Stanisław Gajda (ur. 3 października 1945Członkowie Polskiej Akademii Nauk. Informator, wyd. PAN, Warszawa 2011, s. 74-75 w Siemysłowie, zm. 23 listopada 2022) – filolog polski, specjalizujący się w językoznawstwie polskim i słowiańskim, leksykologii, socjolingwistyce, stylistyce i teorii tekstu, nauczyciel akademicki związany z Uniwersytetem Opolskim, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.
Życiorys Urodził się w Siemysłowie w powiecie namysłowskim. Po ukończeniu w 1963 liceum ogólnokształcącego w Namysłowie studiował polonistykę w opolskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej, uzyskując w 1968 roku tytuł magistra na podstawie pracy napisanej pod kierunkiem prof. Stanisława RospondaS. Nicieja, Alma Mater Opoliensis. Ludzie, fakty, wydarzenia, Opole 2004, s. 216..
Po rocznej pracy w szkole wrócił na stałe do swojej macierzystej uczelni. W 1975 roku otrzymał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w dziedzinie filologii za pracę pt. Rozwój polskiej terminologii górniczej, napisanej pod kierunkiem prof. Henryka Borka. Stopień naukowy doktora habilitowanego uzyskał na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego w 1981 roku na podstawie rozprawy: Podstawy badań stylistycznych nad językiem naukowym. Tytuł profesora otrzymał w 1990 roku z rąk prezydenta Lecha WałęsyS. Nicieja, op. cit., s. 217..
W latach 1990–2012 pełnił obowiązki dyrektora Instytutu Filologii PolskiejProf. Stanisław Gajda doktorem honoris causa UJD w Częstochowie, w latach 1998–2012 był kierownikiem Katedry Języka PolskiegoBiografia na stronie UP im. KEN w Krakowie [on-line] [dostęp 2012-02-24]Beata Łabutin Mistrzowi językoznawców. Trzeci doktorat honorowy prof. Stanisława Gajdy, w Indeks, 7-8 (189-199)/2018 s. 34.
W 2010 został członkiem korespondentem, w 2016 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii NaukProf. Stanisław Gajda – członkiem rzeczywistym PAN. Był członkiem komitetów Polskiej Akademii Nauk: Komitetu Językoznawstwa (od 1990, przewodniczył Komitetowi przez dwie kadencje 1999–2007), Komitetu Słowianoznawstwa (od 2003) oraz Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN. Jako członek Rady Języka Polskiego od początku jej istnienia (czyli od 1966) był współodpowiedzialny m.in. za wszystkie uchwały ortograficzne Rady. Wchodził w skład rad naukowych: IBL PAN (od 1998) i IJP PAN (od 1993). Ponadto pracował w komitetach redakcyjnych czasopism zagranicznych i krajowych, m.in. „Slavii” (Praga), „SlavTermu” (Moskwa) „Stilu” (Belgrad), „Studies in Polish Linguistics” (Kraków), „Studiów Pragmalingwistycznych” (Warszawa). Od 2000 do 2013 był członkiem ścisłego Prezydium Międzynarodowego Komitetu Slawistów, pełniąc w nim bardzo aktywnie funkcję kuratora prac 35 komisji afiliowanych przy MKS. W 2018 został jego członkiem honorowymBiografia na stronie IFP UO [on-line] [dostęp 2012-02-24]. Założyciel i wieloletni redaktor naczelny czasopisma „Stylistyka”.
W latach 1997–2005 był członkiem Komitetu Badań Naukowych, w latach 2007–2010 przewodniczącym Sekcji I Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.
Był honorowym członkiem Czeskiego Towarzystwa Językoznawczego (od 2002), otrzymał tytuły doktora honoris causa Uniwersytetu św. Cyryla i św. Metodego w Skopju (2005), Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie (2010) i Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie (2018).
Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1985), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998) oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1987).
Dorobek naukowy Jego zainteresowania badawcze skupiały się na języku polskim i językach słowiańskich. Dotyczyły teorii oraz historii języka, stylistyki, onomastyki, leksykologii, lingwistyki tekstu, socjolingwistyki i kultury języka. Znalazły one wyraz w prawie 300 publikacjach, które stanowią znaczny wkład do językoznawstwa polonistycznego i slawistycznego. Oprócz osiągnięć czysto badawczych trzeba docenić nieprzeciętny talent naukowo-organizacyjny prof. S. Gajdy i jego zasługi w kierowaniu zespołami badawczymi oraz udział w pracach instytucji i gremiów naukowych.
Światową pozycję w slawistyce przyniosły mu dokonania zawarte w dwu seriach wydawniczych: Najnowsze Dzieje Języków Słowiańskich (t. 1–14, 1996–2004) oraz Komparacja Systemów i Funkcjonowania Współczesnych Języków Słowiańskich (t. 1–4, 2003–2009). Trafiły one do bibliotek slawistycznych na całym świecie. Obie serie były rezultatem realizacji wielkich międzynarodowych programów badawczych.
Przypisy
Bibliografia
Nicieja, S., Alma Mater Opoliensis. Ludzie, fakty, wydarzenia, Opole 2004. Biografia na stronie Instytutu Filologii Polskiej UO Biografia na stronie UP im. KEN w Krakowie
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Członkowie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Komitetu Językoznawstwa PAN Kategoria:Członkowie Komitetu Słowianoznawstwa PAN Kategoria:Członkowie Rady Języka Polskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii im. Jana Długosza Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Laureaci Nagrody im. Karola Miarki Kategoria:Ludzie związani z Namysłowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopju Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Urodzeni w 1945 Kategoria:Zmarli w 2022