, właściwie – japoński prozaik, poeta, dramaturg i eseista, uważany za jednego z najważniejszych japońskich pisarzy XX wieku. Działacz polityczny, przywódca próby zamachu stanu, którego kulminacją było popełnienie przez niego seppuku.

Mishima w latach 60’ XX wieku był nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury aż pięciokrotnie – także w roku 1968, kiedy to nagroda ta, trafiła ostatecznie nie do samego Mishimy, a do innego japońskiego pisarza, Yasunariego Kawabaty. Do najbardziej znanych dzieł Mishimy należą powieści: Wyznanie maski oraz Złota pagoda; ale także jego autobiograficzny esej Słońce i stal oraz tetralogia Płodne morze (ang. The Sea of Fertility), na którą składają się 4 powieści.

Dobytek pisarski Mishimy często jest charakteryzowany jako „bogaty we wspaniałe słownictwo oraz dekadenckie metafory; stanowiący pewnego rodzaju fuzję pomiędzy tradycyjnym stylem japońskim oraz współczesnym zachodnim stylem pisarskim; przepełniony obsesyjnymi stwierdzeniami na temat pojęć jedności piękna, erotyzmu, oraz śmierci” – zgodnie ze słowami autora Andrew Rankina. Jego dorobek obejmuje ponad 40 powieści, tomów poezji, esejów oraz dramatów teatralnych, z gatunków: nō oraz kabuki.

Życiorys Dzieciństwo Urodził się w 1925 r., w Tokio, w rodzinie dygnitarza rządowego. Jego ojciec, imieniem Azusa, pracował w Ministerstwie Rolnictwa i Leśnictwa; zaś jego dziadek, o imieniu Jōtarō, był m.in. gubernatorem Karafuto (Sachalinu).

Jako dziecko został na kilka lat odseparowany od rodziny przez swoją apodyktyczną babkę Natsuko. Spokrewniona z samurajską rodziną Natsuko była niezwykle wykształcona; czytała w oryginale francuską i niemiecką literaturę; uwielbiała teatr kabuki. Była ona też jednak, osobą niezwykle trudną w pożyciu; skrajnie wybuchową i zapalczywą; do tego schorowaną i nieustannie cierpiącą. Odcięła chłopca od wielu kontaktów z rówieśnikami; więc faktycznie, Mishima wychowywał się w dużej mierze samotnie, spotykając się jedynie z kuzynkami.

Według wielu biografów Mishimy, Natsuko wywarła duży wpływ na jego twórczość i obsesje.

Młodość thumb|130px|Mishima w 1931 W wieku 12 lat młody Kimitake Hiraoka powrócił na łono rodziny. Czytywał książki Oscara Wilde’a, Rainera Marii Rilkego, a także japońskich klasyków. Podejmował też pierwsze własne próby pisania. Nie mógł znaleźć wspólnego języka z ojcem Azusą, który zwalczał jego „niemęskie” zainteresowanie literaturą i próbował go wychowywać w duchu wojskowej dyscypliny. Zbliżył się za to bardzo do matki Shizue, która pomagała mu ukrywać się z pasją pisarską przed ojcem, a także recenzowała dla Kimitakego, jego pierwsze opowiadania.

Dzięki wpływom babki Natsuko, która wkrótce potem zmarła, posłano go w 1931 roku do prestiżowej szkoły Gakushūin, gdzie spędził sześć lat i nawiązał współpracę ze szkolnym stowarzyszeniem literackim. Zaowocowała ona w 1941 r. zaproszeniem do opublikowania debiutanckiego opowiadania Las w rozkwicie (Hanazakari no mori) w znanym magazynie literackim Bungei Bunka. To właśnie wtedy Hiraoka przybrał swój literacki pseudonim Yukio Mishima, by nie narazić się ojcu. Opowiadanie ukazało się w formie książkowej w roku 1944. Ojciec zgodził się w końcu na kontynuowanie kariery pisarskiej, ale wymusił on jednocześnie na Mishimie, podjęcie studiów prawniczych na uniwersytecie w Tokio.

Dorosłe życie

Na początku 1945 Mishima został powołany do służby wojskowej w japońskiej armii. Wobec perspektywy wysłania na front okłamał wojskowego lekarza, symulując gruźlicę i został odesłany do domu. Do końca życia wstydził się tej decyzji i uważał ją za życiowy błąd.

