Formacja Tendaguru – bogata w skamieniałości formacja geologiczna w Tanzanii. Uznaje się ją za najbogatszą z górnojurajskich warstw Afryki. Rekonstrukcje kontynentalne wskazują, że w epoce jury późnej tereny te leżały na półkuli południowej. Tendaguru przypomina formację Morrisona, jeśli nie brać pod uwagę morskich osadów tej ostatniej. Fauna dinozaurów obu formacji jest podobna. Występują odpowiadające sobie rodzaje: tendagurskiemu Giraffatitan odpowiada morrisoński brachiozaur, tendagurskiemu kentrozaurowi – stegozaurMateus (2006). Pp. 223–232..
Wykopaliska Osady, dziś określane jako należące do formacji Tendaguru, odkryto jako źródło skamieniałości w 1906, gdy niemiecki aptekarz, chemik analityk i inżynier górnictwa Bernhard Wilhelm Sattler, podróżując w kierunku kopalni na południe od rzeki Mbemkure płynącej w Niemieckiej Afryce Wschodniej (obecnie tereny te leżą w Tanzanii), zauważył olbrzymie kości w wietrzejącej skale przy ścieżce nieopodal podnóży wzgórzaMaier , G. (2003).. Z powodu swego ukształtowania wzgórze to nosiło lokalną nazwę stromego wzgórza, czyli "tendaguru" w języku miejscowej ludności Wamwera. Sattler zaraportował odkrycie, co doszło do niemieckiego paleontologa Eberharda Fraasa. Podróżując przez Afrykę, odwiedził on rzeczone miejsce w 1907 i dzięki pomocy Sattlera odkrył dwa niekompletne szkielety ogromnej wielkościFraas, E. (1908). "Ostafrikanische Dinosaurier". Palaeontolographica 55:105-144 [German]. Materiał przetransportowano do Stuttgartu, gdzie pracował Fraas. Naukowiec opisał dwa nowe gatunki, które umieścił w słabo poznanym rodzaju gigantozaur, nazwywając je Gigantosaurus robustus i G. africanus. Oba gatunki przeniesiono później do innych rodzajów, określa się je dzisiaj jako Janenschia robusta i Barosaurus africanus.
Ekspedycje niemieckie Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie prowadziło wykopaliska na wzgórzu Tendaguru i w okolicy przez cztery lata. Od 1909 do 1911 Werner Janensch, kierujący wyprawą, i Edwin Hennig, asystent, natomiast Hans Reck i jego małżonka Ina Reck w 1912 dowodzili ekspedycją. Spośród Europejczyków udział brał także Hans von Staff. Podczas pór deszczowych naukowcy badali geologię Niemieckiej Afryki Wschodniej podczas długich safari.
Fauna kręgowców W formacji odkryto prawdopodobnie jaja dinozaurówWeishampel, David B; et al. (2004). "Dinosaur distribution (Late Jurassic, Africa)." W: Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. p. 552. ..
Ssaki ssaki z formacji Tendaguru Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi GrafikiAllostaffiaA. aenigmatica Tanzania.3 izolowane trzonowce.BrancatherulumB. tendagurense Tanzania.kość zębowa bez zębówTendagurodonT. janenschi Tanzania.Pojedyczy ząbTendagurutheriumT. dietrichi Tanzania.Niekompletna kość zębowa z uszkodzonym ostatnym trzonowcem
Dinozaury ptasiomiedniczne Dinozaury ptasiomiedniczne z Formacji Tendaguru Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi GrafikiDysalotosaurusD. lettowvorbecki Mkoawa Mtwara, Tanzania"Duża ilość w większości niepołączonych szczątków czaszki i szkielru pozaczaszkowego""Table 19.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 414.thumb|center|150px|Dysalotosaurus lettowvorbecki thumb|center|150px|KentrosaurusKentrosaurusK. aethiopicus Mkoawa Mtwara, Tanzania2 zmontowane szkielety, 4 mózgoczaszki, 4 kości krzyżowych, ponad 17 kości udowych, około 25 izolowanych elementów; osobniki młodociane i dorosłe"Table 16.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 344.
