Wojciech Jakubowski herbu własnego, krypt.: W. I. B. F.; W. I. B. W. F.; W. J. B. F.; W. J. B. W. F., (ur. 1712 w Krakowskiem, zm. 3 grudnia 1784 w Warszawie) – polski wojskowy, baron, generał i marszałek polny wojsk francuskich, dyplomata francuski, poeta, tłumacz i arystokrata.
Życiorys Urodził się w Krakowskiem, jako syn Franciszka, żydowskiego neofity, podstolego owruckiego(?), i Heleny z Rupniewskich. Pierwsze nauki pobierał w kolegium jezuickim we Lwowie. W roku 1732, dzięki protekcji rodu Tarłów wyjechał do Francji, gdzie dwa lata później (1734) zaciągnął się do armii francuskiej (pułk Royal-Pologne). Następnie walczył w wojnie o sukcesję polską, kończąc kampanię roku 1738 w stopniu kapitana (á la suite). Był dość częstym gościem w Lunéville, zyskując przyjaźń i zaufanie m.in. Marii Leszczyńskiej, J. A. Jabłonowskiego i S. Konarskiego. Protekcja Leszczyńskiej otworzyła mu wstęp na francuski dwór królewski (Wersal). W latach 1741–1748 aktywnie uczestniczył w wojnie o sukcesję austriacką (pułk Royal-Allemand). W uznaniu zasług, awansował na stopień podpułkownika (3 maja 1747), a dwa lata później (10 czerwca 1749) dosłużył się rangi pułkownika. Kilka lat później (29 stycznia 1754) został nagrodzony orderem św. Ludwika (), a wkrótce przeszedł do pracy w dyplomacji i słynnym, francuskim Secret du Roi (Sekret Króla), pozostając jednak formalnie w czynnej służbie wojskowej. Kilka miesięcy później (1754) trafił do Drezna w podwójnej roli: agenta dyplomatycznego przy pośle francuskim i tajnego korespondenta Sekretu. W roku 1755 przyjechał do Białegostoku, będąc pośrednikiem w tajnych układach pomiędzy Wersalem a partią profrancuską. W grudniu 1765 r. uzyskał z rąk Stanisława Augusta tajną nobilitację i herb Kopacz odm. W roku 1780 został awansowany do stopnia marszałka polnego wojsk francuskich.
Twórczość Ważniejsze utwory Celsissimo Josepho Prussio Jabłonowski S. R. I. Principi, ad excellens eius genealogiarum opus, etc. alia amicum praesagium (wiersz), wyd. J. A. Jabłonowski w: Tabulae Jablonovianae... (cz. 1), Amsterdam 1743(-1748); przedr. tamże: cz. 2, Norymberga(-Warszawa) 1748(-1754) „Żal przyjacielski, nagrobek Stanisławowi Konarskiemu”, Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1773, t. 8, cz. 2 i odb.; wyd. następne: „Na śmierć Stanisława Konarskiego żal przyjacielski”, w: S. Konarski: Wiersze wszystkie z łacińskich na polskie przełożone, Warszawa 1778 Życie Stanisława Konarskiego S. P. krótko zebrane w: S. Konarski: Wiersze wszystkie z łacińskich na polskie przełożone, Warszawa 1778 W dzień imienin J. O. Książęcia...Czartoryskiego, generała ziem podolskich... Oda, brak miejsca i roku wydania Wiersze różne z dodaniem wierszy innych autorów; zbiór rękopiśmienny wierszy niepublikowanych, poprawiony przez autora; w Bibliotece Narodowej (BOZ), sygn. 1413, (tu także wiersze do Jakubowskiego). Prace Jakubowskiego znajdują się także w rękopisach: Biblioteka Narodowa (Zbiór Morsztynów, sygn. 88); Biblioteka PAN Kraków, sygn. 615; Biblioteka Akademii Nauk USRR we Lwowie (Zbiory Baworowskich, sygn. 778/I).
Utwory swe zamieszczał ponadto w Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych (1771–1777; tu: Wiersz z okazji okropnego przypadku, dnia 3.9.br. spraktykowanego, 1771, t. 4, cz. 2, s. 339-341; Żal przyjacielski nad stratą ks. Piotra Śliwickiego, wizytatora Księży Misjonarzów, 1774, t. 10, cz. 1, s. 253-256; Odpowiedź... na wiersz A. Naruszewicza, 1774, t. 10, cz. 1, s. 106-107; (inc.:) W drodze raz będąc, puszczam myślom lece(!)..., 1776, t. 13, cz. 2, s. 258-260; O cnocie, 1776, t. 13, cz. 2, s. 319-322; O dobroczynności, 1776, t. 13, cz. 2, s. 322-325; O przymiotach wymowy dla płci obojej, 1777, t. 15, cz. 1, s. 60-68).
Kilka jego wierszy ogłosił S. Tomkiewicz: Z wieku Stanisława Augusta, t. 2, Kraków 1882 (z nieistniejącego obecnie rękopisu Biblioteki Narodowej Litteraria), i L. Bernacki: „Materiały do życiorysu i twórczości Ignacego Krasickiego”, Pamiętnik Literacki, rocznik 31 (1934), s. 145. Dość żartobliwą korespondencję Krasickiego i Jakubowskiego (list Krasickiego i respons Jakubowskiego) z roku 1781 ogłosił M. Klimowicz: „Nieznane wiersze Ignacego Krasickiego”, Pamiętnik Literacki, rocznik 44 (1953), zeszyt 2, s. 585-586.
