Samuel Capricornus, właśc. Samuel Friedrich Bockshorn (ur. 21 grudnia 1628 w Žerčicach, zm. 10 listopada 1665 w Stuttgarcie) – niemiecki kompozytor, kapelmistrz i nauczyciel muzyki czeskiego pochodzenia.
Życiorys Przyszedł na świat w rodzinie pastora ewangelickiego wyznania augsburskiego, w trakcie wojny trzydziestoletniej, która zmieniła strukturę religijną całych społeczności i wielu zmusiła do emigracji w poszukiwania wolności religijnej.
Jego rodzinne Žerčice były w roku 1639, podczas wtargnięciu Szwedów do Czech, całkowicie spalone. Mieszkańcy rozpierzchli się po okolicy, a większość już nigdy nie powróciła. Dlatego też w roku 1640 Capricornus udał się na naukę w gimnazjum do Sopronu, następnie studiował języki i teologię na Śląsku.
Po krótkim pobycie w Strasburgu i Wiedniu (gdzie jako muzyk przebywał na dworze cesarskim i poznał muzykę Giovanni Valentiniego i Antonio Bertalego) oraz w Reutlingen, od roku 1649 sprawował przez dwa lata posadę prywatnego nauczyciela w rodzinie lekarza W. Raygera w Bratysławie. 10 września 1651 ożenił się tam z córką ewangelickiego proboszcza z Koszyc, E. Knoglerius, z którą miał czworo dzieci.
W marcu 1651 został mianowany nauczycielem muzyki w gimnazjum ewangelickim, a wkrótce Director Musicae w Dreifaltigkeitskirche w Bratysławie. Większa część jego twórczości pochodzi właśnie z okresu bratysławskiego. W czasie swej działalności w Bratysławie Capricornus napisał 112 utworów. Wiele z nich opublikował w swych zbiorach Opus Musicum (1655}, w owym czasie jednym z najbardziej rozpowszechnionych zbiorów wokalno-instrumentalnej muzyki liturgicznej oraz Jubilus Bernhardi (1660). Niektóre utwory były też wydane pośmiertnie w Opus aureum missarum (1670).
W Bratysławie Capricornus oprócz swoich utworów wykonywał także dzieła mistrzów włoskich jak Giovanni Antonio Rigatti, Claudio Monteverdi, Alessandro Grandi, Giacomo Carissimi, a także niemieckich jak Heinrich Schütz, Johann Hermann Schein, Michael Praetorius. O wysokim poziomie muzyki na jego chórze możemy sądzić na podstawie zachowanych inwentarzy materiałów nutowych.
W kwietniu 1657 Capricornus opuścił Bratysławę, aby przyjąć posadę nadwornego kapelmistrza księcia Eberharda III w Stuttgarcie. W swym liście pożegnalnym uzasadnia odejście stanem zdrowia. W odpowiedzi mieszkańcy Bratysławy w liście dziękczynnym określili go jako muzyka "o wyjątkowej... pilności, tak że chętnie by go mieli o wiele dłużej". Jest jednak prawdopodobne, że głównym powodem był klimat religijny w monarchii austriackiej.
W Stuttgarcie Capricornus znalazł sprzyjające warunki dla działalności kompozytorskiej. Z tego okresu pochodzi interesujący dokument - polemika z innym stuttgarckim muzykiem, Ph. Boedeckerem, który atakuje Capricornusa. Ten jednak broni swego stylu kompozytorskiego i wskazuje na wzory w twórczości takich kompozytorów, jak G. Valentini i A. Bertali. W latach 1661–65 r. jego uczniem był Johann Fischer.
Capricornus utrzymywał kontakt z wybitnymi muzykami swoich czasów. Korespondował m.in. Heinrichem Schützem, który jego dzieła określił jako „opera virtuosa”. Wpływ Schütza na muzykę Capricornusa daje się zauważyć w zbiorze Theatrum Musicum (1669). Jego utwory dotarły też do Giacomo Carissimiego, który niektóre z nich wykonał w kościele Sant'Apollinare. Nazwiska tych dwóch twórców są ze sobą związane również za sprawą jednego z najwcześniejszych oratoriów, Salomis judicium. Zwykle mówi się, że autorem jest Carissimi, jednak w 1669 zostało opublikowane przez Capricornusa w Theatrum Musicum. Nie jest jasne, kto naprawdę jest autorem tego dzieła.
