Kościół Ewangelicko-Augsburski Apostoła Jakuba Starszego w Ustroniu – ewangelicko-augsburski kościół parafialny mieszczący się w Ustroniu, przy pl. ks. Karola Kotschego.
Historia W okresie reformacji tutejsza ludność, która wzorem panującego księcia cieszyńskiego przeszła na protestantyzm, przejęła pierwszy katolicki, drewniany kościół ustroński, stojący na miejscu dzisiejszego cmentarza. Z kolei w czasach kontrreformacji ustrońscy ewangelicy, prześladowani za swe wyznanie, odprawiali nabożeństwa w ukrytych w górach miejscach (m.in. na stokach Równicy). Dopiero po patencie tolerancyjnym cesarza Józefa II (1781 r.) zbudowali w 1783 r., w pewnym oddaleniu od centrum wsi, drewnianą szopę z przeznaczeniem na dom modlitwy. W 1785 r. wybudowano obok szopy pierwszy, drewniany kościółek. mały|left|Pomnik na miejscu drewnianego domu modlitwy Inicjatorem budowy większego, murowanego kościoła był ówczesny proboszcz zboru luterańskiego ks. Karol Fryderyk Kotschy. Koszt budowy świątyni opiewał na sumę 8 tysięcy guldenów, które starano się uzyskać od zborowników z Ustronia. Gdy nie udało się uzyskać całej sumy, ks. Kotschy, dzięki znajomościom znalazł wsparcie poza Księstwem Cieszyńskim. Ofiarodawcami byli m.in. arcyksiążę Karol Habsburg, Ministerstwo Wyznań i Oświaty w Saksonii, Wielki Książę Saksonii-Weimaru-Eisenach i król pruski Fryderyk Wilhelm III. Kamień węgielny pod budowę położono 25 lipca 1835 roku. Kościół został wybudowany według projektu lwowskiego architekta Floriana Onderka. Budowę ukończono w 1838 roku, wtedy także poświęcono kościół, którego dokonał ks. senior Józef Schimko, proboszcz ewangelicki z Bielska. Wieża została dobudowana w latach 1856–1857 po całkowitym zrównaniu w prawach katolików i innych wyznań chrześcijańskich w cesarstwie.
Architektura i wyposażenie Świątynia jest murowana, do jej budowy użyto kamienia i cegły. Budowla nie ma wyraźnie zaznaczonych, jednolitych cech stylowych. Ma klasycystyczną fasadę, trójnawowe wnętrze z dwukondygnacyjnymi, murowanymi emporami (balkonami) w nawach bocznych i półkoliście zamknięte prezbiterium po stronie wschodniej. Nawa główna posiada sklepienie kolebkowe. Dach kościoła jest czterospadowy i pokryty blachą. Wieża, murowana na planie kwadratu, jest zwieńczona strzelistym ostrosłupowym hełmem.
Do wyposażenia kościoła należą m.in.: rokokowa ambona z przełomu XVIII i XIX stulecia oraz obraz Ostatniej Wieczerzy z początku XIX stulecia pędzla J. Stetke, a także kielichy, dzbany cynowe i lichtarze pochodzące z XIX wieku.
Na wieży wiszą 3 staliwne dzwony wykonane w Bochumer Verein w Niemczech. Noszą imiona: Wiara, Nadzieja i Miłość. Ważą: 468, 875 i 1309 kg.
Muzeum im. ks. Piotra Wowry W 2021 r. w jednym z pomieszczeń budynku kościoła zostało utworzone Muzeum im. ks. Piotra Wowry. Gromadzi ono eksponaty związane z historią Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Ustroniu, samego kościoła oraz związanych z nimi dawniej instytucji (szkoły, sierociniec, wydawnictwo, a nawet bank). Znajdziemy tu kolekcję gromadzonych w kościele naczyń liturgicznych (p. wyżej), drewnianych i srebrnych świeczników, mosiężnych puszek na datki itp. W gablotach zobaczymy zbiory dokumentów, związanych z działalnością parafii oraz liczne egzemplarze Biblii, kancjonałów i postylli. Do najstarszych należą postylla w języku czeskim z 1553 r. oraz Biblia z 1692 r. Najcenniejszym eksponatem jest obraz nieznanego autora z XVIII w. pt. „Ostatnia Wieczerza”Karina Wowry: Cenne eksponaty Muzeum im. ks. Piotra Wowry [w]: „Kalendarz Ustroński 2023”, s. 120-127 .
Otoczenie kościoła Obok kościoła dawna szkoła ewangelicka o siedmioosiowej fasadzie, wzniesiona w 1835 r. na miejscu starszej, drewnianej z 1787 r. W 1870 r. budynek podniesiono o jedną kondygnację. Z początkiem XIX w. wzniesiono piętrową, murowaną z cegły i kamienia plebanię, nakrytą polskim dachem łamanym. W 1858 r. zbór ewangelicki założył w pobliżu kościoła własny cmentarz (wcześniej zmarłych wszystkich wyznań chowano na cmentarzu katolickim).
Przypisy
Bibliografia Zabytki Ustronia
Ewangelicko-Augsburski Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Jakuba Większego Apostoła Kategoria:Świątynie luterańskie w województwie śląskim Kategoria:Kościoły w diecezji cieszyńskiej Kategoria:Architektura klasycystyczna w województwie śląskim Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1838