thumb|Egipt i Nubia. XVII–XVI wiek p.n.e. Hyksosi (egip. Hekau-chasut, „władcy obcych krajów”; arab. , „królowie pasterze”; ) – termin określający niejednorodną etnicznie grupę ludów zachodnioazjatyckich (semickich i huryckich) przybyłych do delty Nilu ok. 1650–1540 p.n.e. w tak zwanym Drugim Okresie Przejściowym.
Stolicą Wielkich Hyksosów (XV dynastia według numeracji Manetona) było Awaris (egip. Hut-uret), obecnie San al-Hadżar al-Kiblija. Poza nimi wyróżnia się jeszcze dynastię Małych Hyksosów (XVI dynastia), którzy prawdopodobnie byli wasalami dynastii Wielkich Hyksosów. Osiedlili się w Farasz, Tell el-Sahaba, Bubastis, Inszas i Tell el-Jahudija.
Stosowali odmienną niż inni najeźdźcy politykę na opanowanych terenach. Nie zakładali własnej administracji, nie stosowali represji w stosunku do ludności, lecz adaptowali istniejący porządek rzeczy, wtapiając się w wielowiekową tradycję i doświadczenie. Przyjęli pismo hieroglificzne (dokonali transkrypcji swych imion), tytuły królewskie i urzędnicze.
W dziedzinie kultury i religii propagowali kult Baala i przekształcili Hut-Uaret w miasto azjatyckie kulturowo. Ich pochówki były odmienne od wcześniejszych rytuałów egipskich. Jednocześnie ich rządy doprowadziły do rozwoju gospodarczego, populacja miasta powiększyła się dwu lub trzykrotnie w tym okresie. W odróżnieniu od poprzednich dynastii Egiptu Hyksosi skupiali się przede wszystkim na handlu z Palestyną i Cyprem, a w mniejszym stopniu na wymianie z południowymi sąsiadami.
Wnieśli także wielki wkład w dziedzinie techniki, głównie w wojskowości, wprowadzając zaprzęgi konne – rydwany, co zrewolucjonizowało sposób prowadzenia działań wojennych, naśladowany później przez władców Nowego Państwa. Po raz pierwszy rydwany bojowe wprowadził do swej armii Kamose. Wprowadzili do uzbrojenia również zaawansowany sposób obróbki brązu, co później pozwoliło uzyskać Egiptowi znaczną przewagę militarną względem wrogów
Apogeum władzy Hyksosów były rządy króla Chiana (ok. 1610). Chian przesłał dary minojskiemu władcy Krety w Knossos. Jego celem było podbicie całego Egiptu, udało mu się podporządkować sobie 2/3 kraju, być może na krótki okres kontrolował również Teby.
W wyniku działań zbrojnych podjętych przez Kamose (XVII dynastia tebańska) oraz jego brata i następcy, Ahmose I – Hyksosi zostali wyparci z Egiptu. Wyzwolenie i zjednoczenie Egiptu za czasów Ahmose dało początek powstaniu Nowego Państwa – najświetniejszej epoki w dziejach Egiptu Faraonów.
Uproszczona tabela chronologiczna dynastii hyksoskich i tebańskiej Drugi Okres Przejściowy Rok p.n.e. XIII/XIV dynastia XV/XVI dynastia – Awaris XVII dynastia – Teby 1674 Dedumesiu I Szeszi/Salitis Dedumesiu II Senebiu Dżedkare Montuemsaf 1650 Jakob-Har Rahotep Antef V Sobekemsaf II Chian Dżehuti 1633 koniec XIV dynastii Mentuhotep VII Nebirau Antef VII Apopis I 1594 Senachtenre Ahmose 1592 Sekenenre Tao Apopis II Kamose 1550 początek XVIII dynastii – Ahmose I
Przypisy
Kategoria:Epoka brązu Kategoria:Starożytny Egipt