Franciszek Ksawery Piwocki (ur. 19 listopada 1901 we Lwowie, zm. 14 grudnia 1974 w Warszawie) – polski historyk sztuki, etnolog, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, dyrektor Państwowego Muzeum Etnograficznego.
Życiorys Urodził się w rodzinie Władysława, sędziego, i Celiny z Tyszkowskich. We Lwowie ukończył w 1920 Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego. Brał udział w walkach o niepodległość i w akcji plebiscytowej na Górnym Śląsku. W latach 1921–1923 był słuchaczem na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, następnie na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza studiował historię sztuki (jako przedmiot główny) i etnografię (jako przedmiot poboczny)Piwocki Franciszek Ksawery (1901–1974) [dostęp 2023-12-06].. Wśród jego wykładowców byli m.in. Szczęsny Dettloff, Jan Bołoz Antoniewicz, Mieczysław Gębarowicz i Władysław Podlacha, pod kierunkiem którego przygotował rozprawę doktorską. Absolutorium uzyskał w 1928 roku, a doktora filozofii otrzymał w roku 1931 na podstawie rozprawy Drzeworyt ludowy w Polsce. W latach 1927–1929 pracował jako asystent w Muzeum Lubomirskich we Lwowie, w latach 1929–1930 jako pomocnik konserwatora w Urzędzie Wojewódzkim we Lwowie, w latach 1930–1935 był naczelnym konserwatorem zabytków na okręg lubelski, w latach 1935–1938 konserwatorem na woj. wileńskie i nowogródzkie z siedzibą w Wilnie. W 1938 został dyrektorem Miejskiego Muzeum Przemysłu Artystycznego we Lwowie.
Po zajęciu Lwowa przez Niemców pracował jako bibliotekarz. Należał do Armii Krajowej, później był żołnierzem I Armii Wojska Polskiego, dochodząc do stopnia porucznika.
Po wojnie w wyniku przymusowych wysiedleń ludności polskiej ze Lwowa osiadł w Warszawie. Podjął pracę na Akademii Sztuk Pięknych jako profesor i kierownik Katedry Nauk Historycznych, a w latach 1946–1957 i 1968–1971 pełnił funkcję prorektora. Wykładał także historię sztuki na Uniwersytecie Poznańskim (1953–1961) oraz na Uniwersytecie Warszawskim. Był członkiem wielu organizacji naukowych zajmujących się historią sztuki (także międzynarodowych), przewodniczył Komitetowi Nauk o Sztuce PAN, zasiadał w Radzie Naukowej Instytutu Sztuki PAN; przez wiele lat pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Za pracę naukową i działalność na polu kultury i sztuki otrzymał dwukrotnie indywidualną nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1968 i 1972), został także wyróżniony w 1969 roku nagrodą im. Herdera, przyznaną przez Fundację F.V.S. w Hamburgu.
Był autorem ponad 200 prac naukowych, w tym kilkunastu książek. Ogłaszał prace na łamach nie tylko czasopism specjalistycznych, ale także m.in. „Miesięcznika Literackiego”, „Poezji”, „Współczesności”, „Estetyki”. W sierpniu 1945 roku na Ogólnopolskiej Konferencji Historyków Sztuki w Krakowie wypowiedział się na temat odbudowy Warszawy: „Niedopuszczalne są żadne restauracje, oczyszczanie z naleciałości, żadne próby przywrócenia »dawnego« wyglądu. Ruinę należy podtrzymywać jako ruinę, fragmenty pozostawić fragmentami”.
Był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy ożenił się z Barbarą z Syniewskich, z którą miał syna Marcina, geologa, i córkę Elżbietę, drugą żoną była Maria Janina Janiów (1917–2019), historyczka sztuki, dr KUL, z którą miał syna Ksawerego, grafika, profesora i rektora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawiew latach 2005-2012.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A35-4-7)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
Publikacje Książki Drzeworyt ludowy w Polsce (1934) O historycznej genezie polskiej sztuki ludowej (1953), Pierwsza nowoczesna teoria sztuki (1970), Sztuka żywa, szkice z teorii i metodyki sztuki (1970) Zagadnienia genezy i rozwoju polskiej grafiki ludowej (1970) Historia sztuki powszechnej. Artykuły Nasze malarstwo ludowe, „Arkady”, R. 1, 1935 nr 8. Nieznana kolekcja drzeworytów ludowych, „Arkady”, R. 3, 1937 nr 8. Próba definicji kilku pojęć, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 7, 1953, nr 6. Pojęcie sztuki ludowej, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 1, 1957 nr 1/2. Stan badań nad grafiką, malarstwem i rzeźbą, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 18, 1964, nr. 4. Sztuka ludowa w XIX–XX w., [w:] Historia sztuki polskiej w zarysie, t. 3, Kraków 1965. Niektóre zagadnienia teorii sztuki ludowej, „Studia Estetyczne”, T. 3, 1966. Podnieta i realizacja, [w:] Sztuka i historia, Warszawa 1966. Sztuka ludowa w nauce o sztuce, „Lud”, t. 51, cz. II, s. 359-389. Stylu w sztuce także ludowej, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 26, 1972, nr 3. Uwagi o zagadnieniu tak zwanej współczesnej sztuki ludowej, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 29, 1975, nr 3. Rzeźba ludowa, „Polska Sztuka Ludowa”, R. 30, 1976, nr 3/4.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1965) Krzyż Oficerski Orderu odrodzenia Polski (29 października 1947) „za zasługi położone w zabezpieczeniu arcydzieł kultury polskiej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
Przypisy
Bibliografia Jacek Olędzki, Ksawery Piwocki (1901–1974), [w:] „Etnografia Polska”, XX, 1976, z. 1. Hanna Krzyżanowska, Piwocki Ksawery, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 2006, .
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk o Sztuce PAN Kategoria:Dyrektorzy muzeów w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy wysiedleni z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Kategoria:Polscy badacze sztuki ludowej Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Prorektorzy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1974 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej