Purchawka brunatna (Utraria umbrina (Pers.) R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go Christiaan Hendrik Persoon w 1801 r. w 2024 r. R.L. Zhao & J.Xin Li, in Li, Cao, Phurbu, He, Zhu, Parra & Zhao przenieśli go do rodzaju Utraria. Niektóre synonimy nazwy naukowej: Lycoperdon hirtum (Pers.) Mart. 1817 Lycoperdon umbrinum Pers. 1794 Lycoperdon umbrinum var. curtisiiforme Hollós 1904 Lycoperdon umbrinum var. hirsutum Alb. & Schwein. 1805 Lycoperdon umbrinum var. hirtellum Peck Lycoperdon umbrinum Pers. 1801 var. umbrinum Nazwę polską podała Wanda Rudnicka-Jezierska w 1991 r.
Morfologia Owocnik Do 3 cm szerokości i 4 cm wysokości. Kształt przeważnie odwrotnie gruszkowaty, rzadziej kulisty. Dolna część owocnika zwężona, połączona z podłożem sznurami białej grzybni. Początkowo owocniki są białe, szybko jednak stają się brunatne. Powierzchnia egzoperydium pokryta cienkimi i gęstymi kolcami o wysokości do 1 mm. Są one wszystkie jednakowe i sztywne. Wyginają się ku sobie tworząc coś w rodzaju kutneru. Podczas dojrzewania owocnika kolce pozostają pojedyncze, albo tworzą gwiazdkowate skupiska o barwie początkowo jasnobrązowej, potem brązowej, w końcu ciemnobrązowej. U dojrzewającego owocnika pomiędzy kolcami widoczne jest błyszczące, papierowate endoperydium. U młodych owocników jest ono białawe, potem brązowe. Otwiera się na szczycie niewielkim otworem. Podglebie z dużymi komorami, początkowo białe, potem szarobrązowe i szarofioletowe. W miarę dojrzewania owocnika przechodzi w kolumellę. Gleba o barwie od oliwkowobrązowej do brązowej. Cechy mikroskopowe Zarodniki kuliste, o rozmiarach 3,5–4,5 (5) μm, kuliste, bez sterygm. Ich powierzchnię pokrywają brodawki w liczbie 6–12 na obwodzie. Występuje słabo rozwinięta, żółtawobrązowawa, elastyczna włośnia, zbudowana z cienkościennych, rzadko septowanych strzępek o grubości 6 μm z dużymi jamkami. Gatunki podobne purchawka miękka (Lycoperdon molle) jest jaśniejsza, szarobrązowa, do barwy kawy z mlekiem, nieco mniejsza. purchawka cisawa (Lycoperdon lividum). Odróżnia się ona ziarnistą strukturą egzoperydium oraz źle wykształconą kolumellą.
Występowanie i siedlisko Purchawka brunatna jest szeroko rozprzestrzeniona w Ameryce Północnej i Europie, ponadto podano jej występowanie w Ameryce Środkowej i Azji Wschodniej. W Polsce jest dość pospolita.
Rośnie na ziemi w różnego typu lasach, rzadziej w parkach. Szczególnie często spotykana pod jodłą pospolitą i kosodrzewiną. Owocniki wytwarza od sierpnia do listopada.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Purchawkowate