Przekłady dzieł J.P. Boudier de Villermet: Przyjaciel białych głów, Warszawa 1760 K. A. Bel: J. O. X. Imci Józefowi Aleksandrowi Jabłonowskiemu, brak miejsca wydania (1760); wyd. następne: Warszawa 1761 S. Konarski: Oda o mądrym królu, brak miejsca wydania (1764); przedr. w: Wiersze wszystkie z łacińskich na polskie przełożone, Warszawa 1778 Q. F. Horatius: (pieśń) w: Pieśni wszystkie Horacjusza przekładania różnych, t. 2, księga 3, Warszawa 1773 J. de La Fontaine: Bajki Ezopa wybrane, wierszem francuskim... ułożone... polskim językiem z przydatkami wydane, Warszawa 1774; jedną z bajek przedrukował Monitor 1782, nr 68 S. Konarski: Pieśń V. Do W. Rzewuskiego... O niezwyciężonym przeciwnościami sercu Augusta III, w: Wiersze wszystkie z łacińskich na polskie przełożone, Warszawa 1778
Prace edytorskie S. Konarski: Wiersze wszystkie z łacińskich na polskie przełożone, Warszawa 1778, (jako współwydawca).
Listy Korespondencja ze Stanisławem Leszczyńskim i Marią Leszczyńską, rękopisy, (informacja: G. Korbut) Korespondencja francuska z ks. de Broglie, opatem de Brenis, min. Choiseulem i innymi; rękopisy: Arch. du Ministère des Affaires Étrangères, Paryż, dział: Pologne, Correspondance Do Hoguera Granda, bankiera holenderskiego, 7 listów; do A. Lanckorońskiego 1 list, rękopisy: Biblioteka Polska w Paryżu „Listy... do J. K. Branickiego w. h. k. z l. 1758-1771. Przypisami objaśnił i dodatkami uzupełnił J. Bartoszewicz”, Warszawa 1882, Biblioteka Ordynacji hr. Krasińskich, Muzeum K. Świdzińskiego, nr 7, (tu także listy do A. Betańskiego) Do J. A. Jabłonowskiego z lat 1762–1764, rękopisy: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1136, 1153 Do A. Mokronowskiego z 22 lipca 1770, rękopis: Biblioteka Kórnicka Do A. Małachowskiego, rękopis: Ossolineum, sygn. 11825/II; do nieznanego z nazwiska adresata z 15 stycznia 1772, rękopis: Ossolineum, sygn. 5427/III; Ekscerpt z listu od ministra francuskiego É. F. de Choiseul, rękopis: Ossolineum, sygn. 566/II.
Bibliografia
Lektura uzupełniająca M. Matuszewicz: Pamiętniki... 1714-1765, Warszawa 1876 Korespondencja Adama Naruszewicza 1762-1796: wyd. J. Platt, Wrocław 1959 S. Łuskina: (Nekrolog), „Gazeta Warszawska” 1784 nr 98 „Suplement" Korespondencja Ignacego Krasickiego: wyd. Z. Goliński, M. Klimowicz, R. Wołoszyński, t. 2, Wrocław 1958 J. U. Niemcewicz: Rozprawa o bajce czytana na posiedzeniu Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk d. 30 IV 1814 r., „Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk” t. 10 (1817); przedr. w: Bajki i przypowieści, wyd. 2, t. 1, Warszawa 1820 J. U. Niemcewicz: Pamiętniki czasów moich t. 1 (powst. w latach 1823–1825), wyd. J. Dihm, Warszawa 1957 „Biblioteka Pamiętnikarzy Polskich i Obcych" A. Magier: Estetyka miasta stołecznego Warszawy (ukończ. w roku 1833), wyd. H. Szwankowska, komentarz historyczno-literacki oprac. J. W. Gomulicki, Wrocław 1963 F. M. Sobieszczański: „Encyklopedia powszechna” Orgelbranda, t. 12 (1963) J. Łoski: W. Jakubowski, marszałek polny wojsk francuskich, „Biblioteka Warszawska” 1873 t. 4 i odb. J. Łoski: W. Jakubowski, „Tygodnik Ilustrowany” 1873 t. 2, nr 310 S. Tomkowicz: Z wieku Stanisława Augusta t. 2, Kraków 1882, s. 85-89 A. Kraushar: Frank i frankiści polscy t. 1, Warszawa 1895, s. 269 J. Bojasiński: „Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana” t. 31/32, (1902/1903) S. Wasylewski: Na dworze króla Stasia, Lwów 1919; wyd. 4 Kraków 1957 P. Boyé: La Cour polonaise de Lunéville, Nancy 1926 I. Z. Turowska-Barowa: Zabawy Przyjemne i Pożyteczne (1770-1777). Ze studiów nad literaturą stanisławowską, Kraków 1933 „Prace Historyczno-Literackie” nr 40 W. Konopczyński: Konfederacja barska t. 1-2, Warszawa 1936–1938 M. Klimowicz: Nieznane wiersze Ignacego Krasickiego, „Pamiętnik Literacki” rocznik 44 (1953), zeszyt 2, s. 585-588 E. Aleksandrowska: Zabawy Przyjemne i Pożyteczne, 1770-1777. Monografia bibliograficzna, Wrocław 1959 „Książka w Dawnej Kulturze Polskiej” nr 9 E. Aleksandrowska: „Polski słownik biograficzny” t. 10 (1963).
Linki zewnętrzne Listy Wojciecha Jakubowskiego do Jana Klemensa Branickiego W. Hetmana Koronnego z lat 1758-1771 (1882) w bibliotece Polona
Kategoria:Francuska szlachta Kategoria:Francuscy dyplomaci Kategoria:Francuscy szpiedzy Kategoria:Ludzie związani z Lunéville Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy – generałowie armii francuskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury łacińskojęzycznej Kategoria:Polacy – oficerowie armii Królestwa Francji Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Secret du Roi Kategoria:Urodzeni w 1712 Kategoria:Zmarli w 1784