Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym

thumb|300px|Granice Okręgowych Związków Piłki Nożnej w Polsce w 1939 roku Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej w okresie międzywojennym – odpowiednik drugiej w hierarchii klasy męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce.

Regularne rozgrywki piłkarskie w Polsce rozpoczynają się wiosną 1920 roku. Poprzedzone zostały utworzeniem w grudniu 1919 Polskiego Związku Piłki Nożnej oraz struktur okręgowych. Część klubów działała już przed wojną, np. w Galicji czy na terenie zaboru niemieckiego. Kluby te posiadają bazę sportową oraz tradycje piłkarskie, w przyszłości zaprocentuje to uzyskiwaniem dobrych rezultatów. Tak więc do pierwszego sezonu rozgrywek przystępują drużyny skupione w 5 związkach okręgowych: poznańskim, lwowskim, krakowskim, warszawskim oraz łódzkim.

Okręgi OZPN z kilkoma wyjątkami pokrywają się z granicami województw. Przy tworzeniu się struktur okręgowych w poszczególnych województwach dochodzi do wielu zmian przynależności okręgów i podokręgów.

Do 1939 roku powstało 14 Okręgowych Związków Piłki Nożnej, zabrakło 2 z województw nowogródzkiego i tarnopolskiego.

Historia W okresie międzywojennym nie było ligi, z której kluby awansowałyby do Ekstraklasy. Problem awansów do I ligi polskiej rozwiązywały turnieje barażowe mistrzów lig okręgowych, którego zwycięzcy (początkowo jedna drużyna, a od 1936 – dwie) awansowali do ligi krajowej.

Raz na jakiś czas pojawiały się jednak koncepcje jej utworzenia, których w rzeczywistości nigdy nie zrealizowano. 2 listopada 1929 projekt jej powołania zaproponował na swych łamach Przegląd Sportowy. Idea nie została podchwycona przez piłkarską centralę, więc dalsze próby jej forowania porzucono. Do pomysłu wrócono niemal dekadę później. W niedzielę, 26 września 1937 odbyła się w Częstochowie konferencja przedstawicieli ośmiu klubów A-klasowych, podczas której omawiano szczegóły utworzenia ogólnokrajowej II ligi, a uczestniczyli w niej delegaci: Brygady Częstochowa, Dębu Katowice, Gryfa Toruń, Rewery Stanisławów, Strzelca Janowa Dolina, Śmigłego Wilno, Unii Sosnowiec, WKS Grodno.

Dodatkowo do udziału w niej zaproszono przedstawicieli czterech kolejnych drużyn, którzy jednakże nie pojawili się na spotkaniu. Były to: HCP Poznań, Naprzód Lipiny, Podgórze Kraków, Union-Touring Łódź.

Podczas konferencji rozmawiano o utworzeniu narodowej B-klasy, którą miało tworzyć wspomnianych 12 klubów, jednak i z tego projektu nic nie wyszło.

System rozgrywek A klasy w latach 1920–1939 1920-1926 Pierwsze mistrzostwa, rozpoczęte w roku 1920, zostały przerwane z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej. W kolejnych latach rozgrywki toczą się w klasach okręgowych A, B i C, gdzie po zakończonym sezonie mistrzowie okręgów toczą walkę o tytuł Mistrza Polski. Taki przebieg mają sezony od 1921 do 1926 roku, z przerwą w roku 1925. W roku 1926 mistrzowie oraz najlepsze drużyny w okręgach uzyskują awans do Ogólnopolskiej Ligi. I poziom rozgrywkowy Mistrzostwa Polski (mistrzowie okręgów) II poziom rozgrywkowy A klasa III poziom rozgrywkowy B klasa IV poziom rozgrywkowy C klasa

