Dalida

Dalida, właśc. Iolanda Cristina Gigliotti (ur. 17 stycznia 1933 w Kairze, zm. 3 maja 1987 w Paryżu) – francuska piosenkarka włoskiego pochodzenia, aktorka i modelka. Pseudonim artystyczny przyjęła od imienia biblijnego Dalila, której rolę grała w szkolnym teatrze, i w którym zmieniła drugie „l” na „d”.

Podczas kariery nagrała 500 piosenek po francusku, z których 200 zostało przetłumaczonych na włoski, a 300 – na inne języki (nagrywała w ośmiu językach – francuskim, włoskim, hiszpańskim, flamandzkim, niemieckim, angielskim, hebrajskim i arabskim). Sprzedała ponad 170 milionów nagrań na całym świecie, za których sprzedaż zdobyła 70 złotych płyt.

Życiorys Rodzina i edukacja thumb|Dalida (1967) thumb|Willa Dalidy w paryskiej dzielnicy Montmartre Urodziła się w Kairze jako Iolanda Cristina Gigliotti. Jej rodzice – Pietro Gigliotti (1904−1945), pierwszy skrzypek Opery Narodowej w Kairze, i krawcowa Filomena Giuseppina (de domo d’Alba; 1904−1971) – byli Włochami pochodzącymi z Serrastretty w Kalabrii. Miała dwóch braci: Orlando i Bruno. W wieku dziecięcym miała chory wzrok, przeszła w życiu kilka operacji oczu.

Uczęszczała do Scuola Tecnica Commerciale Maria Ausiliatrice, katolickiej szkoły dla włoskiej młodzieży w Szubrze (dzielnicy Kairu). Pobierała również lekcje śpiewu.

Kariera zawodowa W 1950 rozpoczęła karierę modelki, biorąc udział w konkursach piękności i nawiązując współpracę z kairskim domem mody Donna. W 1954 zajęła trzecie miejsce w wyborach Miss Egiptu, po czym wyjechała do Paryża, gdzie rozpoczęła karierę filmową. Jej pierwsze filmy nie odniosły sukcesu, ale zaczęła występować na estradach koncertowych i w kabaretach, śpiewając m.in. po francusku i włosku. Nagrywała piosenki, używając pseudonimu scenicznego „Dalida”.

Została dostrzeżona przez producenta płytowego Eddiego Barclaya i Brunona Coquatrixa, dyrektora paryskiej Olympii, w której zadebiutowała w 1957 jako artystka otwierająca występy Charles’a Aznavoura i Gilberta Bécaud. Sławę przyniósł jej utwór „Bambino”. Zaczęła nagrywać w kilku językach oraz koncertować poza Francją. W 1967 wystąpiła z utworem „Ciao, amore, ciao” na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo.

W 1974 jej przeboje zostały nagrodzone Oscarem za Światowy Sukces Piosenkarski i platynową płytą w krajach Beneluksu. Przez cały rok piosenki Dalidy były numerem 1 na listach dwunastu różnych krajów: w dziewięciu krajach rekordy bił „Gigi l’amoroso”, w trzech innych – „Il venait d’avoir dix-huit ans”. Piosenką „J’attendrai” z 1976 wylansowała we Francji styl disco. Pod koniec 1978 występowała w Carnegie Hall w Nowym Jorku. W 1980 z okazji 25-lecia kariery artystycznej została uhonorowana Brylantową Płytą Wszech Czasów.

Dwukrotnie zagrała koncert w Polsce: w 1963 i 11 lutego 1983 w Sali Kongresowej w Warszawie. Samobójstwo W nocy z 2 na 3 maja 1987 popełniła samobójstwo, połykając 120 pigułek nasennych i popijając je whisky. Przed śmiercią zostawiła notatkę: „Życie stało się dla mnie nie do zniesienia... Wybaczcie mi”. Została pochowana na cmentarzu Montmartre w Paryżu. Jej pozłacany grób zdobi statua naturalnej wielkości.

Życie prywatne W 1961 wyszła za Luciena Morisse’a, ale ich małżeństwo zakończyło się po kilku miesiącach, ponieważ piosenkarka związała się z Jeanem Sobieskim. Morisse kilka lat po rozwodzie z Dalidą popełnił samobójstwo, podobnie jak kolejny partner artystki, włoski śpiewak Luigi Tenco, który odebrał sobie życie strzałem w głowę pod wpływem porażki na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo w 1967. Dalida po tym zdarzeniu również próbowała popełnić samobójstwo.

Następnie związała się z Richardem Chanfrayem, od którego odeszła w 1981. Chanfray w lipcu 1983 popełnił samobójstwo, trując się spalinami samochodowymi.