Capricornus był wyjątkowo płodnym kompozytorem. Pisał utwory niemal wszystkich gatunków. Jego utwory były bardzo popularne i zostały opublikowane za jego życia w wielu zbiorach. Krążyły w odpisach i egzemplarzach drukowanych jeszcze długo po jego śmierci i zostały odnotowane w inwentarzach wielu kościołów i dworów w całej Europie. Jest uważany za jednego z głównych twórców pieśni w swoim czasie. W okresie pomiędzy Heinrichem Schützem i Janem Sebastianem Bachem przyczynił się do rozwoju koncertu duchowego i kantaty.
Później jednak jego imię i muzyka popadły w zapomnienie. Powoli jednak zaczyna wracać na scenę muzyczną dzięki działalności zespołów, specjalizujących się w wykonawstwie muzyki dawnej.
Wybrane kompozycje
Adeste omnes fideles, Edition Musica Poetica, St. Peter-Ording 2008 Audio Domini Deus meus, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008 Beati immaculati in via, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008 Ciacona für Violine, Viola da gamba und B.c., Cornetto-Verlag, Stuttgart 2006 Continutiatio theatri musici, Bencard, Würzburg 1669 Deus docuisti me, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2003 Geistliche Concerten, Endter, Nürnberg 1658 Geistlicher Concerten ander Theil, Stuttgart 1665 Erster Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1659 Ander Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1660 Das ist meine Freude, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000 Ich habe den Herrn, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2004 Geistliche Harmonien Teil 3 Dritter Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1664 Es stehe Gott auf, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2002 Ich bin schwarz, aber gar lieblich, Carus-Verlag, Leinfelden-Echterdingen 1998 Ich weiss, dass der Herr Gott ist, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000 Singet Gott, lobsinget seinem Namen, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2003 Jauchzet dem Herrn, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2004 Jubilus Bernhardi für SSATB, 4 Violen und B.c., Endter, Nürnberg 1660, Strube Verlag, Berlin 2003 Jesus dulcis memoria Jesu spes poenitentibus Jesu dulcedo Cordium Jesum quaeram in lectulo Cum Maria Diluculo Jesu Rex admirabilis Mane nobiscum Domine Amor Jesu dulcissimus Jesum omnes agnoscite Jesus autor clementiae Jesus mi bone sentiam Tua Jesu dilectio Jesu Decus Angelicum Amor tuus continuus Jesu summa benignitas O Jesu mi dulcissime Jesus cum sic diligitur O beatum incendium Jesu Flos matris Virginis Jesu sole serenior Mi dilecte reverete Coeli cives occurrite Rex virtutum Jesus in pace imperat Missa in F für Sopran, Alt, Tenor, Bass, 2 Violinen und B.c., Cornetto-Verlag, Stuttgart 2003 Opus aureum missarum, Bencard, Frankfurt 1670 Opus musicum, Christoff Gerhard, Nürnberg 1655 Quae fata spes ve fingo?, Cornetto-Verlag, Stuttgart Quis dabit capiti meo aquam, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008 Raptus Proserpinae, Opera Scelta musicale, Ammon, Frankfurt 1669 Sonata in e für Violine und b.c. Surrexit pastor bonus, Edition Musica Poetica, St. Peter-Ording 2008 Tafelmusik Continuatio der Tafelmusik Theatrum musicum, Bencard, Würzburg 1669, Faksimile: Cornetto-Verlag, Stuttgart Willkommen, edles Knäblein, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000 Zwey Lieder von dem Leyden und Sterben Jesu, Christoff Gerhard, Nürnberg 1660, Faksimile: Cornetto-Verlag, Stuttgart
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Samuel Capricornus - nagrania na YouTube
Kategoria:Artyści związani z Bratysławą Kategoria:Artyści związani ze Stuttgartem Kategoria:Niemieccy kompozytorzy baroku Kategoria:Urodzeni w 1628 Kategoria:Zmarli w 1665