Armada de Chile – chilijska marynarka wojenna to jeden z trzech rodzajów sił zbrojnych, odpowiedzialna za patrolowanie wód terytorialnych Chile na Pacyfiku. Wybrzeże Chile liczy 4300 km, a kraj zajmuje około 3000 wysp. Obecnie flota składa się z 43 okrętów, w tym ośmiu fregat rakietowych i czterech diesel-elektrycznych okrętów podwodnych, oraz 70 mniejszych jednostek patrolowych (2015). Zdecydowana większość okrętów to używane jednostki sprowadzone z Europy, ale reprezentujące względnie nowoczesny poziom w Ameryce Południowej. Marynarka dysponuje także własnym lotnictwem, które liczy ponad 40 samolotów patrolowych i śmigłowców. Obecny personel liczy około 26 tysięcy ludzi oraz 2 tysiące piechoty morskiej (2015).
Historia XIX wiek Na początku XIX wieku marynarka, dowodzona i organizowana przez brytyjskiego oficera Thomasa Cochrane′a, odegrała istotną rolę w wojnie Chile o niepodległość z Hiszpanią. Jej rola następnie zmalała na skutek długiego okresu pokoju i w efekcie w 1860 roku składała się tylko z jednego parowca i czterech jednostek żaglowych. Potrzeba silnej marynarki uwidoczniła się podczas wojny Chile i Peru z Hiszpanią w latach 1865–66, kiedy hiszpańska eskadra prowadziła blokadę morską portów Chile i zbombardowała Valparaíso. Chilijska korweta „Esmeralda” odniosła jednak także symboliczny sukces, zdobywając hiszpańską kanonierkę „Virjen de Covadonga”. Dlatego Chile po wojnie przystąpiło do budowy floty wojennej i w latach 70. zamówiło dwa silne pancerniki kazamatowe typu Almirante Cochrane w Wielkiej Brytanii.
thumb|Obraz bitwy chilijskich pancerników z monitorem „Huáscar” pod Angamos, 1879 W 1879 roku doszło do kilkuletniej wojny o Pacyfik między Peru i Chile, wygranej ostatecznie przez Chile, w której główną rolę odegrało panowanie na morzu. Peruwiański monitor „Huáscar” prowadził działania nękające i zatopił pod Iquique chilijską korwetę „Esmeralda”, przy tym jej poległy kapitan Prat zyskał status bohatera narodowego. Swobodę na morzu dało w końcu Chile zdobycie w bitwie pod Angamos i wcielenie do służby „Huáscara” (zachowanego obecnie jako okręt-muzeum). Jeszcze podczas wojny marynarka Chile zaczęła kupować za granicą pierwsze torpedowce, a w 1883 roku zbudowano dla niej w Wielkiej Brytanii nowoczesny krążownik „Esmeralda”.
thumb|Wizja artystyczna krążownika „Esmeralda” i kanonierki „Magallanes” ostrzeliwujących oddziały prezydenckie w 1891 roku pod Concón Od końca lat 80 XIX wieku Chile przystąpiło do znacznej rozbudowy marynarki, w obliczu rywalizacji z Argentyną. Przez kolejną dekadę, do początku XX wieku marynarka zakupiła we Francji pancernik „Capitan Prat” i dwa małe krążowniki, a w Wielkiej Brytanii pięć nowoczesnych krążowników (w tym pancerne: „Esmeralda” i „O’Higgins”), trzy kanonierki torpedowe i sześć niszczycieli. Na początku realizacji tego programu doszło jednak w 1891 roku do wojny domowej między Kongresem a prezydentem José Balmacedą, w której większość marynarki poparła Kongres, jednakże w walkach storpedowano i zatopiono stary pancernik . W ramach wyścigu zbrojeń z Argentyną, w 1901 roku Chile zamówiło w Wielkiej Brytanii jeszcze dwa nowe pancerniki, lecz po pokojowym rozwiązaniu konfliktu sprzedało je marynarce brytyjskiej (typ Swiftsure).