1927-1939 Od roku 1927 zmieniał się system rozgrywkowy oraz sposób wyłonienia drużyny awansującej do Ligi. Mistrzowie okręgów po zakończonym sezonie toczyli eliminacje o ligę. Rozgrywki te toczyły się systemem grupowym do momentu wyłonienia najlepszej drużyny, która zyskiwała prawo awansu. W poszczególnych sezonach system grupowy mieszany był z systemem pucharowym, szczególnie dotyczyło to półfinałów czy finału. W końcu lat 30. XX wieku do Ligi awansowały 2 lub 3 najlepsze drużyny eliminacji. I poziom rozgrywkowy Liga II poziom rozgrywkowy A klasa Klasa Okręgowa* III poziom rozgrywkowy B klasa A klasa* IV poziom rozgrywkowy C klasa B klasa* V poziom rozgrywkowy C klasa* (*) – Pod koniec lat 30. XX wieku władze PZPN-u oficjalnie ustanawiają klasę Okręgową jako II poziom rozgrywek. Zmiana ta nie do końca się przyjęła, w niektórych okręgach nie została wprowadzona. Stąd też mogą pojawiać się rozbieżności co do nazwy II poziomu rozgrywek w zależności od okręgu. Dodatkowo w Śląskim (Katowickim) OZPN-ie od 1932 A klasa nosi nazwę Liga śląska.

Z powodu zwiększonej liczby klubów oraz tworzenia tzw. podokręgów, w niektórych OZPN-ach tworzy się grupy A klasy. Przykładem jest Kielecki i Śląski OZPN, gdzie w poszczególnych sezonach mamy od 3 do 4 grup A klasy. Liczba grup nie zmienia regulaminu, gdyż tylko jeden mistrz z danego okręgu może zagrać w eliminacjach do Ligi. Zatem mistrzowie poszczególnych grup toczą między sobą walkę o te premiowane miejsce. Grupy tworzono także w mniejszych okręgach np. białostockim, powodem były względy ekonomiczne i zmniejszenie kosztów wyjazdów.

Okręgowe Związki Piłki Nożnej (OZPN) Rozwój organizacyjny Związku Piłki Nożnej wyglądał w największym skrócie tak: na zjeździe założycielskim PZPN (21–22 grudnia 1919) powołano komitety organizacyjne pięciu okręgów. Cztery z nich powstały w 1920, były to OZPN: krakowski (powstał jako pierwszy, zebranie inauguracyjne 15 lutego 1920), lwowski, poznański (istniejący od 1913 roku jako ZPTS, zmienił nazwę w marcu 1920), łódzki, warszawski. w 1922 powstały OZPN: górnośląski, lubelski, wileński. w 1923 powstał toruński OZPN, w październiku 1927 r. siedzibę przeniesiono do Bydgoszczy, a nazwę zmieniono na pomorski OZPN. w 1927 powstała Liga Państwowa (początkowo 14-drużynowa, ostatecznie 10-drużynowa), która po kilkumiesięcznym konflikcie z PZPN została ostatecznie uznana za jego autonomiczny okręg, wcześniej (10 marca) okręg górnośląski przemianowano na śląski. w 1928 powstał kielecki OZPN z siedzibą w Sosnowcu. w 1929 powstały poleski OZPN z siedzibą w Pińsku oraz wołyński OZPN z siedzibą w Równem oraz białostocki OZPN. w 1935 powstał stanisławowski OZPN (wcześniej istniał Podokręg Stanisławowski w ramach Lwowskiego OZPN). w 1937 zlikwidowano (w lipcu) kielecki OZPN i na jego miejsce powołano zagłębiowski OZPN z siedzibą w Sosnowcu; od 1929 Podokręg Zagłębiowski (z siedzibą w Będzinie) istniał przy Krakowskim OZPNPiłkarski podział II Rzeczpospolitej..

Każdy OZPN prowadził swoje mistrzostwa okręgowe w ligach, zwanymi Klasą A lub ligą okręgową. Należy wspomnieć, że nie wszystkie województwa posiadały własne A-Klasy. Okręgowe Związki Piłki Nożnej w niektórych obszarach zlokalizowanych głównie w województwach wschodnich (Kresy Wschodnie) nie były wystarczająco rozwinięte (lub nie posiadały wystarczająco dużo drużyn) aby organizować własne ligi. Tak więc, nie było własnych lig w województwach nowogródzkim i tarnopolskim. Zamiast tego, drużyny z tych województw uczestniczyły w rozgrywkach sąsiednich Okręgów OZPN.