Pterozaury Pterozaury z Formacji Tendaguru Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi GrafikiNieznany Archaeopterodactyloidea Mkoawa Mtwara, Tanzaniakość ramiennaCosta F. R., Kellner A. W. A., 2009, On two pterosaur humeri from the Tendaguru beds (Upper Jurassic, Tanzania), Anais da Academia Brasileira de Ciências, vol.81 no.4 Rio de Janeiro Dec. 2009thumb|center|150px|Pterosaur fossils from TendaguruNieznany azdarch Mkoawa Mtwara, TanzaniaNieznany Dsungaripteroideakość ramiennaPterodactylusP. maximus Mkoawa Mtwara, Tanzania.później uznany za nieznanego pterodaktyla.P. brancai Mkoawa Mtwara, Tanzania.później uznany za nieznanego DsungaripteroideaP. arningi Mkoawa Mtwara, Tanzaniapóźniej uznany za nieznanego pterozauraRhamphorhynchusR. tendagurensis Mkoawa Mtwara, Tanzania.później uznany za nieznanego RhamphorhynchoideaTendaguripterusBarrett, P.M., Butler, R.J., Edwards, N.P., & Milner, A.R. Pterosaur distribution in time and space: an atlas. p61-107. in Flugsaurier: Pterosaur papers in honour of Peter Wellnhofer. 2008. Hone, D.W.E., and Buffetaut, E. (eds). Zitteliana B, 28. 264pp.T. recki Mkoawa Mtwara, TanzaniaNiekompletna kość szczękowa z zębami
Zauropody Zauropody z Formacji Tendaguru Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi GrafikiAustralodocusA. bohetii Tanzania.2 kręgi szyjnethumb|center|150px|Dicraeosaurus thumb|center|150px|Giraffatitan thumb|center|150px|JanenschiaBarosaurusB. gracilis Mkoawa Mtwara, TanzaniaBrachiosaurusB. brancai Mkoawa Mtwara, Tanzania."5 niekompletnych szkieletów, ponad 3 czaszki i izolowane fragmenty kończyn"Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 267.B. brancai różni się od gatunku typowego brachiozaura B. altithorax do tego stopnia, że przeniesiono go do oddzielnego rodzaju GiraffatitanB. fraasiSzczątki przypisane B. fraasi przeniesiono potem do B. brancai, a w końcu do Giraffatitan.DicraeosaurusD. hansemanni Mkoawa Mtwara, TanzaniaSzkielet z brakującymi czaszką i przednimi kończynami, 2 szkielty niekompletne, izolowane kręgi i części kończyn"Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 264.D. sattleri Mkoawa Mtwara, Tanzania2 niekompletne szkeielty bez czszek, izolowane części pozaczaszkoweGiraffatitanG. brancai Mkoawa Mtwara, TanzaniaNowy rodzaj Giraffatitan stworzono dla wcześniejszego gatunku brachiozaura, Brachiosaurus brancai, po doszukanie się przez specjalistów różnic pomiędzy nim a gatunkiem typowym B. altithorax uzasadniających reklasyfikacjęTaylor, M.P. (2009). Pp. 787-806.JanenschiaJ. robusta Mkoawa Mtwara, TanzaniaKości kończyn przednich i tylnych, kość łonowa, dwie kości kulszoweTendaguriaT. tanzaniensis Mkoawa Mtwara, Tanzania2 połączone kręgi grzbietowe"Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 261.TornieriaT. africanus Mkoawa Mtwara, TanzaniaPonad 3 niekompletne szkielety, kilka fragmentów czaszki, liczne izolowane elementy pozaczaszkowe"Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 265.WamweracaudiaW. keranjeiKręgi ogonowe."Archbishop"
Teropody Teropody z Formacji Tendaguru Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki?Allosaurus?A. tendagurensis Mkoawa Mtwara, Tanzaniapiszczel"Table 4.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 75.Bazalny przedstawiciel Tetanurae o niepewnej pozycji filogenetycznej.thumb|center|150px|Allosaurus tendagurensis bones, Naturkunde Museum Berlin thumb|center|150px|Ceratosaurus thumb|center|150px|ElaphrosaurusCeratosaurus?C.(?) roechlingi Mkoawa Mtwara, Tanzaniatrzon kręgu ogonowegoPrawdopodobnie przedstawiciel rodziny Ceratosauridae.nieokreślone Mkoawa Mtwara, TanzaniaElaphrosaurusE. bambergi Mkoawa Mtwara, TanzaniaSzkielet pozaczaszkowy"Table 3.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 48.LabrosaurusL. stechowi Mkoawa Mtwara, Tanzania.Izolowane zęby"Table 3.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 50.później uznany za nieznany gatunek CeratosaurusMegalosaurus?M.(?) ingens Mkoawa Mtwara, TanzaniaZąb"Table 4.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 78.Możliwy przedstawiciel rodziny Carcharodontosauridae.VeterupristisaurusV. milneriTrzy kręgi ogonoweMożliwy przedstawiciel Abelisauridae niezaliczony do żadnego rodzajuDwie kości piszczelowe, kość udowaNiewielki przedstawiciel Abelisauroidea niezaliczony do żadnego rodzajuDwie kości piszczelowePrzedstawiciel Megalosauroidea niezaliczony do żadnego rodzajuKość strzałkowa, kość skokowaSkamieniałości tego teropoda pierwotnie były uznawane za kości przedstawiciela gatunku Ceratosaurus? roechlingi.Przedstawiciel lub przedstawiciele Tetanurae niezaliczeni do żadnego rodzaju, nienależący do celurozaurówTrzy kręgi grzbietowe, cztery kręgi ogonowe, kość biodrowa, dwie kości udowe, kość piszczelowaW ocenie Rauhuta (2011) co najmniej kości udowe i kość piszczelowa są skamieniałościami przedstawiciela lub przedstawicieli odrębnego od Allosaurus(?) tendagurensis taksonu lub taksonów.
Przypisy
Bibliografia Fraas, E. (1908). "Ostafrikanische Dinosaurier". Palaeontolographica 55:105-144 [German]. Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher (2006). "Ornithomimid Dinosaur Tracks from Beit Zeit, West of Jerusalem, Palestine." Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin, Number 56, August 2006. pp. 1–7. Paul, G. S. 1988. The brachiosaur giants of the Morrison Tendaguru with a description of a new subgenus, Giraffatitan, and a comparison of the world's largest dinosaurs. Hunteria 2 (3): 1-14. Maier, G. African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions. Bloomington, Indiana: Indiana University Press, 2003. (Life of the Past Series). At Google Books
Taylor, M.P. (2009). "A Re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropod) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensh 1914)." Journal of Vertebrate Paleontology, 29(3): 787-806. Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. 861 pp. .
Kategoria:Skały jury Tendaguru Kategoria:Geologia Afryki Kategoria:Geografia Tanzanii