Pierwsza połowa XX wieku (1902–1945) thumb|Pancernik „Almirante Latorre” Pokojowe rozwiązanie konfliktu z Argentyną w 1902 roku spowodowało przerwę w zbrojeniach i dopiero w 1911 roku Chile, w ślad za Brazylią i Argentyną, zamówiło dwa pancerniki nowej generacji drednotów w Wielkiej Brytanii, przewyższające okręty tych państw. Po wybuchu I wojny światowej zostały one jednak przejęte przez marynarkę brytyjską i tylko jeden „Almirante Latorre” dostarczono ostatecznie w 1920 roku. Podczas tej wojny Chile zachowało neutralność. Z tych samych przyczyn dostarczono przed wojną tylko dwa z sześciu zamówionych dużych niszczycieli typu Almirante Lynch, a dalsze trzy w 1920 roku. Wielka Brytania natomiast przekazała Chile w lipcu 1917 roku sześć zamówionych wcześniej okrętów podwodnych typu H, a w 1918 roku 50 samolotów morskich, dzięki czemu Chile miało największe lotnictwo morskie w Ameryce Południowej. Marynarka liczyła wówczas do ok. 8000 personelu. Pomimo posiadania w tym okresie w większości starych okrętów, marynarka chilijska była uważana za profesjonalną siłę, wykazującą dużą dbałość o stan techniczny i cieszącą się reputacją za granicą. Wskazywano też, że był to jedyny kraj Ameryki Łacińskiej, w którym marynarka cieszyła się większym prestiżem, niż siły lądowe. Silne były także związki marynarki Chile z przodującą na świecie brytyjską Royal Navy, w tym Brytyjczycy pomogli w utworzeniu akademii marynarki wojennej w Valparaiso w 1911 roku.
Po okresie stagnacji, pod koniec lat 20. zbudowano w Wielkiej Brytanii sześć nowych niewielkich niszczycieli typu Serrano, trzy okręty podwodne typu Capitan O’Brien i duży okręt-bazę „Araucano”. Prestiż marynarki jednak nieco osłabił kilkumiesięczny bunt marynarzy pod koniec 1931 roku, spowodowany sytuacją polityczno-społeczną w kraju. Chile nie brało udziału również w II wojnie światowej.
Druga połowa XX wieku (1946–2000) Po II wojnie światowej Chile przystąpiło do modernizacji marynarki głównie poprzez zakupy wycofywanych okrętów brytyjskich i amerykańskich budowy wojennej. W 1946 roku nabyto trzy fregaty typu River i trzy korwety typu Flower, a następnie mniejsze okręty, w tym desantowe. W 1951 roku marynarka wzbogaciła się o dwa amerykańskie krążowniki lekkie („Prat” i „O’Higgins”), pozostające w służbie do lat 80. Pod koniec dekady zamówiono natomiast dwa nowo zbudowane w Wielkiej Brytanii niszczyciele typu Almirante. W latach 60. nastąpiły dalsze zakupy okrętów amerykańskich wojennej budowy: dwóch niszczycieli typu Fletcher, czterech eskortowców oraz dwóch zmodernizowanych okrętów podwodnych. W pierwszej połowie lat 70. nabyto jeszcze jeden i ostatni krążownik lekki „Latorre” od Szwecji, dwa amerykańskie zmodernizowane niszczyciele budowy wojennej typu Sumner, a także nowe okręty w Wielkiej Brytanii: dwie fregaty typu Leander, przenoszące śmigłowce, i dwa okręty podwodne typu Oberon. W tym czasie niektóre niszczyciele wyposażono po raz pierwszy w pociski przeciwokrętowe Exocet. Marynarka Chile nie rozwijała natomiast początkowo lekkich sił uderzeniowych, posiadając tylko cztery kutry torpedowe. Dalszy rozwój marynarki w oparciu o okręty amerykańskie i utrzymanie w sprawności dotychczas posiadanych utrudniło amerykańskie embargo po wprowadzeniu dyktatury Pinocheta, co stało się dotkliwe w obliczu rozbudowy ilościowej marynarek Peru i Argentyny. W tym czasie znowu doszło do napięcia w stosunkach z Argentyną w związku ze sporem o wyspy nad Kanałem Beagle, grożącym wojną pod koniec 1978 roku, lecz kryzys udało się zażegnać.
W latach 80. marynarka Chile zdołała kupić cztery używane brytyjskie niszczyciele rakietowe typu County, aczkolwiek uzbrojone w przestarzałe już pociski Sea Slug, przy czym dwa z nich zostały przebudowane na nosiciele śmigłowców. Zamówiono również dwa nowe zachodnioniemieckie okręty podwodne typu 209 (Thomson). Do końca dekady wycofano ostatecznie okręty z czasów II wojny światowej. Specjalnie dla służby w Kanale Beagle, począwszy od 1979 roku Chile zakupiło od Izraela cztery kutry rakietowe typów Saar 3 i Saar 4, a w latach 90. jeszcze dwa i cztery niemieckie kutry rakietowe typu 148. W latach 90. z większych okrętów nabyto tylko dalsze dwie używane fregaty typu Leander oraz amerykański okręt desantowy typu Newport. Marynarka w 2000 roku liczyła 22 055 personelu oraz 3380 piechoty morskiej.
