Order Wieży i Miecza (), właśc. Order Wojskowy Wieży i Miecza, Męstwa, Wierności i Zasługi () – najwyższe portugalskie odznaczenie państwowe ustanowione w 1459 przez króla Alfonsa V jako order rycerski.

Najważniejszym portugalskim orderem jest Wstęga Krzyża Wielkiego Trzech Orderów, która znajduje się poza aktualną listą precedencji odznaczeń, jako odznaczenie noszone wyłącznie przez urzędującego prezydenta.

Historia i zasady nadawania thumb|left|250px|Rodzina królewska przygotowująca się do podróży do Brazylii – rycina Henry’ego L’Évêque’a Order został ustanowiony w 1459 przez króla Portugalii Alfonsa V dla uhonorowania rycerzy, którzy zasłużyli się w podboju Afryki, a przede wszystkim w zdobyciu Arzilii i Tangeru. Niektórzy historycy kwestionują jego tak wczesne powstanie, albowiem nie zachowały się dowody, że w następnych wiekach był kiedykolwiek nadawany. Jednakże dokumenty dziewiętnastowieczne mówią o „wznowieniu” orderu, które nastąpiło 29 listopada 1808 na mocy dekretu wydanego w Rio de Janeiro przez regenta, księcia Jana, późniejszego króla Portugalii – Jana VI. Odznaczenie miało upamiętniać bezpieczne przeniesienie rodziny królewskiej do Brazylii (zaokrętowanie nastąpiło na kilka dni przed zajęciem Lizbony przez wojska napoleońskie). Przeznaczeniem orderu było nagradzanie zarówno Portugalczyków, jak i cudzoziemców za znaczące dokonania wojskowe, polityczne oraz cywilne. Wśród pierwszych odznaczonych byli członkowie dworu króla Wielkiej Brytanii Jerzego III, którzy dopomogli w morskiej przeprawie portugalskiego domu królewskiego do Brazylii, a nie mogli otrzymać innych ówczesnych odznaczeń portugalskich ze względu na wyznanie.

W 1832 Piotr I (jako książę Bragança) zmodyfikował order, dzieląc go na cztery klasy (Krzyż Wielki, Komandor, Oficer i Kawaler) i nadając mu nową nazwę: „Prastary i Wielce Zaszczytny Order Wieży i Miecza, Wierności i Zasługi” (Antiga e Muito Nobre Ordem da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito). Od tego czasu odznaczenie było jeszcze kilkakrotnie modyfikowane (1896, 1917, 1918, 1939). Zgodnie z ustawą o portugalskich odznaczeniach państwowych (aktualizowaną w 2011), order jest nadawany „za wybitne zasługi w pełnieniu najwyższych funkcji państwowych lub wojskowych oraz znaczące osiągnięcia dokonane podczas służby wojskowej lub cywilnej, świadczące o bohaterstwie, bezinteresowności i poświęceniu dla kraju i ludzkości”. Nadającym odznaczenie jest urzędujący prezydent państwa, będący ex officio (z urzędu) Wielkim Mistrzem Orderu. Na zakończenie kadencji prezydent otrzymuje Wielki Łańcuch Orderu.

Według oficjalnej klasyfikacji portugalskich odznaczeń państwowych Wojskowy Order Wieży i Miecza – wraz z orderami: Chrystusa, Avis i Świętego Jakuba od Miecza – należy do kategorii „Prastarych orderów wojskowych” (Antigas Ordens Militares).

Stopnie orderu Według ustawy państwowej z 2011 Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito dzieli się na sześć klas: Wielki Łańcuch (Grande-Colar) Krzyż Wielki (Grã-Cruz) Wielki Oficer (Grande-Oficial) Komandor (Comendador) Oficer (Oficial) Kawaler lub Dama (Cavaleiro, Dama)

Insygnia Odznakę orderu stanowi gwiazda o pięciu emaliowanych na biało ramionach w złotym obramowaniu, połączonych gałązkami dębu o zielonoemaliowanych liściach i złotych łodygach. Wierzchołki ramion są zakończone złotymi kulkami. Ponadto między dwoma górnymi ramionami znajduje się złota wieża. Na środku awersu gwiazdy umieszczony jest okrągły medalion o emaliowanym na biało polu. Znajduje się na nim wizerunek miecza spoczywającego na dębowym wieńcu. Wizerunek ów jest otoczony granatowym pierścieniem, na którym widnieje dewiza: „Valor Lealdade e Mérito” („Męstwo, Wierność i Zasługa”). Na środku rewersu medalionu umieszczony jest herb Portugalii, który otacza granatowy pierścień z napisem: „República Portuguesa”.

