Teutates, Toutatis – według przekazu rzymskiego poety Lukana oraz inskrypcji sakralnych, jeden z trzech głównych bogów galijskich obok Taranisa i EsusaJerzy Gąssowski: Mitologia Celtów. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe (seria Mitologie świata), 1987, s. 81; Janina Rosen-Przeworska: Religie Celtów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1971, s. 102., emanacja boga wojny.
Zaliczany do bóstw chtonicznychJanina Rosen-Przeworska: Religie Celtów, dz. cyt., s. 103., miał charakter hippomorficzny (końskopodobny) i zakłada się, iż pierwotnie był innym bytem (hipostazą) bogini EponyBogowie, demony, herosi. Leksykon. Znak, 1995, s. 373.. Czczony także przez Celtów wschodnich, na ich monetach wyobrażany był jako „bóstwo beznogie”Janina Rosen-Przeworska: Religie Celtów, dz. cyt., s. 88, 122..
Jego imię często pojawia się jako przydomek Marsa, podobnie często utożsamiany też z Mercuriusem (Merkurym)Jerzy Gąssowski: Mitologia Celtów, dz. cyt. s. 82, 212.. Tłumaczy się je jako „ojciec rodu” albo „ojciec plemienia (ludu)”Por. celtyckie teuto, touto – plemię, ród, naród (Bogowie, demony, herosi. Leksykon, dz. cyt., s. 373).. Niewykluczone, iż będąc przypuszczalnie bogiem jedności plemiennej, czczony jednak przez różne ludy celtyckie pod innym imieniem, był nie ogólnoceltyckim, ale lokalnym bóstwem konkretnego regionuPodręczna miniencyklopedia mitologii. Grecy – Rzymianie – Celtowie. Warszawa: RTW, 2001, s. 329; Paul-Marie Duval: Życie codzienne w Galii w okresie pokoju rzymskiego (I–III wiek n.e.). Warszawa: PIW, 1967, s. 253. Synkretyzm ten mógł przejawiać się np. w utożsamianiu z nim bogini Nantosvelty (J. Rosen-Przeworska: Mitologia Celtów, dz. cyt., s. 92)..
Składano mu w ofierze ludzi przez topienie ich w bagnach bądź też zanurzanie głową w beczkach (jak przedstawiono to w scenach ze znaleziska znanego jako kocioł z Gundestrup)Friedrich Schlette: Celtowie. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1987, s. 129; T.G.E. Powell: Celtowie. Warszawa: RTW, 1999, s. 181-182..
Bóstwo to poznane jest przede wszystkim z inskrypcji wobec bardzo nielicznych przedstawień figuralnych. Za jedno z jego wyobrażeń uważana jest kamienna głowa z Mšeckich Žehrovic (datowana na II-I w. p.n.e.), ukazująca go w torkwesie, ze spiralnie zakręconymi wąsami i brwiami (wys. 25 cm, w zbiorach Muzeum Narodowego w Pradze)Sylvia Botheroyd, Paul F. Botheroyd: Słownik mitologii celtyckiej. Katowice: Książnica, 1998, s. 385; 212, 214..
Za prawdopodobny uważany jest związek imienia tego bóstwa z iryjskim pojęciem túath (lud) oraz z celtycką nazwą plemienną Teutonów (współcześnie przyjętą od łacińskiej formy Teutones)T.G.E. Powell: Celtowie, dz. cyt., s. 190..
Obecnie utrwalony w kulturze masowej i zapamiętany dzięki serii francuskich komiksów o Asteriksie, w których Galowie często przywołują jego imię zaklinając się „na Teutatesa”.
Zobacz też Rod (bóg)
Przypisy
Literatura dodatkowa Elizabeth Hallam: Bogowie i boginie. Warszawa: Diogenes, 1998 Juliette Wood: Celtowie. Ludzie, mitologia, sztuka. Warszawa: Horyzont, 2002 Maria Jaczynowska: Religie świata rzymskiego. Warszawa: PWN, 1987
Kategoria:Bóstwa celtyckie Kategoria:Bóstwa wojny Kategoria:Bogowie