XXI wiek W pierwszej dekadzie XXI wieku Chile dokonało znacznej rozbudowy i modernizacji marynarki w oparciu o osiem stosunkowo nowoczesnych fregat rakietowych nabywanych z drugiej ręki, po rezygnacji z budowy ośmiu nowych fregat typu MEKO A200ACh z przyczyn finansowych. Zakupiono wówczas jedną brytyjską fregatę typu 22 Batch 2 i trzy nowszego typu 23 oraz dwie holenderskie fregaty typu Karel Doorman i dwie typu Jacob van Heemskerck. Te ostatnie stały się jedynymi wyspecjalizowanymi fregatami przeciwlotniczymi we flotach państw Ameryki Południowej, z pociskami Standard SM-1MR, lecz wycofano je już w 2019 roku i zastąpiono przez dwie australijskie fregaty rakietowe typu Adelaide z pociskami SM-2MR. Pozostałe okręty modernizowano w Chile. W latach 2005–06 weszły ponadto do służby dwa nowe okręty podwodne typu Scorpène zbudowane we Francji. W 2012 roku zakupiono od Francji duży okręt desantowy-dok typu Foudre.
W 2015 roku personel marynarki liczył 26 162 ludzi, w tym 2194 oficerów, a nadto 2053 żołnierzy piechoty morskiej.
Okręty TypOkrętyZdjęcieWejście do służbyWyporność (t)Długość (m)Fregaty (8) Type 22 (FF-19) Almirante Williams(ex-HMS Sheffield F96) 200px 2003 4800 145 Type 23MODERNIZACJA CHILIJSKICH FREGAT (FFG-05) Almirante Cochrane(ex-HMS Norfolk F230)(FF-07) Almirante Lynch(ex-HMS Grafton F80)(FF-06) Almirante CondellALMIRANTE CONDELL PRZEKAZANY CHILE(ex-HMS Marlborough F233) 200px 200620072008 4900 133 Karel Doorman (Typ M) (FF-15) Almirante Blanco Encalada(ex-Abraham van der Hulst F832)(FF-18) Almirante Riveros(ex-Tjerk Hiddes F830) 200px 2004 3320 122,3 Fregaty rakietowe typu AdelaideAlmirante Latorre (ex-HMAS „Melbourne”)
Capitán Prat
(ex-HMAS „Newcastle”)200px20204100138,1 Okręty podwodne (4) Scorpène (SS-23) General O’Higgins(SS-22) General Carrera 200px 20052006 1740 67,56 Typ 209 (SS-20) Comandante Thomson(SS-21) Capitán Simpson 200px 1984 1586 61,2 Małe okręty rakietowe (3) Sa’ar 4 (LM-31) Casma(LM-32) Chipana(LM-34) Angamos 200px 198019811997 415 58 Okręty zaopatrzeniowe (1) Henry J. Kaiser AO-52 Almirante Montt 200px 2010 9500 206 Okręty desantowe (4) Foudre LSDH-91 Sargento Aldea(ex-Foudre (L 9011)) 200px 2011 12 000 168 Aquiles AP-41 200px BATRAL LST-92 RancaguaLST-95 Chacabuco 200px 1982 1409 79,4Patrolowce (8) Łodzie patrolowe typu Dabur/Grumete (LPC-1814) Díaz(LPC-1815) Bolados(LPC-1816) Salinas(LPC-1817) Téllez(LPC-1818) Bravo(LPC-1820) Machado(LPC-1822) Troncoso(LPC-1823) Hudson 200px 35 20 Piloto PardoPILOTO PARDO – NOWY PATROLOWIEC FLOTY CHILEDRUGA SERIA PATROLOWCÓW W PLANACH MW CHILETRZECI PILOTO PARDO W LINIIWODOWANIE CABO ODGERPOSTĘPUJE BUDOWA CABO ODGER (OPV-81) Piloto Pardo (OPV-82) Comandante Toro (OPV-83) Marinero Fuentealba (OPV-84) Cabo Odger 200px 2008 1728 20Pozostałe Zaopatrzeniowiec OP (BMS-42) Almirante Merino. Barge Class "Elicura" (LSM-90) Elicura, (LSM-94) Orompello Okręt ratunkowy (BRS-63) Ingeniero Slight Lodołamacz (AP-46) Almirante Oscar Viel Hydrograficzny Corneta Cabrales Holowniki (ATF-66) Galvarino, (ATF-67) Lautaro Patrolowce typu Protector(Straż wybrzeża) 18 sztuk Patrolowec typu Taitao (PSG-71) Micalvi, (PSG-72) Ortiz, (PSG-73) Isaza, (PSG-78) Sibbald, (PSH-77) Cabrales, (PMD-74) Cirujano Videla Patrolowe 20 łodzi typu Arcangel, 15 łodzi Defender Małe łodzie patrolowe 35 sztuk Zabytkowe Monitor Huáscar i Obregon, Okręt podwodny O’BrienWycofane okręty (niektóre) Jacob van Heemskerck (Typ L) (FFG-14) Almirante Latorre(ex-Jacob van Heemskerck F812)(FFG-11) Capitán Prat(ex-Witte de With F813) 200px 2005 3750 130
Lotnictwo thumb|Symbol lotnictwa morskiego