Była poliglotką: jej ojczystym językiem był język włoski, gdy mieszkała w Egipcie nauczyła się arabskiego i francuskiego, po rozpoczęciu międzynarodowej kariery poznała w zaawansowanym stopniu język angielski, posługiwała się również językami niemieckim i hiszpańskim na poziomie komunikatywnym, potrafiła również mówić w języku japońskim w stopniu podstawowym.

Dalida prawdopodobnie śpiewała mezzosopranem lub kontraltem o skali trzech oktaw i ciemnej barwie. W większości jej utworów swobodnie operowała skalą altu, sięgając co najmniej do połowy oktawy małej, jak i dwukreślnej.

Upamiętnienie W 1997 róg ulic Girardon i Abreuvoir w Butte Montmartre w Paryżu został przemianowany na plac Dalidy, gdzie wzniesiono jej popiersie naturalnej wielkości. W 2001 francuski rząd uhonorował Dalidę znaczkiem pocztowym ze zdjęciem, który sprzedano w liczbie 10 157 601 egzemplarzy. Od 11 maja do 29 września 2007, z okazji 20. rocznicy śmierci Dalidy, w paryskim ratuszu zorganizowana została wystawa „Une vie”, na której oprócz 40 sukien zaprezentowano inne osobiste przedmioty artystki, w tym jej korespondencję, zdjęcia, nagrania i złote płyty. Zwiedziło ją blisko 300 tysięcy osób. mały|Plac Dalidy na Montmartre Dla uczczenia 30. rocznicy śmierci artystki powstał film Lisy Azuelos Dalida. Skazana na miłość (2016). W roli głównej wystąpiła Sveva Alviti, a partnerowali jej m.in. Riccardo Scamarcio, Jean-Paul Rouve, Nicolas Duvauchelle, Alessandro Borghi, Valentina Carli, Brenno Placido i Niels Schneider.

31 marca 2017 w Teatrze Kamienica w Warszawie odbyła się premiera spektaklu muzycznego Dalida pieśń miłości w wykonaniu i reżyserii Justyny Bacz z udziałem Sergia Bettasa i Anny Riveiro. 7 stycznia 2019 premierę miał album z zapisem koncertu, również zatytułowany Dalida pieśń miłości. 8 kwietnia 2018 w Teatrze Kwadrat w Warszawie miała miejsce premiera spektaklu DalidAmore, czyli kochaj, całuj i płacz w reżyserii Ewy Kasprzyk.

Filmografia Józef i jego bracia – (1954) z Omarem Sharifem Maska Tutanchamona – (1954) Sigara we Kass /A glass and a cigarette – (1954) Brigade des moeurs – (1957) Rapt au deuxième bureau – (1958) Parlez moi d’amour – (1960) L'inconnue de Hong Kong – (1963) z Serge’em Gainsbourgiem Ménage à l'Italienne – (1965) Io ti amo – (1968) Comme sur des roulettes – (1977) Dalida pour toujours – (dokumentalny, 1977) Szósty dzień – (1986) – reż. Youssef Chahine

Dyskografia Lista nie zawiera singli oraz kompilacji.

Repertuar Piosenki wykonywane przez Dalidę, pochodziły z różnych nurtów: popu, rock’n’rolla, czy ballady. „J’attendrai” było pierwszą piosenką w stylu disco po francusku. Odniósłszy sukces, kontynuowała pracę, wydając cały album w tym stylu. Jej największy hit z tego zbioru to „Laissez-moi danser... Monday, Tuesday” (co tłumaczy się na polski jako „Pozwólcie mi tańczyć”). Jej ostatnia znana piosenka disco to „Americana” z 1981, jeśli wziąć pod uwagę, że utwór „Jouez Bouzuki” z 1982 to nowa wersja greckiej piosenki disco-pop z lat 70.

Lista utworów Wczesny repertuar

Disco 1975 J’attendrai 1976 Besame mucho (Embrasse-moi) 1976 Tu m’as déclaré l’amour 1976 Les feuilles mortes 1976 Amor Amore (Amour c’est tout dire) 1976 Tico Tico 1976 Le petit bonheur 1977 Quand s’arrêtent les violons 1977 Femme est la nuit 1978 Génération 78 1978 Ça me fait rêver 1979 Monday, Tuesday... Laissez-moi danser 1979 Let me dance tonight 1979 Problemorama (L’argent, l’argent...) 1979 Va, va, va 1979 Il faut danser reggae 1980 Gigi in Paradisco 1980 Money Money 1980 Rio do Brasil 1981 Americana 1982 Jouez Bouzouki

nowa fala/synth pop

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Dalidy

Biografia Dalidy w serwisie http://opolnocywparyzu.pl

Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 1987 Kategoria:Francuskie wokalistki popowe Kategoria:Francuskie aktorki filmowe Kategoria:Muzycy szlagierowi Kategoria:Odznaczeni Medalem Obrony Narodowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Kairze Kategoria:Francuzi pochodzenia włoskiego Kategoria:Francuscy samobójcy Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montmartre w Paryżu