Julian Brun

Julian Brun, ps. Spis, J. Bronowicz, Antonowicz, Juliański (ur. 21 kwietnia 1886 w Warszawie, zm. 28 kwietnia 1942 w Saratowie) – polski i radziecki dziennikarz-publicysta i krytyk literacki. Działacz socjaldemokratyczny (SDKPiL) i komunistyczny (KPRP/KPP).

Życiorys W 1902 wydalony z progimnazjum za udział w demonstracji pierwszomajowej. W 1903 roku wstąpił do Związku Młodzieży Socjalistycznej, współredagował pismo ZMS „Ruch”. W lutym 1904 r. aresztowany za działalność polityczną, w maju zwolniony z braku dowodów. Ponownie aresztowany w trakcie demonstracji socjalistów na Placu Grzybowskim w Warszawie 13 listopada 1904 r. Przetrzymywany na Pawiaku i w warszawskiej Cytadeli. Od 1905 członek SDKPiL, działał w Warszawie, Lublinie i Zagłębiu Dąbrowskim. Od listopada 1905 członek Zarządu Dzielnicowego SDKPiL na Pradze. W 1906 wyjechał do Paryża, gdzie studiował socjologię na Sorbonie i działał w paryskiej sekcji SDKPiL. W 1908 ożenił się z angielską malarką Mary Houghton, w 1909 uczył się fotograwerstwa w Londynie. Jesienią 1912 udał się do Krakowa, gdzie ożenił się ponownie – z działaczką SDKPiL Stefanią Unszlicht, siostrą Józefa Unszlichta. Od wiosny 1913 do 1919 przebywał w Bułgarii, gdzie pracował w bankuAndrzej Friszke „czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921 – 1926“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2023, ISBN 978-83-67805-08-7, s. 75.

Po powrocie do kraju w 1919 wstąpił do KPRP/KPP (w latach 1921–1926 i 1929–1938 członek tzw. Centralnej Redakcji KPP, w latach 1923–1925 członek Komitetu Centralnego KPP). Na III Konferencji KPRP wystąpił przeciwko wprowadzeniu do programu partii postulatu podziału ziemi obszarniczej i przekazania jej w ręce chłopów mało i średniorolnychAndrzej Friszke „Czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921 – 1926“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2023, ISBN 978-83-67805-08-7, s. 82. Od III Plenum KC KPZB był członkiem KC KPZB. Od 1935 do 1938 członek Biura Politycznego KC KPZB. W latach 1905–1919 i od 1926 poza Polską, m.in. w ZSRR i Francji. Uczestnik V Zjazdu KPP (w sierpniu 1930 w Peterhofie) jako przedstawiciel Centralnej Redakcji KPP. Delegat na VI Kongres Kominternu latem 1928 w Moskwie i na VII Kongres Kominternu w lipcu-sierpniu 1935 w Moskwie.

Skazany w 1925 za działalność komunistyczną na osiem lat więzienia. W więzieniu mokotowskim napisał m.in. rozprawę krytyczno-literacką Stefana Żeromskiego tragedia pomyłek. Opublikowana na łamach „Skamandra”, odegrała ważną rolę w kształtowaniu się lewicy społecznej lat dwudziestych i trzydziestych XX w.Jarosław Tomasiewicz: Naprawa czy zniszczenie demokracji? Tendencje autorytarne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej 1921–1935, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2012, , s. 342-345. Zwolniony w 1926 w ramach wymiany więźniów politycznych z ZSRR udał się do Moskwy. Jako korespondent agencji TASS wyjeżdżał m.in. do Paryża i Wiednia.