Ciekawy jest fakt, że w kilku przypadkach, drużyny z jednego województwa uczestniczyły w A-klasie innego regionu – np. Koszarawa Żywiec z województwa krakowskiego występował w połowie lat 30. w śląskiej klasie A, SKS Starachowice występował w końcu lat 30. w warszawskiej klasie A, chociaż miasto Starachowice położone w województwie kieleckim, lub Pogoń Stryj, który grał w lwowskiej klasie A, ale miasto Stryj należało do województwa stanisławowskiego.

Władze OZPN-ów miały decydujący i ostateczny głos co do rozgrywek A,B i C klasy. Nie odosobnione były przypadki wykorzystywania tego do zmian w ligowej tabeli po sezonie przy zielonym stoliku. Zdarzały się przypadki utrzymywania drużyn zasłużonych pomimo miejsca spadkowego itp. Rok 1920 (przerwane) 1. Sezon – 1921 rok 2. Sezon – 1922 rok 3. sezon – 1923 rok 4. sezon – 1924 rokthumb|180px|1920 rozgrywki nieoficjalnethumb|180px|1921 rok A klasathumb|180px|1922 rok A klasathumb|180px|1923 rok A klasathumb|180px|1924 rok A klasa 5. Sezon – 1926 rok 6. Sezon – 1927 rok 7. sezon – 1928 rok 8. sezon – 1929 rok 9. Sezon – 1930 rokthumb|180px|1926 rok A klasathumb|180px|1927 rok A klasathumb|180px|1928 rok A klasathumb|180px|1929 rok A klasathumb|180px|1930 rok A klasa 10. Sezon – 1931 rok 11. sezon – 1932 rok 12. sezon – 1933 rok 13. Sezon – 1934 rok 14. Sezon – 1935 rokthumb|180px|1931 rok A klasathumb|180px|1932 rok A klasathumb|180px|1933 rok A klasathumb|180px|1934 rok A klasathumb|180px|1935 rok A klasa 15. sezon – 1936 rok 16. sezon – 1936/37 rok 17. Sezon – 1937/38 rok 18. Sezon – 1938/39 rok 19. sezon – 1939/40 rok thumb|180px|1936 rok A klasathumb|180px|1936/37 rok A klasathumb|180px|1937/38 rok A klasathumb|180px|1938/39 rok A klasa Rozgrywki niedokończone, praktycznie nie odbyły się z powodu wybuchu wojny.

