thumb|240px|Siedziba Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia od 1945 r. Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Bydgoszczy – orkiestra symfoniczna działająca przy Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy w latach 1945–1955.
Historia Zespół będący zalążkiem późniejszej Orkiestry Polskiego Radia powstał z inicjatywy kierownika działu muzycznego Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy – Felicji Krysiewiczowej. Zorganizował go wiosną 1945 r. przybyły do Bydgoszczy Arnold Rezlerbrat przedwojennego dyrygenta Miejskiej Orkiestry Symfonicznej Alfonsa Rezlera, któremu powierzono organizację Wydziału Programowego Rozgłośni. Zespół ten zwany Bydgoskim Kwartetem Smyczkowym lub Orkiestrą Salonową zainaugurował swoją działalność 1 lipca 1945 r. na falach Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia, prowadzącej działalność od maja 1945 r.Janiszewska-Mincer Barbara: Chwila dla amatorów muzyki. [w:] Kalendarz Bydgoski 2010 Od samego początku istnienia rozgłośni, muzyka nadawana na żywo odgrywała w jej programie istotną rolę, gdyż magnetofony wprowadzono dopiero w 1950 roku. Muzyczny zespół radiowy pozyskał salę prób w Pomorskim Domu Sztuki przy ul. Gdańskiej, zaś pod koniec 1945 r. przeobraził się w Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia. Gdy w 1946 r. powołano Pomorską Orkiestrę Symfoniczną, przy okazji obchodów 600-lecia lokacji miasta Bydgoszczy - trzon jej składu stanowili muzycy orkiestry radiowej z Rezlerem na czele.
Muzykę orkiestry radiowej cechowała rozległość stylistyczna i wszechstronność repertuaru. Znalazły się w nim utwory klasyki polskiej i obcej oraz współczesna muzyka rozrywkowa. Oprócz pracy w radio, orkiestra towarzyszyła Festiwalowi Muzyki Polskiej w Bydgoszczy, oraz prowadziła cykliczne programy: „Przy sobocie po robocie”, „Żądło mikrofonu”, „Dla każdego coś miłego”. Uczestniczyła także w nadawaniu „Pokrzyw nad Brdą” – pierwszej w powojennej polskiej radiofonii cyklicznej audycji satyrycznej, w której brali udział m.in. Jeremi Przybora i Grzegorz KardaśRzepa Marek: Arnold Rezler - twórca i animator kultury muzycznej. [w:] Kronika Bydgoska XXXII 2010. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011.
Skład orkiestry powiększał się stopniowo, osiągając w 1955 r. 57 osób. Muzycy orkiestry często występowali w małych zespołach, w repertuarze rozrywkowym, jak np. zespół instrumentalny Tadeusza Polańskiego (członka orkiestry i kompozytora) oraz Eugeniusza Raabego. Utwory ludowe były domeną kapeli Stanickiego, zaś współpraca Pawła Billerta, kierownika Redakcji Muzycznej i członka orkiestry z muzykologiem Lucjanem Kamieńskim, przyniosła szereg oryginalnych, na nowo opracowanych pieśni kaszubskich. Wielu muzyków orkiestry radiowej występowało solo, i na odwrót - soliści zewnętrzni z orkiestrą, np. Lidia Skowron, Eugenia Gwieździńska, Wanda Wiłkomirska, Władysław Kędra, Stanisław Szpinalski. Dyrygentami orkiestry byli: Arnold Rezler, Henryk Czyż, Walerian Pawłowski i Zdzisław WendyńskiRzepa Marek: Organizacja i Pracownicy Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy w latach 1945-1956. [w:] Kronika Bydgoska XXII, zaś kierownikiem redakcji muzycznej rozgłośni od 1946 do 1949 r. – Edmund Rezler, brat dyrygenta orkiestry. Doświadczenie w orkiestrze zdobywali znani później muzycy i nauczyciele jak Edwin Golnik, pedagog, długoletni pierwszy waltornista Filharmonii Narodowej, czy Roman Suchecki, pierwszy rektor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Bydgoszczy.