W 1946 r. poznał swojego późniejszego przyjaciela i mentora, Yasunariego Kawabatę, który po zapoznaniu się z kilkoma opowiadaniami rekomendował je do publikacji w czasopismach literackich. Kariera literacka Mishimy zaczęła nabierać rozpędu.

W 1947 r. Mishima ukończył z wyróżnieniem prawo i podjął pracę w Ministerstwie Finansów. Rok później zrezygnował z błyskotliwie zapowiadającej się kariery urzędniczej i postanowił utrzymywać się z pisania.

Wyznanie maski

W 1949 r. ukazała się pierwsza wielka powieść Mishimy – Wyznanie maski, będąca autobiograficzną opowieścią o młodym homoseksualiście, ukrywającym swoją orientację seksualną z obawy przed społecznym odrzuceniem. Książka odniosła ogromny sukces w Japonii, czyniąc 24-letniego pisarza literacką gwiazdą pierwszej wielkości. Kolejne powieści Mishimy spotykały się nieodmiennie z wielkim zainteresowaniem, były też od razu tłumaczone na języki obce. Oprócz powieści Mishima pisał też opowiadania, wiersze, eseje oraz dramaty dla teatrów nō i kabuki (Madame de Sade, Mój przyjaciel Hitler). thumb|Mishima w 1953 thumb|Mishima (1955)

Dalsze podróże

Wielokrotnie podróżował za granicę, gdzie jego nazwisko także stało się głośne. Po opublikowaniu kolejnych powieści (m.in. Odgłos fal w 1954 r., Złota Pagoda w 1956 r.) stał się jednym z najmocniejszych kandydatów do literackiej Nagrody Nobla; ale uhonorowanie nią, w 1968 roku, Yasunariego Kawabaty, pogrzebało jego szanse na tę nagrodę.

Z biegiem lat pogłębiały się wyniesione z dzieciństwa obsesje Mishimy, zwłaszcza kult śmierci, fascynacja militaryzmem i pięknem ludzkiego ciała. W 1955 r. pisarz zaczął uprawiać kulturystykę (nie opuścił żadnego treningu przez ostatnie 15 lat swojego życia); ćwiczył także wyczynowo sztuki walki – kendo i karate. thumb|Mishima podczas ćwiczeń Miał skłonności homoseksualne. Mimo to, wiązał się również z kobietami (m.in. z Michiko Shōda, późniejszą żoną cesarza Akihito). W 1958 r. ożenił się z Yoko Sugiyama i miał z nią dwoje dzieci: córkę i syna. thumb|Mishima ze swoim kotem Zaczął aktywnie udzielać się w polityce. W 1967 r. odbył kompletny trening wojskowy w Japońskich Siłach Samoobrony. Rok później – wraz z patriotycznie nastawionymi studentami – założył paramilitarne stowarzyszenie Tatenokai (Stowarzyszenie Tarczy) i został jego przywódcą.

Śmierć thumb|160px|left|Yukio Mishima w 1970 r., na chwilę przed śmiercią 25 listopada 1970 r. Mishima, wraz z czterema członkami Tatenokai, dostał się do bazy dowództwa piechoty Japońskich Sił Samoobrony w tokijskiej dzielnicy Ichigaya i tam też zabarykadował się on, wraz z komendantem bazy, generałem Kanetoshim Mashitą, w jego gabinecie. Po gorączkowych negocjacjach, Mishima wyszedł na balkon i wygłosił do zgromadzonych pod nim żołnierzy, płomienne przemówienie, będące protestem przeciw powojennemu statusowi Japonii i jednocześnie wezwaniem do zamachu stanu, połączonego z przywróceniem cesarzowi japońskiemu, jego dawnej pozycji.

Ta przywołująca ducha samurajskiego kodeksu bushidō mowa, została jednak zagłuszona przez wojskowe śmigłowce. Zrezygnowany Mishima popełnił przy pomocy swoich uczniów, Masakatsu Mority oraz Hiroyasu Kogi, rytualne samobójstwo – seppuku. Był to jeden z najbardziej wstrząsających gestów w historii nowożytnej Japonii.

Okoliczności śmierci

Przed śmiercią zdążył ukończyć swoje największe dzieło – pisaną przez siedem lat tetralogię Hōjō no umi (Płodne morze).