Schemat podziału A klasy w poszczególnych okręgach i wybranych podokręgach Sezony >>>> rok zał. 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 36/37 37/38 38/39 Mistrzostwa Polski Liga Poznański OZPN1921 (5) 6 6 6 6 X 6 5 11 10 10 10 10 10 10 10 10 8 7 7 Lwowski OZPN1921 (4) 2 5 6 6 X 6 5 5/5 5/5 9 8 6/7 6/7 10 11 5/5 12 14 13 Krakowski OZPN1921 (4) 4 6 6 6 X 6 9 11 10 12 8/6 5/6 9 9 10/8 11 12 12 11 Warszawski OZPN1921 (2) 3 5 4 6 X 6 8 11 6/5 10 10 11 10/{6} 12/{9} 12/{10}/6/4 6/6/{8}/5 8/8/{8}/5 12 10 Łódzki OZPN1921 X 4 4 5 5 X 6 5 12 11 12 11 10 9 10 10 10 10 10 11 Śląski OZPN1922 X (14) 6 6 8 X 7 11 9/9/8 9/9/9 11/8/7 12 11*** 12 12 11 10 9 10 11 Wileński OZPN1922 X (4) 3 3 3 X 6 6 6 8 7 7 6 5 7 6 4 4 5 4 Lubelski OZPN1922 X X 4 4 5 X 6 7 9 6 6 6 4/4 4/3 6 7 7 6 6 5 Pomorski OZPN**1923 X POZ POZ (4) 3 X 6 5 5 5 5 6 6 7 7 7 8 8 8 8 Kielecki OZPN*1928 X X X X ŁÓD X LUB WAW 8 5/6/4 8/5/6 6/5/4/7/5 10/7/6/5 5/5/7/4/6 10/7/4/5 10/6/6/5 10/7/5 10/7/3 KRA KRA Białostocki OZPN1929 X X X X WIL X WIL WAR WAR 6 8 8 8 4/4 4/4 5/4 3/3/3 8 8 8 Poleski OZPN1929 X X LUB LUB LUB X WIL LUB LUB 4 6 5 5 4 3/3 3/3 3/3 3/3 3/3 4/4 Wołyński OZPN1930 X X LUB LUB LUB X LUB LUB LUB LUB 6 7 8 8 8 10 5/5 8 8 8 Stanisławowski OZPN1934 X LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ X LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ 3 5 7 7 8 8 po.Nowogródzki X X WIL WIL WIL X WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL WIL po.Tarnopolski X LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ X LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ LWÓ po./Zagłębiowski OZPN1937 X X KRA KRA KRA X KRA KAT KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE 10 10 po.Częstochowski X KRA KRA KRA KRA X KRA KAT KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE ZAG ZAG po.Radomski X X WAW WAW WAW X WAW WAW KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE KIE WAW WAW WAW WAW (*) – Kielecki OZPN został rozwiązany w 1937, w jego miejsce powołany Zagłębiowski OZPN. Kielce jako podokręg przeniosły się do Krakowskiego OZPN-u (**) – do października 1927 r. pod nazwą Toruński OZPN (***) – od 1932 Klasa A Śląskiego Okręgu nosi nazwę Liga Śląska (7) – w nawiasach rozgrywki nieoficjalne po. – Podokręgi 7 – liczba drużyn występujących w A klasie 7/7 – liczba grup {7} – tzw. grupa robotnicza (skupiająca kluby fabrykanckie i robotnicze) 7 – pogrubienie oznacza Ligę Okręgową

Artykuły poświęcone okręgowym rozgrywkom w okresie międzywojennym

Lwowska Liga Okręgowa oraz Klasa A (1921-1939)

Tabela wszech czasów

Kursywą wydzielono kluby nie występowali w ostatnim sezonieTabela wszech czasów na 90minut.pl.. # Klub Sezony Mecze Br+ Br- Pkt Tytuł(y) 1 Polonia Przemyśl 17 242 555 437 291 5 2 Lechia Lwów 17 245 528 454 277 2 3 Hasmonea Lwów 15 236 372 378 245 4 Ukraina Lwów 12 204 487 391 224 5 Czarni Lwów 12 160 422 220 214 3 6 Resovia Rzeszów 12 198 393 351 211 1 7 Pogoń II Lwów 13 170 339 340 167 8 Pogoń Stryj 11 168 314 330 165 9 WKS (Ognisko) Jarosław 7 150 298 357 136 10 Rewera Stanisławów 9 129 213 291 124 1 11 Drugi Sokół Lwów 8 158 242 347 122 12 Świteź Lwów 5 98 152 262 74 13 Czuwaj Przemyśl 4 79 153 157 73 14 Pogoń Lwów 5 40 201 35 72 5 15 RKS Lwów 5 81 104 135 68 16 Junak Drohobycz 2 50 121 97 62 1 17 Korona Sambor 3 72 117 197 54 18 Biały Orzeł Lwów 2 52 103 108 37 19 Janina Złoczów 4 39 59 109 25 20 Sian Przemyśl 2 26 36 50 24 21 WKS 6 plotn. Lwów 2 12 45 31 14 1 22 AZS Lwów 3 22 38 62 13 23 Oldboye Lwów 2 43 33 136 13 24 Sparta Lwów 2 16 19 43 8 25 Hakoah Stanisławów 1 8 12 19 5 26 Czarni II Lwów 5 16 7 49 3 27 Ekran Lwów 1 8 8 21 2 28 Strzelec Borysław 1 2 3 3 2 29 Hasmonea II Lwów 1 poza konkursem 30 Lechia II Lwów 1 poza konkursem