W 1949 r. nastąpił kryzys w działalności orkiestry symfonicznej. W tym czasie Arnold Rezler skoncentrował swoją działalność wyłącznie w orkiestrze radiowej, odchodząc z Pomorskiej Orkiestry Symfonicznej. W kolejnych latach programy muzyczne dostosowano do trendów, jakie występowały w kulturze tego okresu. Ideologizacja życia nie ominęła repertuaru, który musiał zawierać 50% polskiej muzyki ludowej, 30% innej muzyki słowiańskiej i 20% muzyki poważnej, a także szereg utworów związanych tematycznie z ZSRR. Orkiestra uczestniczyła w spektakularnych przedsięwzięciach przeznaczonych dla świata pracy, przy otwieraniu nowych świetlic, spółdzielni produkcyjnych, państwowych gospodarstw rolnych i zakładów pracy. Jednak muzyka broniła się sama, a z kompozytorów rosyjskich wybierano też Czajkowskiego czy Musorgskiego. W 1950 r. orkiestra rozpoczęła rejestrację swoich wykonań na taśmach magnetofonowych. Rozpoczął się wtedy drugi etap działalności orkiestry, podczas którego zaczęli do Bydgoszczy przyjeżdżać znani instrumentaliści i śpiewacy, by nagrywać najlepsze pozycje swego repertuaru. Byli wśród nich m.in. śpiewacy (Wanda Wermińska, Antonina Kawecka, Bogdan Paprocki, Andrzej Hiolski, Jerzy Sergiusz Adamczewski, Maria Fołtyn), pianiści (Stanisław Szpinalski, Barbara Hesse-Bukowska), skrzypkowie (Bogusław Gimpel) i inni. Solistycznych nagrań dokonywali też co wybitniejsi instrumentaliści z zespołu Rezlera. Orkiestra współpracowała też z Państwową Wytwórnią Filmową. Na jej zlecenie nagrano ilustrację muzyczną do filmu krótkometrażowego „Młodzi inżynierowie” według muzyki Henryka Czyża oraz podkład muzyczny do filmu rysunkowego „Pani Twardowska” (kompozycje Zbigniewa Turskiego) Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 484-486.
W latach 50. centrala warszawska rozpoczęła starania o przeniesienie orkiestry do Szczecina lub Warszawy, gdzie notowano problemy kadrowe. W 1955 r. nastąpił kres jej istnienia w wyniku zarządzenia Ministerstwa Kultury, które dwa lata wcześniej powołało Filharmonię Pomorską w Bydgoszczy złożoną z dotychczas istniejących zespołów muzyków bydgoskich. Niewielka część muzyków przeniosła się za Arnoldem Rezlerem do Filharmonii Narodowej w Warszawie, a większość zasiliła Orkiestrę Symfoniczną Filharmonii PomorskiejSucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945-1980. [w.] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988
Repertuar Orkiestra Radiowa przez długie lata stanowiła wizytówkę artystyczną Bydgoszczy na arenie ogólnopolskiej oraz jeden z najpopularniejszych zespołów orkiestrowych tamtych lat. Jej wyróżnikiem był szeroki repertuar, od rozrywki do najpoważniejszych form. Wykonywała szereg utworów instrumentalnych takich kompozytorów jak: F. Mendelssohn, F. Liszt, L. van Beethoven, J.S. Bach, F. Chopin, H. Wieniawski, J. Strauss, utwory wokalno-instrumentalne z towarzystwem chóru „Arion” (w tym arie operowe), muzykę baletową, utwory kameralne, regionalne (tańce i fantazje kujawskie) i rozrywkowe. W ciągu 10 lat Rozgłośnia Polskiego Radia w Bydgoszczy nadała z udziałem orkiestry ponad 1000 audycji lokalnych, ogólnopolskich i transmisji zagranicznych (Czechosłowacja, Węgry). Orkiestra wykonała także ponad 250 koncertów publicznych, w dużej części bezpośrednio przez radio transmitowanych. Np. koncert chopinowski (1949) z udziałem Haliny Czerny-Stefańskiej transmitowano bezpośrednio do Paryża.
Kilkaset nagrań utworów orkiestry i zespołów z udziałem Arnolda Rezlera zostało zdigitalizowanych i w postaci cyfrowej zachowane jest na serwerach Archiwum Dokumentów Fonicznych rozgłośni Polskiego Radia Pomorza i Kujaw.
Zobacz też Polskie Radio Pomorza i Kujaw Arnold Rezler Orkiestry w Bydgoszczy Muzyka w Bydgoszczy Kultura w Bydgoszczy Historia kultury bydgoskiej
Przypisy
Bibliografia Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne. Bydgoszcz 2004, str. 433-434, 484-486 Rzepa Marek: Organizacja i Pracownicy Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy w latach 1945-1956. [w:] Kronika Bydgoska XXII Sucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945-1980. [w.] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988
Radio Kategoria:Polskie Radio Kategoria:Orkiestry radiowe