Dzieła (wybór) (1941) Tabako (Papierosy) (1946) (1949) Nichiyōbi (Niedziela) (1950) Ai no Kawaki (Thirst for Love) (1950) (1951) (1954) (1956) Kyōko no ie (Dom Kyōko) (1958) Kujaku (Pawie) (1960) (1960) (1963) Utage no Ato (After the Banquet) (1963) Eirei no koe (Głosy umarłych bohaterów) (1966) ; cykl czterech powieści: (1968) (1969) (1970) (1970)

Dzieła Mishimy wydane w Polsce

Las w pełni kwiecia (Hanazakari-no mori)  –  tłum. Beata Kubiak Ho-Chi, w: Japonica 4/1995 Złota pagoda (Kinkaku-ji)  –  tłum. Anna Zielińska-Elliott, I wydanie: Warszawa, „Wilga” 1997; II wydanie: PIW 2017 Wyznania maski (Kamen no kokuhaku)  –  tłum. Beata Kubiak Ho-Chi, w: Literatura na Świecie 5-6/2003 (fragment); całość (pod tytułem Wyznanie maski): Warszawa, wyd. PIW 2019 Na uwięzi. Ballada o miłości  –  tłum. Ariadna Demkowska-Bohdziewicz, wyd. PIW 1972 Wprowadzenie do Hagakure  –  tłum. Beata Kubiak Ho-Chi, w: Estetyka japońska. Estetyka życia i piękno umierania. Antologia, t. 3, red. Krystyna Wilkoszewska, Kraków, Universitas 2005 Zimny płomień (8 opowiadań)  –  tłum. Henryk Lipszyc, posłowie Beata Kubiak Ho-Chi, wyd. Świat Książki, Warszawa 2008 Słońce i stal  –  tłum. Maciej Komorowski, wyd. PIW, Warszawa 2022

Teatr (1950) Jigokuhen (Piekieł wizerunek niezwykły) (1953) Yuya (Ukochana Yuya) (1959) (1951) Shiroai no su (Gniazdo termitów) (1955) (1955) (1954) (1956) Onna wa senryō sarenai (Kobiet nie da się okupować) (1959) Nettaiju (Drzewo tropików) (1960) Genji kuyō (Requiem dla księcia Genji) (1961) Kurotokage (Czarna Jaszczurka) (1961) Yorokobi no koto (Harfa radości) (1964) (1965) (1969) (1969) (1969)

Filmografia Yūkoku (1966) Odniesienia w kulturze Nawiązaniem do śmierci Mishimy jest utwór Death and Night and Blood zespołu The Stranglers. Poświęcone są mu także m.in. album The Confession of the Rose francuskiej grupy Lonsai Maikov, album Sole e Acciaio włoskiego barda Skolla, album „Yukio Mishima. Tribute” łotewskiego projektu harsh-noise'owego Zahnrad i utwór Hagakure industrialnej grupy Turbund Sturmwerk z płyty Turbund Sturmwerk oraz Kwartet smyczkowy nr 3 „Mishima” P. Glassa.

O Mishimie powstał film z 1985: Mishima: Życie w czterech rozdziałach. Przypisy

Bibliografia Beata Kubiak Ho-Chi, Mishima Yukio. Estetyka klasyczna w prozie i dramacie 1941-1960, Universitas, Kraków 2004 Beata Kubiak Ho-Chi, Zagadka Mishimy – niepublikowane listy Mishimy Yukio do Kawabaty Yasunariego w: Japonica Toruniensia, tom 2 – Język i kultura Japonii, Toruń 2001 Beata Kubiak Ho-Chi, Klasyczny świat Mishimy Yukio w: Estetyka transkulturowa, red. K. Wilkoszewska, Universitas, Kraków 2005 Mikołaj Melanowicz, Historia literatury japońskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2012, .

Zobacz też Literatura japońska Yasunari Kawabata Seppuku Beata Kubiak Ho-Chi

Linki zewnętrzne

Yukio Mishima Archive GLBTQ: Mishima, Yukio (1925-1970)

Kategoria:Japońscy pisarze Kategoria:Japońscy poeci Kategoria:Japońscy samobójcy Kategoria:Ludzie urodzeni w Shinjuku Kategoria:Pisarze związani z Tokio Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Tokijskiego Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Dramaturdzy teatru kabuki