Joseon (także: Korea dynastii Joseon, Chosŏn, Choson, Chosun, Cho-sen, kor. , hanja: 朝鮮), oficjalnie Wielki Joseon (kor. 대조선국; 大朝鮮國)Li, Jun-gyu (이준규) (July 22, 2009). (세상사는 이야기) 왜색에 물든 우리말-(10) (in Korean). Newstown. 1392년부터 1910년까지 한반도전역을 통치하였던 조선(朝鮮)은 일반적으로 조선왕조(朝鮮王朝)라 칭하였으며, 어보(御寶), 국서(國書)등에도 대조선국(大朝鮮國)이라는 명칭을 사용하였었다. (translation) Joseon which had ruled from 1392 to 1910 was commonly referred to as the "Joseon dynasty" while "Great Joseon" was used in the royal seal, national documents, and others. – koreańskie państwo rządzone przez dynastię Yi, zapoczątkowaną przez króla Taejo Yi Seong-gye. Państwo Joseon istniało przez ponad pięć wieków, od 1392 do 1897 roku. Członkowie dynastii Yi rządzili Koreą jako cesarze także od 1897 do 1910 roku, gdy Japonia dokonała aneksji Korei, pozbawiając ją niepodległości.
Powstanie państwa poprzedził upadek istniejącego od 918 do 1392 państwa Goryeo. Do przejęcia władzy przez dynastię Yi doszło w ówczesnej stolicy państwa koreańskiego, w należącym obecnie do Korei Północnej Kaesŏngu (ówczesny Gaegyeong). Po powstaniu państwa Joseon stolicę przeniesiono w miejsce, gdzie obecnie znajduje się stolica Korei Południowej, Seul (wówczas miasto nosiło nazwę Hanseong). Północna granica królestwa sięgała rzek Amnok oraz Tumen. Tym samym znajdowała się mniej więcej w miejscu współczesnej granicy KRLD i Chin.
Dynastia Joseon była ostatnią dynastią rządzącą Koreą i najdłużej w historii rządzącą dynastią o charakterze konfucjańskim. Podczas panowania dynastii Joseon udało jej się skonsolidować władzę na terytorium całego Półwyspu Koreańskiego, dynastia wprowadziła także i utrwalała ideały filozofii konfucjanizmu w koreańskim społeczeństwie, zaadaptowała wiele elementów kultury chińskiej i doprowadziła do rozkwitu klasycznej koreańskiej kultury, nauki, techniki, handlu i literatury. Na przestrzeni dziejów losy państwa dynastii Joseon toczyły się często bardzo dramatycznie, szczególnie w XVI i XVII wieku, gdy Korea padła ofiarą obcych inwazji ze strony Cesarstwa Japońskiego i Mandżurów z dynastii Qing. Wojny z najeźdźcami doprowadziły do wprowadzenia polityki izolacjonizmu Korei na arenie międzynarodowej, co przyczyniło się do określania Korei w opisach zachodnich podróżników i historyków jako „pustelnicze królestwo” (ang. Hermit Kingdom).
Mimo uspokojenia konfliktów z sąsiadami, izolowane od otoczenia międzynarodowego państwo koreańskie w XVIII i XIX wieku było nękane wieloma niepokojami wewnętrznymi. Problemem królestwa były szczególnie walki o władzę na dworze królewskim między rządzącymi klanami i koteriami urzędników, a także niepokoje społeczne, niekiedy skutkujące powstaniami, które wybuchały w Korei w XIX wieku. Wtedy również obce mocarstwa zaczęły naciskać na Koreę, by otworzyła się na świat zewnętrzny. Wszystkie te zjawiska doprowadziły do osłabienia władzy królewskiej w państwie Joseon i ostatecznie do upadku królestwa, do czego w II połowie XIX i na początku XX wieku doprowadzili Japończycy.
Wiele elementów tworzących ówczesną koreańską kulturę, które pojawiły się w Korei w czasach dynastii Joseon, ma duży wpływ na kulturę współczesnej Korei – szczególnie zasady dotyczące etykiety, norm kulturowych i stosunków społecznych.
