Wilhelm Fallek (Wolf) (ur. 24 grudnia 1887 w Łodzi, zm. w 1941 w Brodach) – nauczyciel, historyk literatury, krytyk i historyk teatru, dziennikarz.
Życiorys Syn Altera Menachema, fabrykanta pudełek. Pracował w jednej z firm spedycyjnych jako buchalter, także jako pomocnik kupca, jednocześnie przygotowując się do matury w trybie eksternistycznym. Po zdaniu matury w krakowskim gimnazjum św. Anny (1909) dzięki pomocy finansowej braci studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, który ukończył w 1913 r. Doktorem prawa został w 1915 r. W 1922 r. złożył egzamin adwokacki, ale wkrótce zrezygnował z uprawiania zawodu adwokata na rzecz dziennikarstwa i publicystyki.
Praca nauczycielska W 1923 r. wrócił do Łodzi i rozpoczął pracę jako polonista w I Gimnazjum Męskim Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich przy ul. Magistrackiej (obecnie ul. Aleksandra Kamińskiego). „Polskiego uczył mnie Wilhelm Fallek. Cudowny człowiek, niezwykły. Przyjaciel Boya”Arnold Mostowicz W: Łódź, moja zakazana miłość, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1999, .
Działalność dziennikarska i publicystyczna Debiutował jeszcze jako uczeń recenzją teatralną w czasopiśmie „Łan Młodzieży”, później pisywał w wielu gazetach. Jako recenzent teatralny naraził się kiedyś Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi, który zrewanżował się artykułem „Odpowiedź Fallkowi na jego krytykę Tumora Mózgowicza”. W krakowskim „Nowym Dzienniku”, jednym z trzech największych dzienników syjonistycznych w języku polskim prowadził redakcję działu literackiego gazety a w latach 1918–1923 był stałym recenzentem teatralnym.
Współpracował z łódzką prasą codzienną: „Głosem Porannym”, „Kurierem Łódzkim”, „Prawdą”, „Republiką” oraz z periodykami należącymi do kręgu piśmiennictwa polsko-żydowskiego: „Chwilą”, „Miesięcznikiem Żydowskim”, „Naszą Opinią”, „Naszym Przeglądem”, „Nowym Dziennikiem” oraz prasą żydowską: „Łodzier Togbłat”, „Morija”, „Najer Fołksbłat”. W 1926 r. był współwydawcą łódzkiego dziennika żydowsko-polskiego „Wiadomości Codzienne”, w którym zamieszczał swoje recenzje i krytyki literackie. Był członkiem zarządu Towarzystwa Polonistów RP oraz komitetu redakcyjnego „Prac Polonistycznych”. Wygłaszał odczyty o literaturze polskiej. W badaniach nad dziejami teatru polskiego podejmował problematykę regionalną.
Działalność społeczna 21 sierpnia 1923 r. został członkiem Komitetu Budowy Teatru Miejskiego w Łodzi.
Adres zamieszkania w Łodzi W Łodzi mieszkał przy ul. Pomorskiej 91Księga adresowa miasta Łodzi i Województwa Łódzkiego (…). Rocznik 1937–1939, Zarząd Miejski w Łodzi, Łódź 1937 (?), s. 109 Dział II Wykaz mieszkańców m. Łodzi.
W czasie II wojny światowej W czasie II wojny światowej w listopadzie 1939 r. przedostał się do Brodów, gdzie został kierownikiem szkoły powszechnej. Zginął w lecie 1941 r. zamordowany przez hitlerowców w zbiorowej egzekucji ludności żydowskiej pod Brodami. Jego żonę i córkę zamordowali Niemcy w Częstochowie. Zniszczeniu uległ też zgromadzony przezeń księgozbiór i materiały z zakresu teatrologii.
Charakterystyka postaci Był, zdaniem swoich współczesnych, człowiekiem o nieskazitelnym charakterze, niesłychanej dobroci, niezwykle aktywnym i pełnym entuzjazmu dla piękna. „Był człowiekiem żydowsko-polskiego pogranicza: Żyd o podkreślanej żydowskiej przynależności narodowej - Polak o podkreślanej polskiej przynależności kulturalnej, przynależności do wspólnej tradycji historycznej; Żyd-Polak”Löw R., Rzecz o Wilhelmie Falleku, „Tygiel Kultury” nr 1-2/1997 s. 67. „Fallek pozostawił po sobie pamięć nieskazitelnego charakteru, dobroci, entuzjazmu dla piękna”Stefania Skwarczyńska Polski Słownik Biograficzny t. VI s. 364.
Odznaczenia
Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”..
Publikacje jego autorstwa Świat biblijny w twórczości J. Kochanowskiego („Kultura staropolska” 1930), Szkice żydowskie i studia o wpływie Biblii na literaturę polską, Warszawa-Łódź 1931, Motywy biblijne w „Panu Tadeuszu” Mickiewicza Łódź 1931, II cz. „Dziadów” A. Mickiewicza Łódź 1932, Scena łódzka pod dyrekcją Aleksandra Zelwerowicza. Kartka z dziejów teatru łódzkiego (1908–1911), Łódź 1937, Z dziejów sceny łódzkiej. Teatr Zelwerowicza w Łodzi w r. 1920/21 Łódź 1938, Cztery sezony teatru łódzkiego. (Dyrekcja Szyfmana i Gorczyńskiego 1925/27 i Dyrekcja Gorczyńskiego 1927/29) Łódź 1939, przygotował do druku i wstępem opatrzył Pieśń nad pieśniami w przekładzie Z. Bromberga-Bytkowskiego Łódź 1924, W księdze zbiorowej Żydzi w Polsce Odrodzonej (Warszawa 1931) znajduje się jego rozprawa Twórczość Żydów na polu literatury polskiej do r. 1918 (t. 2 s. 74–90).
Zobacz też Dzienniki Łodzi do 1939 roku Ofiary represji Niemiec nazistowskich w Polsce
Przypisy
Bibliografia
Löw R., Rzecz o Wilhelmie Falleku, „Tygiel Kultury” Łódź, nr 1-2/1997,
Baranowski K., Żydowskie średnie szkoły ogólnokształcące w Łodzi w latach 1918–1939, „Biuletyn ŻIH”, Warszawa 1981, nr 3, Mostowicz A., Łódź, moja zakazana miłość, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1999, ,
Dzieje Żydów w Łodzi 1820–1944. Wybrane problemy. Pod redakcją Wiesława Pusia i Stanisława Liszewskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1991, , Polski Słownik Biograficzny(Stefania Skwarczyńska) t. VI.
Linki zewnętrzne Wilhelm Fallek – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Dziennikarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Nauczyciele związani z Łodzią Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1941 Kategoria:Żydowscy nauczyciele