mały|Model Wielkiego Wybuchu oraz stanu Hartle’a-Hawkinga Model Hartle’a-Hawkinga – propozycja kwantowego wyjaśnienia początku Wszechświata, jaką w 1983 roku podali James Hartle oraz Stephen Hawking.
Obecnie jednym z najważniejszych problemów fizyki oraz filozofii przyrody jest niemożliwość podania spójnego opisu początkowej fazy istnienia Wszechświata, zwanej erą Plancka. Korzystając z narzędzi wykorzystywanych w mechanice kwantowej, takich jak rotacja Wicka czy całkowanie po drogach Feynmana fizycy uznali, że przedstawiony przez nich model ewolucji Wszechświata wyjaśnia jego genezę. Ponieważ, w związku z zastosowaniem tych narzędzi, współrzędna czasowa została przemnożona przez jednostkę urojoną, okazało się, iż czas posiadał w najwcześniejszej fazie istnienia Wszechświata inną naturę niż obecnie – był nieodróżnialny od wymiarów przestrzennych. W związku z ową aczasową naturą wymiaru czasowego Stephen Hawking uznał, iż mówienie o czasowym początku Wszechświata jest bezsensowne. To przekonanie stało się źródłem słynnego twierdzenia Hawkinga, że „Wszechświat spontanicznie wyłonił się z niczego”, które często wyrażał w wydanej w 2010 roku (wspólnie z L. Mlodinowem) książce Wielki Projekt.
Przypisy Patrz np. S. Hawking, L. Mlodinow, Wielki Projekt, przeł. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2011, s. 219,
Bibliografia
S. Hawking, L. Mlodinow, Wielki Projekt, przeł. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2011, S. Hawking, R. Penrose, Natura czasu i przestrzeni, przeł. P. Amsterdamski, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1996,
Michał Heller, Ostateczne wyjaśnienia Wszechświata, Universitas, Kraków 2008,
Kategoria:Fizyka teoretyczna Kategoria:Kosmologia fizyczna Kategoria:Stephen Hawking