Wielki Łańcuch – wielki łańcuch oraz oznaka zawieszona na wielkiej wstędze i złota gwiazda orderowa Krzyż Wielki – łańcuch (mniejszy) złoty oraz oznaka zawieszona na wielkiej wstędze i złota gwiazda orderowa Wielki Oficer – łańcuch (mniejszy) złoty i złota gwiazda orderowa Komandor – łańcuch (mniejszy) złoty i srebrna gwiazda orderowa Oficer – łańcuch (mniejszy) złoty i oznaka zawieszona na wstążce z rozetką Kawaler lub Dama – łańcuch (mniejszy) srebrny i oznaka zawieszona na wstążce

Wstążki orderu są koloru ciemnoniebieskiego. Wstążka stopnia oficerskiego odznaczenia jest uzupełniona rozetką oraz klamrą, która zdobi również wstążkę stopnia kawalerskiego orderu.

Odznaczeni

Obcokrajowcy w latach 1918–2008 (lista pełna) Wielki Łańcuch 1939 – Francisco Franco, hiszpańska głowa państwa 1973 – Emílio Garrastazu Médici, brazylijski prezydent 1993 – Elżbieta II, brytyjska królowa 2000 – Jan Karol I Burbon, hiszpański król

Krzyż Wielki 1918 – William Riddell Birdwood, brytyjski generał 1919 – Salvador Bermúdez de Castro, hiszpański dyplomata 1919 – Eduardo Dato e Iradier, hiszpański minister stanu 1920 – Manuel Estrada Cabrera, gwatemalski prezydent 1920 – Fuad I, egipski król 1921 – Armando Diaz, włoski generał 1921 – Joseph Joffre, francuski marszałek 1921 – Juan Luis Sanfuentes, chilijski prezydent 1922 – Baltasar Brum, urugwajski prezydent 1925 – Arturo Alessandri Palma, chilijski prezydent 1925 – Hailé Selassié, etiopski cesarz 1927 – Leopold III Koburg, belgijski król 1929 – Pietro Gasparri, włoski kardynał 1929 – Benito Mussolini, włoski premier 1929 – Miguel Primo de Rivera, hiszpański premier 1930 – Takamatsu, japoński książę 1931 – Józef Piłsudski, polski marszałek 1932 – Louis Hubert Gonzalve Lyautey, francuski marszałek 1933 – Szarlotta, luksemburska wielka księżna 1933 – Getúlio Vargas, brazylijski prezydent 1934 – Louis Barthou, francuski minister 1940 – Luigi Maglione, włoski kardynał 1943 – Francisco Gómez-Jordana Sousa, hiszpański generał 1946 – Jan Smuts, brytyjski marszałek 1946 – Karol Koburg, belgijski książę 1951 – Faruk I, egipski król 1951 – João Café Filho, brazylijski prezydent 1953 – Agustín Muñoz Grandes, hiszpański generał 1954 – Aleksandros Papagos, grecki generał 1955 – Filip, brytyjski książę 1956 – Juscelino Kubitschek de Oliveira, brazylijski prezydent 1963 – Konrad Adenauer, niemiecki kanclerz 1967 – Artur da Costa e Silva, brazylijski prezydent 1970 – Mario García Menocal, kubański prezydent 1970 – Jan Karol I Burbon, hiszpański król 1972 – Augusto Rademaker, brazylijski admirał 1985 – Tancredo Neves, brazylijski prezydent 1991 – Fernando Collor de Mello, brazylijski prezydent 2002 – Fernando Henrique Cardoso, brazylijski prezydent 2006 – Filip Burbon, hiszpański książę 2008 – Luiz Inácio Lula da Silva, brazylijski prezydent

Wielki Oficer 1919 – Maurice Duval, francuski generał 1919 – Charles Peshall Plunkett, amerykański kontradmirał 1919 – Edward Fitzherbert, brytyjski wiceadmirał 1996 – Filip Burbon, hiszpański książę

Komandor 1919 – Félix de Barros Cavalcanti de Lacerda, brazylijski ambasador 1919 – Edward Evans, brytyjski kapitan 1919 – Antoine Joseph Tracou, francuski wiceadmirał 1919 – Ferdinand-Jean-Jacques de Bon, francuski wiceadmirał 1919 – P.M.L. Bellinger, amerykański wojskowy 1919 – A.C. Read, amerykański wojskowy 1919 – John Henry Towers, amerykański komendant 1919 – Mário Travassos, brazylijski pułkownik

