thumb|Ława oskarżonych Pierwszy proces oświęcimski – proces sądowy w Krakowie przed polskim Najwyższym Trybunałem Narodowym w dniach 24 listopada – 22 grudnia 1947. Na ławie oskarżonych zasiadło 40 byłych członków załogi niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.
Proces odbył się w specjalnie do tego przygotowanej sali Muzeum Narodowego w Krakowie (w której mieściło się 500 osób) i był równolegle tłumaczony na cztery języki. Akt oskarżenia obejmował przede wszystkim zarzuty dotyczące udziału oskarżonych w gazowaniu Żydów przywożonych z całej Europy na terenie obozu w Birkenau, dokonywania rozlicznych egzekucji i maltretowania więźniów oraz popełnienia innych okrucieństw na terenie obozu. Łączną liczbę ofiar obozu ocenia się na od około 1 100 000 do 1 500 000 (w ogromnej większości Żydów, ale także więźniów politycznych z Polski i innych krajów okupowanych, Romów oraz radzieckich jeńców wojennych).
Na ławie oskarżonych zasiedli między innymi: Arthur Liebehenschel (komendant obozu, następca Rudolfa Hössa), Max Grabner (szef obozowego Gestapo), Hans Aumeier (jeden z kierowników obozu i zastępców komendanta), Maria Mandl (kierowniczka obozu kobiecego w Brzezince), Karl Ernst Möckel (szef obozowej administracji) i Erich Muhsfeldt (kierownik krematoriów w Brzezince). Aumeier i Muhsfeldt zostali już wcześniej skazani za zbrodnie popełnione w obozach na terenie III Rzeszy, lecz Amerykanie postanowili przekazać ich Polsce, by odpowiedzieli także za zbrodnie, których dopuścili się w Auschwitz. W toku procesu trybunał uznał organizację obozów koncentracyjnych za organizację przestępczą.
W wyniku procesu 23 oskarżonych skazano na karę śmierci przez powieszenie (2 oskarżonym zamieniono ją następnie na dożywotnie pozbawienie wolności), 16 na karę pozbawienia wolności od dożywotniego pozbawienia wolności do 3 lat, a jednego oskarżonego uniewinniono. Wyroki śmierci wykonano 24 stycznia 1948 w więzieniu Montelupich w Krakowie.
W uzasadnieniu wyroku Najwyższy Trybunał Narodowy rozstrzygnął kwestię powołania się oskarżonych na rozkaz przełożonych (co miało znaczenie nie tylko dla tej sprawy) stwierdzając, iż:
Werdykt Najwyższego Trybunału Narodowego w pierwszym procesie oświęcimskim OskarżonyStopieńFunkcjaWyrokArthur LiebehenschelSS-Obersturmbannführerkomendant obozuśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Hans AumeierSS-SturmbannführerSchutzhaftlagerführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Max GrabnerSS-Untersturmführerszef obozowego Gestapośmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Karl Ernst MöckelSS-Obersturmbannführerkierownik administracji obozowejśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Maria MandlSS-Oberaufseherinkierowniczka obozu kobiecego w Birkenauśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Franz Xaver KrausSS-Sturmbannführeroficer informacyjnyśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Ludwig PlaggeSS-OberscharführerRapportführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Fritz BuntrockSS-UnterscharführerRapportführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Wilhelm Gerhard GehringSS-Hauptscharführerkomendant podobozuśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Otto LätschSS-Unterscharführerzastępca komendanta podobozuśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Heinrich JostenSS-Obersturmführerdowódca kompanii wartowniczejśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Josef KollmerSS-Obersturmführerdowódca kompanii wartowniczejśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Erich MuhsfeldtSS-Oberscharführerkierownik krematoriów w Birkenauśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Hermann KirschnerSS-Unterscharführerurzędnik administracji obozowejśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Hans SchumacherSS-Unterscharführerkierownik obozowego magazynu żywnościowegośmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)August BoguschSS-Scharführerurzędnik w kancelarii kierownika obozuśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Therese BrandlSS-AufseherinSS-Erstaufseherinśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Paul SzczurekSS-UnterscharführerBlockführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Paul GötzeSS-RottenführerBlockführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Herbert Paul LudwigSS-OberscharführerBlockführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Kurt Hugo MüllerSS-UnterscharführerBlockführerśmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)Johann Paul KremerSS-Obersturmführerlekarz obozowyśmierć przez powieszenie (karę zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności)Artur BreitwieserSS-Unterscharführerurzędnik administracji obozowejśmierć przez powieszenie (karę zamieniono na dożywotnie pozbawienie wolności)Detleff NebbeSS-Sturmscharführersierżant kompanii wartowniczejdożywotnie pozbawienie wolnościKarl SeufertSS-Hauptscharführernadzorca w bloku więziennymdożywotnie pozbawienie wolnościHans KochSS-Unterscharführerczłonek obozowej służby dezynfekcyjnejdożywotnie pozbawienie wolnościLuise DanzSS-Aufseherinnadzorczynidożywotnie pozbawienie wolnościAdolf MedefindSS-Unterscharführerstrażnikdożywotnie pozbawienie wolnościAnton LechnerSS-Rottenführerstrażnikdożywotnie pozbawienie wolnościFranz RomeikatSS-Unterscharführerurzędnik administracji obozowej15 lat pozbawienia wolnościHans HoffmannSS-Rottenführerobozowe Gestapo15 lat pozbawienia wolnościHildegard LächertSS-Aufseherinnadzorczyni15 lat pozbawienia wolnościAlice OrlowskiSS-Aufseherinnadzorczyni15 lat pozbawienia wolnościJohannes WeberSS-Sturmmannpracownik w kuchni obozowej15 lat pozbawienia wolnościAlexander BülowSS-Rottenführerstrażnik15 lat pozbawienia wolnościEduard LorenzSS-Unterscharführerstrażnik15 lat pozbawienia wolnościRichard SchröderSS-Unterscharführerurzędnik rachunkowy10 lat pozbawienia wolnościErich Adam DingesSS-Sturmmannszofer obozowy5 lat pozbawienia wolnościKarl JeschkeSS-Oberscharführerstrażnik3 lata pozbawienia wolnościHans MünchSS-Untersturmführerlekarz w Instytucie Higieny SSuniewinniony
Drugi proces oświęcimski toczył się od 20 grudnia 1963 do 10 sierpnia 1965 przed zachodnioniemieckim sądem we Frankfurcie nad Menem.
Przypisy
Bibliografia Cyprian T., Sawicki J., Siedem wyroków Najwyższego Trybunału Narodowego, Poznań 1962
Oświęcimski, Pierwszy proces Kategoria:Auschwitz-Birkenau