Stanisław Mariusz Karpiński (ur. 5 listopada 1960 w Poznaniu) – polski biotechnolog, profesor nauk biologicznych, wykładowca akademicki, pseudonaukowiec (En Arche), w 2012 sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, działacz opozycji w okresie PRL.
Życiorys Działalność opozycyjna W okresie studiów biologicznych na Akademii Rolniczej w Poznaniu związał się z opozycją solidarnościową. Działał także we władzach uczelnianego Niezależnego Zrzeszenia Studentów, w grudniu 1981 brał udział w organizacji strajku studenckiego. Współpracował następnie z niejawnymi strukturami związku, był kolporterem „Obserwatora Wielkopolskiego” i innych pism drugiego obiegu. W maju 1983 został tymczasowo aresztowany w związku z podejrzeniem udziału w zdelegalizowanej „Solidarności” oraz dystrybucji „nielegalnej literatury”; zwolniono go na mocy amnestii w sierpniu tego samego roku. Rok później ukończył studia na Akademii Rolniczej, następnie otrzymał etat techniczny na tej uczelni.
Działalność naukowa W 1989 został przyjęty na studia doktoranckie na Szwedzkim Uniwersytecie Rolniczym (SLU) w Umeå, gdzie od tej pory pracował naukowo przez dwadzieścia lat. W 1994 uzyskał stopień doktora w zakresie komórki drzew i biologii molekularnej roślin. W 1999 został docentem na wydziale leśnym Szwedzkiego Uniwersytetu Rolniczego. W tym samym roku zakończył pracę na tej uczelni, po czym został zatrudniony na Uniwersytecie Sztokholmskim. W 2004 decyzją rektora tego uniwersytetu został profesorem w dyscyplinie fizjologii molekularnej roślin. W 2009 powrócił do Polski, został laureatem pierwszego konkursu „Welcome” (Fundacji na rzecz Nauki Polskiej), otrzymał jeden z najwyższych indywidualnych grantów badawczych. W tym samym roku otrzymał tytuł profesora nauk biologicznych. Został wykładowcą w Katedrze Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
W 1995 r został nagrodzony stypendium naukowym szwedzkiego rządu na 2-letni staż podoktorski w John Innes Center w Norwich w Wielkiej Brytanii. W 1997 został adiunktem w SLU w Umea i w tym samym roku odkrył i opisał w "The Plant Cell" mechanizm retroaktywnej komunikacji chloroplastów z jądrem komórkowym W 1999 wraz z Philipem Mullineaux w „Science” opisał mechanizm systemowej nabytej aklimatyzacji u roślin. Artykuł ten był dodatkowo wypromowany w "Compas Science" w artykule wprowadzającym pt.: "Liście w ciemności widzą światło". Mechanizm SAA był niezależnie potwierdzony przez grupy profesorów Pogsona i Mittlera odpowiednio z Australii i z USA. W latach 2004, 2007 i 2008 w trzech kolejnych artykułach w "The Plant Cell" odkrył i opisał wraz z zespołem molekularny i fizjologiczny mechanizm programowanej śmierci komórki (apoptozy) zależnej od absorpcji energii w nadmiarze i chloroplastowych retroaktywnych sygnałów. W 2010 kierowany przez niego zespół fizjomiki i biotechnologicznego modelowania roślin w SGGW w Warszawie przedstawił w „The Plant Cell” analogiczny do systemu nerwowego zwierząt systemowy mechanizm przekazywania bodźców świetlnych i fizjologiczną pamięć świetlną u roślin w odpowiedzi na zmienną absorpcję energii. Podobnie w 2022 odkrył i opisał w „The Plant Cell” mechanizm przekazywania sygnałów elektrycznych między stykającymi się liśćmi różnych roślin i molekularny mechanizm sieciowo nabytej aklimatyzacji (ang. NAA) (https://doi.org/10.1093/plcell/koac150). Obecnie pracuje nad molekularnymi i fizjologicznymi mechanizmami aktywnej regulacji temperatury liści podczas fotosyntezy i jej inhibicji (https://doi.org/10.1093/plphys/kiag046 oraz https://doi.org/10.3390/cells15010075). Jest współautorem ponad 100 publikacji naukowych cytowanych ponad 13 800 (https://scholar.google.com/citations?hl=pl&user=nVygnacAAAAJ&view_op=list_works&sortby=pubdate). Cytowania wg. Scopus Scopus ID 7003864489 (https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7003864489).
Twórca i współtwórca kilkunastu przyznanych i wdrożonych patentów, dotyczących np. doświetlania przechowywanych warzyw i roślin w lodówkach BEKO oraz transgenicznej metody w celu ulepszenia rocznego przyrostu drzew i plonowania innych roślin uprawnych.
Działalność publiczna 1 lutego 2012 został sekretarzem stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, odpowiadającym m.in. za nadzór nad Narodowym Centrum Nauki oraz Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Po trzech miesiącach, 2 maja 2012, został odwołany z tego stanowiska.
Od czerwca 2011 należał do Platformy Obywatelskiej, z której odszedł we wrześniu 2013 w ślad za Jarosławem Gowinem. Podjął z nim współpracę jako ekspert w sprawach nauki i szkolnictwa wyższego, a następnie został pełnomocnikiem zakładanej przez byłego ministra partii Polska Razem w Poznaniu. W marcu 2014 z powodów politycznych opuścił to ugrupowanie. W maju tego samego roku wstąpił do Kongresu Nowej Prawicy, z listy którego bez powodzenia ubiegał się pół roku później o mandat w sejmiku wielkopolskim. W styczniu 2015 wystąpił z tej partii.
W 2015 został członkiem Narodowej Rady Rozwoju powołanej przez prezydenta Andrzeja Dudę. Zasiadał w niej do 2020; ponownie wchodził w skład tego gremium od 2022 do 2025. Powołany również w skład Rady Narodowego Centrum Nauki.
W sierpniu 2017 został powołany przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi Krzysztofa Jurgiela na stanowisko dyrektora Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Radzikowie. Pełnił tę funkcję do 2018. Został członkiem rady naukowej Fundacji En Arche. Wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025.
Od 2015 r. jest aktywnym i licencjonowanym strzelcem sportowym w klubie LEGIA Warszawa, Wielokrotnie zdobywał główne nagrody (podium) w zawodach klubowych, w lidze F-class PZSS (https://f-class.pl/?mc=news), w Mistrzostwach Polski i Europy w strzelectwie długodystansowym F-class w 2022, 2023 i 2024 r. (https://strzelectwo-legia.pl/pl/aktualnosci/podsumowanie-rankingow-2023). Członek Reprezentacji Polski w kategorii OPEN na Mistrzostwa Świata w Bisley 2026.
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Wolności i Solidarności (2015) Złoty Krzyż Zasługi (2022) Medal im. Prof. Władysława Szafera (2022)
Przypisy . Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2015 r. o nadaniu odznaczeń ().
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Kategoria:Członkowie Narodowej Rady Rozwoju Kategoria:Działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów Kategoria:Działacze opozycji w PRL Kategoria:Politycy Kongresu Nowej Prawicy Kategoria:Politycy Platformy Obywatelskiej Kategoria:Politycy Polski Razem Kategoria:Polscy biotechnolodzy Kategoria:Wiceministrowie nauki III Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1960 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)