejścia w życie pektorału papieże i biskupi. Rodzajem enkolpionu było noszone przez kanoników dystynktorium. W Muzeum Historycznym w Sanoku znajdują się enkolpiony znalezione podczas prac wykopaliskowych w grodzisku w miejscowości Trepcza.
Panagia Szczególnym rodzajem enkolpionu jest panagia (panagija) – medalion z ikoną Matki Bożej lub Jezusa Chrystusa, noszony na piersiach przez dostojników Cerkwi prawosławnej (biskupów i patriarchów, przy czym ci ostatni noszą po dwa lub więcej takich medalionów)Przegląd archeologiczny: czasopismo poświęcone archeologii, tomy 36-39, Ossolineum, 1989 str. 97. Historycznie panagie nosili także przełożeni monasterówKonstanty Bondaruk, O nabożeństwie prawosławnym, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2020, str. 152.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Enkolpion z Horodyszcza w Trepczy
Kategoria:Stroje liturgiczne