Oficer 1917 – Georges Guynemer, francuski kapitan 1918 – Toussaint Bonelli, francuski wojskowy 1918 – Robert Alexandre Emile Delteil, francuski komandor 1918 – Georges Guibert, francuski komandor podporucznik 1918 – A.T. Quarry, brytyjski wojskowy 1918 – Gervais de Lafond, francuski komandor podporucznik 1918 – Maurice Larrouy, francuski kapitan 1918 – William Dunlop, brytyjski wojskowy 1919 – Louis Juin, francuski wojskowy 1919 – André Clement Louis Batsal, francuski wojskowy 1919 – Antoine, francuski wojskowy 1919 – Robert Leullier, francuski wojskowy 1919 – Marc Mitscher, amerykański pilot 1919 – H.C. Richardson, amerykański wojskowy 1919 – Henry Brewster Percy Lion Kennedy, brytyjski wojskowy

Kawaler 1918 – A. Westegarth, holenderski wojskowy 1919 – François de Pierrefeu, francuski pilot marynarki 1919 – Maximilian C. Despard, namibijski wojskowy 1919 – Touch, francuski wojskowy 1919 – Robert Cayrol, francuski kapitan 1919 – Jean Chatain, francuski wojskowy 1919 – L.J. Barin, amerykański wojskowy 1919 – Mate E.S. Rhoades, amerykański wojskowy 1919 – H.C. Rodd, amerykański wojskowy 1919 – Moore, amerykański wojskowy 1919 – J.L. Breese, amerykański wojskowy 1919 – R. Christiansen, amerykański wojskowy 1919 – D.M. Mc. Culloch, amerykański wojskowy 1919 – Walter Hinton, amerykański wojskowy 1919 – Clarence Irvin Kesler, amerykański wojskowy 1919 – R.A. Lavender, amerykański wojskowy 1919 – Fernando Rodríguez-Porrero y de Chávarri, hiszpański wojskowy 1919 – Euclides Chaves, brazylijski wojskowy 1919 – Albert de Percin, francuski major

Portugalczycy w latach 1918–2008 Wielki Łańcuch (lista pełna) 1986 – António dos Santos Ramalho Eanes, prezydent 1991 – Mário Alberto Nobre Lopes Soares, prezydent 2006 – Jorge Fernando Branco de Sampaio, prezydent

Krzyż Wielki (lista pełna) 1918 – Bernardino Luiz Machado Guimarães Machado, prezydent 1919 – José Mendes Ribeiro Norton de Matos, generał 1919 – Sebastião de Magalhães Lima, minister 1919 – António Xavier Correia Barreto, generał 1919 – Augusto Luis Vieira Soares, minister 1919 – António José de Almeida, prezydent 1919 – Alfonso Augusto da Costa, premier 1920 – António Maria Baptista, premier 1920 – Fernando Tamagnini de Abreu e Silva, generał 1920 – Tomás António Garcia Rosado, generał 1920 – Teófilo José da Trindade, generał 1922 – Carlos Viegas Gago Coutinho, wiceadmirał 1922 – Artur de Sacadura Freire Cabral, komandor porucznik 1923 – António Maria da Silva, premier 1926 – António Maria de Azevedo Machado Santos, wiceadmirał 1927 – José Carlos da Maia, minister 1928 – Abílio Augusto Valdez de Passos e Sousa, minister 1928 – José Vicente de Freitas, premier 1930 – João Belo, minister 1930 – José Estêvão de Morais Sarmento, generał 1931 – Domingos Augusto Alves da Costa Oliveira, premier 1932 – António de Oliveira Salazar, premier 1939 – João de Azevedo António Coutinho Fragoso Sequeira, minister 1949 – Fernando dos Santos Costa, minister 1966 – Alberto Marciano Gorjão Franco Nogueira, minister 1971 – Marcelo José das Neves Alves Caetano, premier 1985 – José de Azeredo Perdigão, członek Rady Państwa 1986 – Francisco Manuel Lumbrales de Sá Carneiro, premier 1987 – António Sebastião Ribeiro de Spínola, prezydent 1989 – José Lemos Ferreira, generał 1991 – Mário Firmino Miguel, generał 1994 – António da Silva Osório Soares Carneiro, generał 2000 – Gabriel Augusto do Espírito Santo, generał

Przypisy Ordens Honoríficas Portuguesas – História da Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito [dostęp 2012-03-14] Ordens Honoríficas Portuguesas – Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito [dostęp 2012-03-14]

Bibliografia Ordens Honoríficas Portuguesas – Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito

Kategoria:Portugalskie odznaczenia wojskowe