Historia Okres wczesnego królestwa Joseon left|200px|thumb|Portret króla T’aejo z dynastii Joseon
Początki nowej dynastii Pod koniec XIV wieku założone w 918 r. n.e. przez Taejo Wang Geona państwo Goryeo było bardzo osłabione latami wyniszczających wojen i de facto okupacją prowadzoną przez Imperium Mongolskie. Po nastaniu w Chinach dynastii Ming, na dworze królewskim Goryeo doszło do podziału na dwie frakcje: grupę wspieraną przez Mingów, na czele której stał generał Yi, oraz na frakcję popieraną przez dynastię Yuan pod przywództwem generała Choe. Gdy wysłannik Mingów dotarł na dwór Goryeo w 1388 roku (w 14. roku panowania koreańskiego króla U) domagając się zwrotu północnych terytoriów Goryeo na rzecz Chin, generał Choe wykorzystał okazję do zaatakowania półwyspu Liaodong. Było to związane z faktem, iż królestwo Goryeo uważało się za formalnego sukcesora dawnego królestwa Goguryeo. Z tego względu nieodłącznym elementem polityki Goryeo było dążenie do przyłączenia do Korei jak największej części terytorium Mandżurii, które uważano za terytorium koreańskie.
Na dowódcę ataku na półwysep Liaodong został wyznaczony generał Yi. Odmówił jednak wykonania rozkazu i udał się do Gaegyeongu (obecnie Kaesŏng), gdzie przygotował zamach stanu wymierzony w króla U i w 1388 roku osadził na tronie syna króla U, Changa. Następnie generał Yi zabił króla U oraz jego syna po nieudanej próbie restauracji władzy U i siłą uczynił królem pochodzącego z dynastii Yi Gongyanga. W roku 1392 generał wyeliminował Jeong Mong-ju, wpływowego przywódcę nieformalnej koterii dworskiej lojalnej wobec dynastii Goryeo, oraz pozbawił tronu króla Gongyanga, który musiał udać się na wygnanie do miasta Wonju. Tym samym doprowadził do upadku prawie 500-letnią dynastię Goryeo.
Na początku swojego panowania generał Yi Seong-gye (od 1392 roku rządzący Koreą jako król Taejo – jest to tytuł należny pierwszemu królowi każdej nowej dynastii rządzącej Koreą) dążył do podtrzymania nazwy Goryeo dla całego państwa koreańskiego, chcąc sprawić wrażenie, iż jest kontynuatorem tradycji państwa Goryeo. Po rozbiciu kilku pałacowych buntów wszczynanych przez zwolenników poprzedniej dynastii, w roku 1393 postanowił zmienić nazwę państwa, by ostatecznie zaznaczyć zmianę władzy. Od tej pory państwo koreańskie przyjęło nazwę „Wielkie Królestwo Joseon”. Jednocześnie Taejo dynastii Joseon przeniósł stolicę Korei z Kaesŏngu (wówczas Gaegyeong) do dzisiejszego Seulu, noszącego w owym czasie nazwę Hanseong.
Konflikty wśród książąt Po objęciu władzy i jej skonsolidowaniu, Taejo zaczął rozważać kwestię następcy tronu. Największe zasługi dla przejęcia władzy przez Yi Seong-gye położył Yi Bang-won, piąty syn króla Taejo z małżeństwa z królową Sineui. Najważniejsi doradcy króla, Nam Eun oraz premier Jeong Do-jeon użyli jednak swoich wpływów dla wyznaczenia na następcę ósmego syna Taejo, księcia Yi Bang-seok (znanego jako Wielki Książę Uian), drugiego syna Yi Seong-gye z królową Sindeok. Winnym sporu był głównie premier, który jako wysoki urzędnik szybko porzucił założycielskie ideały ideologiczne oraz polityczne, wyznawane przez Taejo. Zależało mu na wzroście znaczenia rządu i ministrów w podejmowaniu decyzji dotyczących całokształtu spraw królestwa. Piąty syn Taejo Yi Bang-won chciał zaś umacniać władzę którą zdobył jego ojciec i ostatecznie ustanowić w królestwie monarchię absolutną. Jeong Do-jeon (z którym zgadzał się w tym względzie sam Taejo) dążył jednak do ograniczania władzy książąt i do demobilizacji małych armii, które posiadała większość z nich. Atmosfera między otoczeniem premiera i książętami stała się bardzo napięta. Po nagłej śmierci matki ósmego syna Taejo, królowej Sindeok, Yi Bang-won (piąty syn Taejo i królowej Sineui), postanowił wykorzystać swoją armię do dokonania przewrotu pałacowego. Ludzie Yi Bang-wona zabili premiera oraz jego stronników, podobnie jak dwóch pozostałych synów królowej Sindeok. Incydent ten stał się znany w historiografii koreańskiej jako pierwszy spór książąt.