Latem 1936 został wysłany do Brukseli, gdzie zorganizował ośrodek wydawniczy polskiej KPP. W latach 1936–1938 redagował „Przegląd” i „Biblioteczkę Popularną”, pisał m.in. do „Dziennika Popularnego”, „Nowego Przeglądu”. Internowano go w Belgii w maju 1940 i przewieziono do obozu Saint-Cyprien we Francji. Po udanej ucieczce we wrześniu przebywał w Martizay, potem w Grenoble. W czerwcu 1941 po zerwaniu stosunków francusko-sowieckich, w związku z rozpoczęciem wojny niemiecko-sowieckiej wraz z personelem ambasady ZSRR w Vichy, wyjechał do ZSRR. Pracował w redakcji polskojęzycznej wydawnictw międzynarodowych w Moskwie, potem w redakcji Radia Moskwa w Saratowie. Pozostawał aktywny publicystycznie, wydał broszurę Ziemie polskie pod jarzmem niemieckim. Zmarł w Saratowie 28 kwietnia 1942.

W 1929 ożenił się z Eugenią Hejman, siostrą Mieczysława Hejmana. Wcześniej żonaty ze Stefanią Unszlicht, siostrą Józefa i Juliana Unszlichtów. Jego siostrą była pisarka Helena Bobińska.

Znał osiem językówAndrzej Friszke „czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921 – 1926“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2023, ISBN 978-83-67805-08-7, s. 76.

Poglądy Brun był związany z ortodoksyjną frakcją partii komunistycznej, tzw. „mniejszością”. Jako jeden z pierwszych w KPP podchwycił propagowane przez Komintern od 1928 hasło traktowania ZSRR jako „jedynej ojczyzny robotników i chłopów całego świata”Jerzy Holzer „Jedyna ojczyzna proletariatu – ZSRR: w dobrym i złym to jest mój kraj”, [w:] T. Szarota (red.) Komunizm. Ideologia, system, ludzie. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN.. Stosunek do kwestii narodowej Bruna był jednak złożony. Był krytykiem tzw. nihilizmu narodowego (stanowiska minimalizującego problem narodowy). Starał się pogodzić komunistyczny internacjonalizm z ludowym patriotyzmem. Naród traktował jako trwałe zjawisko społeczne. Jego rozprawa „Stefana Żeromskiego tragedia pomyłek” została skrytykowana przez KPP za odchylenie „nacjonalbolszewickie”. W latach 30. dopuszczał możliwość, że państwa takie jak Polska po ustanowieniu ustroju socjalistycznego nie przystąpią do Związku RadzieckiegoJarosław Tomasiewicz: „Faszyzm lewicy” czy „ludowy patriotyzm”? Tendencje antyliberalne i nacjonalistyczne w polskiej lewicowej myśli politycznej lat trzydziestych. Warszawa 2020. , s. 235-238.

Upamiętnienie W 1952 roku imieniem Juliana Bruna został nazwany warszawski Dom Dziennikarza (pałac Wołowskiego przy ul. Foksal 3/5) i był on patronem jednej z głównych nagród dziennikarskich dla młodych publicystów przyznawanych przez SDP. Był także patronem Szkoły Podstawowej w Skołyszynie.

W 1962 imieniem Juliana Bruna nazwano ulicę na warszawskim Mokotowie. Nazwa została zmieniona w 2017.

Publikacje Stefana Żeromskiego tragedia pomyłek (1926) Kwestia narodowa w rewolucji i kontrrewolucji (1936), Przyczynki do kwestii narodowej La naissance de l’armee nationale (1789–1794) pod pseudonimem Jules Leverrie (1939). (1956). Zjednoczenie narodowe i wojna domowa, BUS, Kraków 1992, .

Przypisy

Bibliografia Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego t. 1, Warszawa 1985. Helena Bobińska, Wspomnienia o Julianie Brunie, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, syng. 186/3-V Julian Brun, Życiorys, maszynopis w jęz. rosyjskim w Archiwum Akt Nowych w Warszawie, sygn. 186/I-1 Felicja Kalicka, Julian Brun-Bronowicz. Życie, działalność, twórczość., Książka i Wiedza, Warszawa, 1973 Marian Orzechowski, Naród – ojczyzna – państwo w myśli politycznej Juliana Bruna-Bronowicza, Książka i Wiedza, 1986

Notka biograficzna Juliana Bruna na stronie IPN

Linki zewnętrzne Publikacje Juliana Bruna w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie KC KPP Kategoria:Internowani w czasie II wojny światowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Radzieccy dziennikarze Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1942