Przerażony bratobójczym konfliktem między synami, król Taejo postanowił abdykować i przekazał pełnię władzy w królestwie na rzecz drugiego syna, Yi Bang-gwa, który jako król otrzymał imię Jeongjong. Jedną z jego pierwszych decyzji było ponowne przeniesienie stolicy do Kaesŏngu. Jeongjong prawdopodobnie sądził, że tam będzie bardziej bezpieczny i będzie mógł zaprowadzić stabilniejsze rządy, niż na pełnym konfliktów dworze w Seulu. Mimo to Yi Bang-won (niesławny bratobójca i piąty syn Taejo) odzyskał pełnię faktycznej władzy na królewskim dworze i wszedł w następny konflikt z kolejnym ze starszych braci, księciem Yi Bang-ganem, który także marzył o objęciu tronu królewskiego. W roku 1400 spór między braćmi przerodził się w otwarty konflikt (znany jako drugi spór książąt), zakończony wygnaniem Yi Bang-gana do miasta Tosan i egzekucją wszystkich jego stronników. Widząc, jak bardzo urósł w siłę Yi Bang-won, po zaledwie dwóch latach panowania Jeongjong dobrowolnie abdykował i przekazał tron na rzecz młodszego Yi Bang-wona. Książę osiągnął swój cel i rozpoczął rządy w królestwie Joseon jako trzeci król z dynastii, Taejong.
Konsolidacja władzy królewskiej Na początku panowania Taejonga jego poprzednik i założyciel dynastii, Taejo, odmówił przekazania synowi swojej pieczęci, której posiadanie w pełni potwierdzałoby legitymację Taejonga do sprawowania władzy w państwie. Tym samym Taejong zaczął podejmować działania, którego jego zdaniem miały dodać jego władzy uzasadnienia. Jedną z jego pierwszych decyzji było anulowanie przywilejów, które mieli wysocy urzędnicy i arystokraci w rządzie oraz na królewskim dworze. Posunięcie to utrudniło dworskim koteriom podejmowanie prób przewrotu, a jednocześnie przyczyniło się do znacznego powiększenia królewskiej armii – dotychczas bardzo wielu urzędników, także niskiego szczeblu, było zwolnionych ze służby w wojsku.
Następny ważny przepis wprowadzony przez Taejonga dotyczył reformy podatku katastralnego. Król nakazał także dokonanie powszechnego spisu istniejących w królestwie ziem i budynków. Dzięki temu odnaleziono wiele terytoriów znajdujących się do tej pory poza państwową ewidencją. Obłożenie tych ziem podatkami pozwoliło na dwukrotne zwiększenie dochodów państwa z tytułu podatków.
W roku 1399 Taejong jeszcze przed objęciem tronu odegrał dużą rolę w zlikwidowaniu tzw. zgromadzenia Dopyeong, w skład którego wchodzili starzy wysocy urzędnicy dworscy, których wpływy sięgały jeszcze dynastii Goryeo. Zgromadzenie zostało zastąpione Radą Państwa (Uijeongbu, kor. 의정부), nowym organem państwowej administracji, którego członkami zostali ludzie skupieni wokół Taejonga, popierający tworzone przez niego prawo.
Taejong wydał następnie nowy dekret, dzięki któremu jego władza uległa dalszemu wzmocnieniu. Nałożył mianowicie obowiązek zatwierdzania przez króla decyzji Rady Państwa. Tym samym zakończył tradycję podejmowania najważniejszych decyzji bezpośrednio przez dworskich ministrów i doradców, którzy decyzje te uzgadniali nieformalnie we własnym gronie.
Niedługo potem Taejong założył specjalne biuro, do którego poddani mogli zgłaszać wszelkie nadużycia i akty niesprawiedliwości, których dopuścili się urzędnicy lub arystokraci. Z drugiej strony, Taejong utrzymał w mocy zwiększające rolę rządu reformy dokonane jeszcze przez Jeong Do-jeona, zabitego podczas pierwszego sporu książąt w 1398 roku. Ponadto, w celu umocnienia posiadanej władzy oraz by zapobiec próbom przewrotu, Taejong zabił lub wygnał z dworu wielu urzędników, którzy jeszcze niedawno pomagali mu objąć tron. By ograniczyć wpływy swych krewnych, zabił braci wszystkich królowych, z którymi był związany. Pozbył się także teścia swojego syna i późniejszego następcy, Sejonga.
W koreańskiej historiografii Taejong uchodzi za bardzo kontrowersyjną postać. W celu umocnienia posiadanej władzy i dla realizacji swoich celów politycznych nakazał zabicie wielu przeciwników, nie oszczędzając nawet członków własnej rodziny. Z drugiej strony przyczynił się do wzrostu dobrobytu poddanych, umocnił także wojsko, co dało dobre fundamenty dla bardzo udanych rządów następnego króla, Sejonga, który ze względu na swoje osiągnięcia dla kultury jest określany w historiografii koreańskiej jako „Sejong Wielki”.
Rządy króla Sejonga